Η λεωφόρος Trump για την συγκατάβαση

Προ ημερών, στις 13 Σεπτεμβρίου, στον Λευκό Οίκο, στην αίθουσα συνεδριάσεων του Υπουργικού Συμβουλίου (Cabinet Room), ο Πρόεδρος Trump υποδεχόταν μία ομάδα μελών του Κογκρέσου. Θέματα της συνάντησης, επισήμως, ήταν η φορολογική μεταρρύθμιση (tax reform), οι υποδομές (infrastructure), η αλλαγή (change) του συστήματος υγείας (Obamacare) και το πρόβλημα με τους νεαρούς παράνομους μετανάστες που πιά ενηλικιώθηκαν (DACA problem).

Τα σχετικά δημοσιεύματα εμφάνισαν κάποια αναδίπλωση Trump στο τελευταίο θέμα, υπό την πίεση κάποιων Δημοκρατικών. Δεν προβλήθηκαν εξ ίσου –στην καλύτερη περίπτωση– ούτε τα άλλα θέματα ούτε η ίδια η συνάντηση. Κι όμως, η «μάζωξη» της ομάδας μελών του Κογκρέσου είχε κάτι ειδικό: ήταν διακομματική (bipartisan). Τέρμα η δομική αντιπολίτευση των Δημοκρατικών. Τώρα συζητούν την ατζέντα Trump – ακόμη και για το Obamacare.

Αν η ένσταση είναι κάτι σαν «λόγια…», να η απάντηση: η αρχή έχει ήδη γίνει. Νόμος για το όριο δημοσίου χρέους, μία βδομάδα νωρίτερα, πέρασε με συντριπτική πλειοψηφία. Με τρία (3) ΟΧΙ μόνον, και μάλιστα από Ρεπουμπλικανούς. Και μια Δημοκρατική γερουσιαστής έγινε δεκτή για διαβουλεύσεις στο προεδρικό αεροπλάνο. Επίσης επισήμως προαναγγέλθηκε συνάντηση με την Nancy Pelosi, ηγέτιδα των Δημοκρατικών στη Βουλή. [Αν δεν είχε γίνει τελικά, θα το ξέραμε…]

Εκτός από όλα αυτά, ίσως δεν είναι γνωστό και κάτι σχετικό που έχει πει δημοσίως, και πριν τις εκλογές, ο απελθών Πρόεδρος Obama. Αναγνώρισε αυθορμήτως ως το μεγαλύτερο λάθος της προεδρίας του το ότι δεν κατάφερε να μειώσει (reduce) την πόλωση (polarization) και την ευτέλεια (meanness). Λεπτομέρεια το ότι έβλεπε τις ευθύνες –πού αλλού;– στους άλλους. Υπεδείκνυε μείζον πρόβλημα –αυτό έχει σημασία.

Πολωτική ευτέλεια είναι π.χ. αυτό: Είναι είδηση, και πρώτου μεγέθους, η απόσυρση των ΗΠΑ από την συμφωνία του Παρισιού για το περιβάλλον. Όχι όμως και το ότι η υπογραφή της Γερμανίας λ.χ. δεν έχει αντίκρυσμα. Η υπογραφή της παραμένει, αλλά οι στόχοι άπιαστοι. «Βρώμικο κλιματικό μυστικό» έχει αποκληθεί από το CNN.

Όλα δείχνουν ότι είναι καιρός να μάθουμε ότι το αντίθετο της πόλωσης είναι η συγκατάβαση. Που σημαίνει: συζητάμε επί της ουσίας, επιχειρηματολογούμε για την άποψή μας, ακούμε προσεκτικά την άλλη άποψη. Γίνεται μάχη ιδεών –όχι εντυπώσεων. Επιχειρούμε δημιουργικές συνθέσεις. Αν συμφωνήσουμε, έχει καλώς. Αλλιώς, τουλάχιστον, ξέρουμε γιατί διαφωνούμε. Απλά πράγματα.

Αν κάποιος ψάχνει για ερμηνείες της άρδην αλλαγής, θα πρότεινα να μην αγνοηθεί η θέση του υπογράφοντος, διατυπωμένη ρητώς από την εθνική μας έπαλξη: «εκφράζει στρατηγική επιλογή ισχυρών οικονομικών δυνάμεων να επενδύσουν στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής κατωτέρων στρωμάτων» («Είναι φίλος της Ελλάδας ο Donald Trump;», Φ.τ.Κ. φ.1537/9.3.17).

Οι «ισχυρές οικονομικές δυνάμεις» αποδεικνύονται πανίσχυρες. Δεν πτοούνται από τις λυσσασμένες επιθέσεις του τύπου. Εξ ου και όλα αυτά εξελίσσονται ασυγκράτητα και σε ρυθμό «σιγά-σιγά, κι είναι αρχοντικός ο γάμος». Όπως και ο Dow Jones: «σταθερή άνοδος, και χωρίς εξάρσεις» (Φ.τ.Κ. φ.1559/31.8.17).

Οι οικονομικά πανίσχυροι ποντάρουν, παγερά αποφασισμένοι, σε αυτόν που ξέρουν στην πιάτσα σαν δεινό deal maker. Αυτόν δηλαδή που ξέρει να κάνει συμφωνίες όπου όχι απλώς κερδίζουν όλοι (win-win games), αλλά κάτι σημαντικά παραπάνω: όλοι πλουτίζουν.

Να τα πούμε rich-rich games; ή δεν μας αρέσει;

Κόρινθος 17 Σεπτεμβρίου 2017

Κώστας Τζαναβάρας

Τρία κρίσιμα ερωτήματα για την Νέα Δημοκρατία

Το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης έχει ανακοινώσει το σύνθημα γιά την επίσκεψη (15-17/9) του Προέδρου του Κυριάκου Μητσοτάκη στην 82η ΔΕΘ: «Οι Έλληνες αξίζουμε καλύτερα». Αλλά το σύνθημα μοιάζει ρομαντικό, μπροστά στην σκληρή πραγματικότητα που επιβάλλει δικτατορικά η σημερινή κυβέρνηση.

Χωρίς υπεκφυγές και μισόλογα : η προχθεσινή (10/9/17) πρωθυπουργική συνέντευξη τύπου συνιστά χυδαία εθνική ατίμωση. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι κλάψες. Η πραγματικότητα είναι ευανάγνωστη, και συνιστά πρόκληση ιστορικών διαστάσεων.

Θεωρώ κορυφαίο χαρακτηριστικό της ποιότητας του «νέου τρόπου σκέψης», που υπερηφανεύτηκε ότι φέρνει ο πρωθυπουργός, αλλά και δείγμα ηθικής του, τα περί τις γερμανικές αποζημιώσεις. Και αυτό ακριβώς το θέμα αναδεικνύει τα εδώ υποδεικνυόμενα τρία κρίσιμα ερωτήματα.

Η σχετική ερώτηση έγινε από πλευράς του γερμανικού Spiegel. Και θύμιζε ότι κάποια σχετική συνεδρίαση της Ολομέλειας της Βουλής, που ήταν να γίνει «κάποια στιγμή τον Οκτώβριο», αναβλήθηκε. Ήταν, λέει, να συζητηθεί «μία Έκθεση του Ελληνικού Κοινοβουλίου, μιάς επιτροπής». Αλλά «μετατοπίσθηκε χρονικά για πιο εύκαιρο χρόνο, δεδομένων των ευαίσθητων διαπραγματεύσεων με τη Γερμανία».

Η απάντηση ήταν στην ουσία «ποια Ολομέλεια;». Ο ερωτώμενος προφασίσθηκε άγνοια, ρώτησε για Οκτώβρη ή Δεκέμβρη, φέτος ή πέρυσι. Εμπαιγμός επιπέδου καφενείου δηλαδή. Σαν να επρόκειτο για ένα δευτερεύον θέμα, για το οποίο θα ήταν λογικό να μη θυμάται. Και είναι όντως λίγο ασαφές αν έχει γίνει κάτι μετά τον Αύγουστο του ’15. Τότε που η Βουλή του – κατά την πρωθυπουργική έκφραση – «ΣΥΡΙΖΑ που δεν υπάρχει πλέον» είχε έτοιμο πόρισμα, και απέμενε μόνον η τελική ψήφιση.

Πάντως, προανήγγειλε «εξελίξεις», αγνώστων λοιπών στοιχείων. Οχυρωμένος πίσω από την – ενδεχομένως σωστή – άποψη ότι ακολουθεί την «ορθή θεσμική διαδικασία», συγκάλυψε επιτηδείως την παραπομπή του θέματος στις καλένδες.

Τις εναλλακτικές διαδικαστικές λύσεις ανέφερε εν παρόδω, απαντώντας στο δεύτερο σκέλος του δημοσιογραφικού ερωτήματος. Επικαλέσθηκε άγνοια περί του αν η Πολωνία θα θέσει το αντίστοιχο θέμα πολεμικών αποζημιώσεων δικαστικώς ή διμερώς. Βρήκε προφάσεις, όμως, για να αποφανθεί μεγαλοφώνως : «είναι μία κυβέρνηση που δεν χαρακτηρίζεται για την προσήλωσή της στις ιδρυτικές αξίες της Ευρώπης, και ιδιαίτερα στην πολύ σημαντική για μας αξία της αλληλεγγύης».

Αν ξενίζει το απρόκλητο μένος κατά συμμάχου και εταίρου, αλλά και το τι σημαίνει αλληλεγγύη με την Γερμανία εν προκειμένω, ιδού η εξήγηση: η Πολωνία ήταν η ευρωπαϊκή χώρα στην οποία επέλεξε να εκφωνήσει ιστορικής σημασίας λόγο ο Πρόεδρος Trump. Σε ανοικτή συγκέντρωση στη Βαρσοβία (6/7/17), περιέγραψε με έκδηλη συγκίνηση την ηρωική μάχη της Βαρσοβίας, για τον έλεγχο της «Jerusalem Avenue», κατά του ναζισμού. Και καθόρισε, από την πλευρά του, την εξελισσόμενη μάχη πολιτισμών: «Βάζουμε την πίστη και την οικογένεια, όχι την κυβέρνηση και τη γραφειοκρατία, στο κέντρο της ζωής μας».

Χωρίς άλλες επεξηγήσεις, να τα τρία κρίσιμα ερωτήματα για τον κ.Μητσοτάκη :

1.      Πρώτα ή Ελλάδα, ή πρώτα η Ευρώπη και η Γερμανία;

2.      Πρώτα ή Ελλάδα ή πρώτα τα λάθη του παρελθόντος;

3.      Με τον Πρόεδρο Trump ή με τον τέως Πρόεδρο Obama;

Εις τα υπ’ όψιν πάντως: η άλλη πλευρά έχει δώσει απαντήσεις. Κατάπτυστες μεν, ξεκάθαρες δε …

Κόρινθος 12 Σεπτεμβρίου 2017

Κώστας Τζαναβάρας

Ποιος αγιάζει τα μέσα του Προέδρου Trump;

Χολιγουντιανή υπερπαραγωγή θυμίζει πλέον έντονα η προεδρία Trump. Και δεν είναι μόνον η έντονη δράση και τα αναπάντεχα, η αχλύς μυστηρίου και τα παραπλανητικά, το πανάκριβο σκηνικό και το χρήμα. Ούτε είναι μόνον τα πληθωρικά προσόντα του πρωταγωνιστή. Περισσότερο, είναι που – όσοι μπήκαμε στο νόημα και τα μυστικά της συνταγής – ξέρουμε το τέλος. Ξέρουμε, στην γλώσσα των σινεφίλ, ποιος έχει με το μέρος του τον σκηνοθέ

Οι πολλοί, επιμένουν σε βαθυστόχαστες και «σίγουρες» εκτιμήσεις. Αμετανόητοι. Απτόητοι από την επική ανατροπή της προεδρικής εκλογής. Που τους βρήκε με ανοικτή την τηλεόραση, αλλά «στον ύπνο». Οι αναγνώστες που τιμούν τακτικά με την προσοχή τους τον ταπεινό υπογράφοντα, είχαν προϊδεασθεί, και μάλιστα εγκαίρως και σαφώς. Scripta manent.

Το βασικό ζητούμενο

Όλο το μυστικό των τεκταινομένων, είναι στην εκτίμηση-κλειδί : «Ήδη διακρίνεται ότι ο Ντόναλντ Τραμπ προαλείφεται, όχι απλώς για Πρόεδρος, αλλά για επικοινωνιακά πανίσχυρος «Καίσαρας». Προαπαιτούμενο για να μπορεί να προχωρήσει σε σαρωτικές αλλαγές – έστω και ενάρετες.»

Πρόκειται για εκτίμηση που περιλαμβάνεται στο άρθρο «Πού πηγαίνει η Ευρώπη;», δημοσιευμένο ήδη από τον περασμένο Σεπτέμβριο (ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1513/22.9.16). Την εποχή δηλαδή που στοιχημάτιζαν υπέρ του Trump, εκτός από τους μισούς φανατικούς, μόνον οι σοβαροί-τρελοί. Περί αυτού ακριβώς πρόκειται.

Και, φυσικά, 11 μήνες μετά, τα ερωτήματα «ποιος πανίσχυρος Καίσαρας;» και «ποιες σαρωτικές αλλαγές;» [χώρια το «ενάρετες;»], πυροδοτούν επαξίως τον γενικό χλευασμό. Πολλοί προβλέπουν ότι οσονούπω τελειώνουν τα ψωμιά του. [Όχι;]

Το κρίσιμο ερώτημα

Στα γενικά πλαίσια που έχουν τεθεί εγκαίρως στο άρθρο «Πού πηγαίνει η Αμερική;» (Φ.τ.Κ. φ.1511/8.9.16), παραμένει το δίλημμα: έχουμε «στημένο κατς», ή «ξεκαθάρισμα λογαριασμών»; Επίσης αινιγματικά, εξελίσσεται και το ευφυές επικοινωνιακό παιχνίδι του Trump, στην λογική που περιγράφεται στο άρθρο «Οι κινήσεις Trump και η συνταγή Kierkegaard» (Φ.τ.Κ. φ.1543/20.4.17).

Αν είναι έτσι τα πράγματα, όμως, δεν είναι απλό το ερώτημα: τι συμβαίνει με τον Τύπο; Δηλαδή: γιατί τόσος πόλεμος εναντίον του Trump;

Ο άθλιος πόλεμος

Κάποτε στην Αμερική υπήρχαν κάποια γενικά όρια στην κριτική στον Πρόεδρο. Υπερτερούσε το εθνικό συμφέρον. Σήμερα, τα crooked media έχουν φθάσει στο επίπεδο να λογοκρίνουν τον ίδιο τον Πρόεδρο. Και δεν πρόκειται για την απόκρυψη συμπερασμάτων. Είναι δικαίωμά τους, λ.χ., να επιμένουν σιωπηρώς ότι η ιστορική ομιλία του στο Ριάντ δεν αναιρεί τα περί ρατσισμού κατά των μουσουλμάνων, λόγω του γνωστού travel ban.

Είναι δικαίωμά τους, ακόμη, να επιμένουν να εστιάζουν στην μη κατασκευή του τείχους του Μεξικού. Δικαίωμά τους να μην τους ενδιαφέρει η πρόοδος στην επίτευξη του αντικειμενικού στόχου. [Ποιος ήταν; Θυμόμαστε;]

Αλλά το ότι δεκάδες ηγετικά στελέχη επιχειρήσεων (C.E.O.’s) μαζεύονταν στον Λευκό Οίκο, κάθε τόσο, το μάθαμε μόνον όταν 1-2 παραιτήθηκαν. Δεν ενδιέφερε ούτε τι έκαναν, ούτε αν – αν! – η τελική διάλυση έγινε αφού «μπήκε το νερό στ’ αυλάκι». [Σωστά;] Αποκρύπτονται ειδήσεις σε πολλά θέματα.

Η ευφυής αντίδραση

Ο Donald Trump, έμπειρος στα media, έχει προφέρει προεκλογικά το παλιό και σοφό «any press, is good press». Να γράφουν για εμάς, κι ας γράφουν ό,τι θέλουν – σε ελεύθερη μετάφραση. Ξέρει καλά ότι οποιαδήποτε δημοσιότητα συμφέρει. Σίγουρα τους άξιους ισχυρούς. Ξέρει καλά ότι ο αναγνώστης έχει κρίση, ακόμη και στην εποχή μας.

Ξέρει καλά ότι η διαπίστωσή/ομολογία του περί drug-infested nation (έθνος μολυσμένο από ναρκωτικά) είναι μία σκληρή αλήθεια. Υψηλή προτεραιότητα, που δεν θα αγνοήσουν στο τέλος αυτοί που βλέπουν τι γίνεται στα νότια σύνορα.

Κάπως έτσι, ένα όλο και μεγαλύτερο τμήμα της κοινής γνώμης αντιλαμβάνεται. Δυσπιστεί στις χαλκευμένες ειδήσεις. Εστιάζει στα χειροπιαστά δεδομένα, στα γεγονότα. Η προπαγάνδα αυτοϋπονομεύεται και, στο τέλος, αυτοαναιρείται.

Αυτήν ακριβώς την διεργασία υποδαυλίζει έντεχνα ο Trump. Φροντίζει να ρίχνει δολώματα. Δεν περιφρονεί, βέβαια, τα δοκιμασμένα κόλπα – π.χ. «αποκεφαλισμοί». Πρωτοπορεί, όμως, στην τεχνική δημιουργίας προφίλ ενάρετου Καίσαρα κόντρα στον Τύπο. Και συνεχίζει απτόητος. [Πιο κρεμούλα;]

Η άκρη της κλωστής;

Αν είναι έτσι, λοιπόν, υπάρχει κοινός παρονομαστής: οι ίδιες ενέργειες έχουν δύο αντίθετες πιθανές εξηγήσεις. Με ποιον είναι άραγε ο Τύπος; Μήπως είναι δικοί του κάποιοι που τον έχουν «στου κούκου το σημάδι»; Και πως θα μπορούσε να απαντηθεί αξιόπιστα ένα τέτοιο ερώτημα;

Ποιος αγιάζει το σκοπό;

Αν για τα media υπάρχει ασάφεια προθέσεων, ως προς την στρατηγική Trump δεν τίθεται ζήτημα. Γίνεται ενορχηστρωμένη πλύση εγκεφάλου των θυμάτων των Μ.Μ.«Ε.», και – στην καλύτερη περίπτωση – την εκμεταλλεύεται. Είναι ηθικό κάτι τέτοιο;

Σίγουρα η ατμόσφαιρα είναι πολύ ηλεκτρισμένη. Δεν επιτρέπει νηφάλιες σκέψεις, ως προς το τι άλλο θα μπορούσε να κάνει. Πόσο μάλλον, δεν επιτρέπει νηφάλιες σκέψεις περί Ηθικής. Δύσκολα γίνεται αντιληπτή η αμείλικτη λογική των πραγμάτων, ιδίως από όσους αγνοούν γεγονότα. Δύσκολα θα γίνει αντιληπτή, ακόμη και μετά την προδιαγραφόμενη δεύτερη επική ανατροπή. Πόσοι, άλλωστε, ξεκαθάρισαν εδραία άποψη για την πρώτη;

Η Ιστορία, πάντως, έχει παραδεδεγμένο κριτήριο ουσίας. Όλα θα κριθούν από το αν οι σαρωτικές αλλαγές θα αποδειχθούν ενάρετες. Αν θα αποδειχθεί ότι όντως υπάρχει «στρατηγική επιλογή ισχυρών οικονομικών δυνάμεων να επενδύσουν στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής κατωτέρων στρωμάτων» («Είναι φίλος της Ελλάδας ο Donald Trump;», Φ.τ.Κ. φ.1537/9.3.17).

Η σταθερή ανατροπή

Κατά σύμπτωση, οι πλημμύρες στο Τέξας, και ήδη (χθες 28/8) στη Λουϊζιάνα, ελάχιστα κρύβουν πώς αντιλαμβάνεται το πολιτικό κατεστημένο την πολιτική προστασία αυτών των στρωμάτων. Εκτιμώ ότι ο Πρόεδρος θα μείνει άναυδος, μπροστά στην χειροπιαστή απόδειξη των γενικών καταγγελιών του επιβατήριου λόγου του.

Ταυτόχρονα, κοντεύει και η κρίσιμη ώρα για το μεγάλο στοίχημα: την ισχυρή μείωση των φορολογικών συντελεστών από 35% σε 15%. Και το χρηματιστήριο ίπταται σε ιστορικά υψηλά. Με σταθερή άνοδο, και χωρίς εξάρσεις. Αυτά.

Κόρινθος 29 Αυγούστου 2017

Κώστας Τζαναβάρας

Συστάσεις για νέα ανάγνωση των Ομηρικών Επών

Φίλη/Φίλε,

Αν το άρθρο «Σκότωσε κανείς τον Όμηρο ;» σε κάνει τουλάχιστον να σκέπτεσαι να διαβάσεις – ή να ξαναδιαβάσεις – Όμηρο, «το απόλυτο εγχειρίδιο μάχης του ξεχωριστού Έλληνα» δηλαδή, έχω να σου συστήσω :

1.      Πρόκειται σαφώς για επένδυση. Ίσως χρειασθεί μια μικρή δαπάνη για αντίτυπα, αλλά κυρίως έχεις να αποφασίσεις αν θα επενδύσεις τον χρόνο σου. Θα σταθμίσεις, φυσικά, και τι έχεις να κερδίσεις. Όλα αυτά, κόντρα στο διάχυτο κλίμα βιασύνης, αναβλητικότητας, παραίτησης και πνευματικής οκνηρίας.

2.      Σε κάθε περίπτωση, το ελάχιστο είναι ένα απλό διάβασμα, που χρειάζεται περίπου 50-70 ώρες συνολικά. Ένα πλήρες διάβασμα είναι «το ήμισυ του παντός». Αλλά όσο κι αν έχεις συνηθίσει να διαβάζεις στην οθόνη, ο Όμηρος διαβάζεται μόνον σε χαρτί και με ησυχία. Είμαι κατηγορηματικός.

3.      Το ζητούμενο, αν το αποφασίσεις, είναι να επικοινωνήσεις προσωπικά με ένα αξεπέραστο ποίημα. Καλά θα κάνεις, λοιπόν, να βάλεις στην άκρη οποιεσδήποτε παρουσιάσεις ή περιλήψεις. Μόνον με την άμεση επικοινωνία – τουλάχιστον στην πρώτη φάση – προκύπτει νέα ανάγνωση. Πολύτιμη στην κρίση.

4.      Αν δεν είσαι από τους λίγους που μπορούν να διαβάσουν το πρωτότυπο, θα χρειασθεί να διαλέξεις μετάφραση. Συνιστώ ως εξαιρετικά «ατμοσφαιρική» την μετάφραση του Νίκου Καζαντζάκη. Πάρα τις κάποιες επί μέρους αποτυχίες του, έχει σημασία που ο ίδιος είναι εμφανώς ένας «Οδυσσέας».

5.      Αν «κατεβάσεις» Καζαντζάκη από το internet, ώστε να εκτυπώσεις αντίγραφο (σύνολο 15 ευρώ χοντρικά σε καταστήματα), τσέκαρε αν είναι σωστός ο τονισμός. Κυκλοφορεί .pdf που έχει λάθος πάμπολλους τονισμούς και «σκοτώνει» τον ρυθμό.

6.      Γενικά, έχε υπ’ όψιν σου ότι ο Όμηρος απευθύνεται σε ευφυείς ανθρώπους, και έχει σκοπό να τους πληροφορήσει και να τους «ανεβάσει». Μην δίνεις σημασία σε ανοησίες για ιστορικές επιβεβαιώσεις. Είναι απλώς αφορμές του διδακτικού μύθου, για να διδάξει όχι τι πρέπει να κάνουμε αλλά τι κάνουμε.

7.      Επίσης, έχε υπ’ όψιν σου ότι ο Όμηρος αισθάνθηκε την ανάγκη να περάσει μηνύματα με ιδιαίτερα καλυμμένο τρόπο. Όπως λέγεται χαρακτηριστικά, «κάτω από την μύτη της εξουσίας». Γι αυτό, χρειάζεται λίγο να βρεις τους κώδικές του.

8.      Είναι απλό να εντοπίσει κανείς ότι βασικά μηνύματα «περνάνε» ως συμφραζόμενα στα εκάστοτε κυρίως διαδραματιζόμενα. Χρειάζεται, συνεπώς, κάποιου είδους αποεντοπισμός της προσοχής. Να διαβάζεις και αυτό που δεν περιμένεις να διαβάσεις δηλαδή. Ο Όμηρος είναι μαιτρ στον εμπαιγμό αυτών που χάνονται στις λεπτομέρειες, ενώ παραγνωρίζουν τις σημαντικές …

9.      Για την αποκωδικοποίηση, το μυστικό είναι στις συγκρίσεις. Κυρίως συγκρίσεις λόγων και έργων, αλλά και διηγήσεων, συμπεριφορών, περιστάσεων, μεταβολών, προόδου κ.λ.π. Ο Όμηρος απευθύνεται στην κρίση του αναγνώστη του, και την καλλιεργεί αβίαστα.

10.  Για την πλήρη επικοινωνία με το έργο, απαιτείται να εξοικειωθούμε με ολόκληρο το δίδυμο ποίημα – Ιλιάδα και Οδύσσεια. Αλλιώς, πολλά αποσπάσματα είναι κάπως ξεκάρφωτα. Μόνον με ευρεία θέαση είναι εφικτές υψηλότερες συγκρίσεις, και ιδιαίτερα η επισήμανση παραλείψεων «με νόημα».

11.  Ιδιαίτερα χρήσιμη είναι μία ανασυναρμολόγηση θεμάτων που σε ενδιαφέρουν ιδιαίτερα. Για να βρεις π.χ. τι έγινε με τον Δούρειο Ίππο, ή για το μυστήριο με τον Αντίλοχο, χρειάζεται να μαζέψεις αναφορές. Διάσπαρτες, στα πιο απίθανα σημεία. Το ίδιο, και αν θέλεις να σχηματίσεις το προσωπικό «προφίλ» κάποιου ήρωα. Ψάξε και με το .pdf

12.  Κομβικό θέμα για την κατανόηση – πάντα κατά την γνώμη μου – είναι η απομυθοποίηση των πανταχού παρόντων θεών του Ολύμπου. Ο Δίας π.χ. δηλώνει επανειλημμένως ανήμπορος να αλλάξει την Μοίρα. Αλλά, μήπως «φωτρογραφίζει» την Νέμεση ;

Εν τέλει, ο αποτελεσματικός μελετητής του Ομήρου, έχει την ευκαιρία να εξοικειωθεί με την λέξη-κλειδί : μήτις. Και έτσι, με την μελετημένη δράση δηλαδή, να ανανεώσει, να ανασυγκροτήσει και να αναβαθμίσει το ελληνικό DNA του, ιδιαίτερα ως προς την φιλοσοφία ζωής, την παιδαγωγική αντίληψη, και την ενόραση πολύπλοκων θεμάτων.

Ιδιαίτερα το τελευταίο, στην εποχή του παγκοσμιοποιημένου χάους, είναι αυτό που λέμε «ψιλοπράγματα».

Κόρινθος 29 Ιουνίου 2017

Κώστας Τζαναβάρας

Σκότωσε κανείς τον Όμηρο ; (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ, φ.1557/3.8.2017)

Η ως άνω απορία συνιστά δέουσα απάντηση στην ερώτηση «Ποιος σκότωσε τον Όμηρο ;» των αμερικανών καθηγητών κλασσικών σπουδών V.D.Hanson και J.Heath. Στο ομώνυμο βιβλίο τους (Κάκτος 1999) έθεσαν μεν ως διευκρινιστικό υπότιτλο «Ο Θάνατος της Κλασικής Παιδείας και η Αποκατάσταση της Ελληνικής Σοφίας», αλλά η σύγχυση δεν κρύβεται.

Το θέμα έχει ξεχασθεί. Αθόρυβα, όμως, γίνεται όλο και πιο επίκαιρο, στις συνθήκες της σοβούσας κρίσης, όχι μόνον ελληνικής. Άλλωστε και το βιβλίο ήταν μία αγωνιώδης έκκληση, υπό την έννοια ότι «το να σκεφτόμαστε και να ενεργούμε σαν Έλληνες θα μπορούσε να θέσει τέρμα σε μεγάλο μέρος της σημερινής μας παραφροσύνης».

Οι συγγραφείς έδιναν έμφαση στην προσμονή ενός «νέου Ομήρου». Έγραφαν : «οι Σκοτεινοί Αιώνες των Ελληνικών, έστω μετά από δεκαετίες παλινδρομήσεων, θα δώσουν τη θέση τους στην εποχή των παιδιών μας σε ένα νέο Όμηρο. Από εκείνο το χάος θα αναδυθεί ένας νέος Έλληνας, ένας Όμηρος που δεν θα αποτελεί μέρος μυκηναϊκού ανακτόρου, αλλά θα είναι προσιτός στον καθένα και ιδιοκτησία όλων, πιο κοντά στο πνεύμα της ελληνικής πόλεως. Θα βλαστήσουν νέα φύλλα σε μια διαφορετική άνοιξη, γιατί οι ρίζες των Ελλήνων είναι βαθιές και δεν μπορούν να μολυνθούν τόσο εύκολα.»

Αξίζει, σίγουρα, να σκύψουμε με ενδιαφέρον στο σκεπτικό των δύο συγγραφέων, για να διαχωρίσουμε την πλάνη. Όσο για τον υπογράφοντα, αποτελεί κάτι σαν διαβατήριο η διατυπωθείσα «ελπίδα ότι κάποιος που δεν είναι κλασικιστής μπορεί να έλθει και να σώσει τον κλάδο».

Κατ’ αρχήν, λοιπόν, στον υπότιτλο λείπει κάτι σαν «στην Αμερική», ή έστω «στη Δύση». Μαζί, λείπει υπόκωφα και μία καίρια διευκρίνιση : πέθανε η Κλασική Παιδεία ή η Κλασική Εκπαίδευση ; Οι συγγραφείς δεν κρύβουν το αγωνιώδες ενδιαφέρον τους για τις έδρες Κλασικών Σπουδών στα αμερικανικά πανεπιστήμια, χωρίς κάποιο ανάλογο ενδιαφέρον να αναπτύξουν – πέρα από λίγες γενικότητες – τις σχετικές συνέπειες στην αμερικανική κοινωνία.

Ευρύτερα, είναι διάχυτη μία χαρακτηριστική αδυναμία, ίσως μαζί και αδιαφορία, να ξεκαθαρίσουν ΑΚΡΙΒΩΣ αυτό που υποδεικνύουν. Αυτή η σύγχυση, μάλιστα, παρατηρείται ακόμη και στην βασική λέξη του βιβλίου τους : τι εννοούμε λέγοντας μεταφορικά «Όμηρο» ; Γράφουν πολλά και σωστά για τον «δύσκολο και ιδιαίτερο τρόπο θεώρησης του κόσμου, του τρόπου με τον οποίο οι αρχαίοι Έλληνες έβλεπαν το σύμπαν τους». Ονοματίζουν «Όμηρο», τελικώς, «το νόημα και τη σημασία αυτής της αρχαίας ελληνικής θεώρησης της ζωής».

Αναρωτιέται κανείς σε ποια «αρχαία ελληνική θεώρηση της ζωής» αναφέρονται. Είναι μία ; Οι συγγραφείς όχι μόνον την εκλαμβάνουν ως μία, αλλά δυσκολεύονται ακόμη και να την διαχωρίσουν από την ρωμαϊκή. Όταν στην Αμερική λένε κλασικές σπουδές, εννοούν ελληνορωμαϊκές. Συλλήβδην

Φαίνεται, δηλαδή, σαν να παρατηρούν κάτι που τους είναι τόσο μακρινό και άγνωστο, ώστε να εξομοιώνουν παντελώς ανόμοια. Αλλά, λόγου χάριν, τι σχέση έχει η Ομηρική θεώρηση της ζωής με την σωκρατική ; Η Ομηρική Παιδεία με την σωκρατική εκπαίδευση ; Ή, πάλι, η Λακωνική θεώρηση της ζωής τι κοινό έχει με την Κορινθιακή ή την Αθηναϊκή ; Και ποια ακριβώς να πούμε Αθηναϊκή ;

Για τον ίδιο γενικό λόγο, δεν είναι και τόσο έτοιμοι να διαβάσουν Όμηρο απροκατάληπτα. Διαβάζουν – έτσι φαίνεται – αυτά που περιμένουν να διαβάσουν. Γνωστό πρόβλημα, μελετημένο στην «θεωρία της αντιλήψεως» (perception theory).

Αν σοκάρει ο ισχυρισμός, ιδού ηχηρό παράδειγμα. Σχολιάζουν τον θεσμό της προίκας, χωρίς να διαχωρίζουν ότι στην Ομηρική εποχή προίκα έδινε ο άνδρας. Το αντίθετο δηλαδή από αυτό που ξέρουμε. Το έχουν καταλάβει ; Μπορούν να το διαβάσουν ; Μπορούν να αναγνωρίσουν τι είχαν καταλάβει λάθος ; Μπορούν – το κυριότερο – να αναμορφώσουν αναλόγως τις σκέψεις τους ;

Ενδεικτική ερώτηση κρίσεως : Πώς και πότε γύρισε η Ελένη από την Τροία στην Σπάρτη ; Ήταν μαζί με τον Μενέλαο στην 7χρονή περιπλάνησή του ; Δεν είναι καίριο το ερώτημα, όταν ο Τρωικός Πόλεμος γίνεται για την Ελένη ; Και πού είναι, άραγε, το βάρος : στην ιστορική αλήθεια ή σε αυτό που υποδεικνύει αλληγορικά ο διδακτικός μύθος ;

Άλλη : Όταν ο Όμηρος, αρχή-αρχή στην Οδύσσεια, επαινεί τις προσπάθειες του Οδυσσέα να σώσει τους συντρόφους του, τι υποδεικνύει ακριβώς ; Με τα μάτια τεχνοκράτη, αναντίρρητα, ο Οδυσσέας του ταξιδιού συνιστά τον ορισμό του αποτυχημένου ηγέτη. Σύμφωνα με την διήγησή του, μάλιστα, και αμετανόητου. Πού είναι, άραγε, το βάρος : στα εγκώμια ή στις ομολογημένες αποτυχίες ; Και τι δείχνει το ρεσιτάλ ηγεσίας στην Ιθάκη ;

Να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους : Αυτό που χρειαζόμαστε, είναι όχι ένας νέος Όμηρος αλλά μία νέα ανάγνωση των Ομηρικών Επών. Και δεν πρόκειται ούτε για φιλολογία ούτε για αμπελοφιλοσοφία. Πρόκειται για το απόλυτο εγχειρίδιο μάχης του ξεχωριστού Έλληνα.

Ο Όμηρος ζει. Ζει η ομηρική θεώρηση της ζωής. Ζει ο Οδυσσέας. Ως πρότυπο, με τα προτερήματα και τα ελαττώματά του. Απλώς, κατά το αριστοτελικό «έξις δευτέρα φύσις», όλα αυτά υπάρχουν στο DNA της «ραχοκοκαλιάς» της σημερινής ελληνικής κοινωνίας. Αυτό το DNA οδηγεί την άτακτη άμυνά μας απέναντι στους σύγχρονους μνηστήρες και Κύκλωπες, αλλά και τους διαδόχους των μετανοιωμένων Φαιάκων. Αυτό το DNA οδηγεί και την αδυσώπητη πορεία αυτογνωσίας μας.

Για να βρει κανείς αυτό που ψάχνει, όμως, χρειάζεται να καταφέρει να το ξεχωρίσει.

Κόρινθος 25 Ιουνίου 2017

Κώστας Τζαναβάρας

Απέναντι στο Ομηρικό Ψυχογράφημα

ΧΑΣΑΜΕ ΤΗΝ ΑΦΟΣΙΩΣΗ ΣΤΟΠ

Σαν να μην έφταναν τα τόσα και τόσα προβλήματα του πλανήτη [χώρια τα δικά μας τρισχειρότερα], έχουμε και το τεχνητό «πρόβλημα-Ρωσία» να πρωταγωνιστεί. Κι αν το ψάξει λίγο κανείς, ανακαλύπτει να αιωρείται απόλυτη ασάφεια περί του ποιο ακριβώς πρόβλημα είναι πίσω από την παχιά προφορά «Ράσσια» στα Αμερικάνικα.

Χαρακτηριστική είναι η περιγραφή που έδωσε ο «Speaker» του Κογκρέσου Paul Ryan, θεωρώντας ξεκάθαρο – όπως ισχυρίσθηκε – ότι η Ρωσία αναμείχθηκε (meddled) στην προεδρική εκλογή : «Αυτό που χρειάζεται να καθορίσουμε είναι όχι αν το έκαναν – αυτό το ξέρουμε. Είναι το τι έκαναν, πώς το έκαναν, πώς θα αποτρέψουμε το να ξαναγίνει. Και μετά πώς θα βοηθήσουμε τους φίλους μας ώστε να μην συμβεί και σε αυτούς». Εν ολίγοις, χωρίς να ξέρει τι και πώς, «ξέρει» ότι κάτι έκαναν.

Προφανώς, κάτι δεν μπορεί να εξηγήσει. Και κάτι ακαθόριστο τον οδηγεί στο να είναι σίγουρος ότι για αυτό το ανεξήγητο ευθύνονται Ρώσοι. Σωστά μέχρι εδώ ;

Επίσης προφανώς, παρακάτω, αυτό που δεν μπορεί να εξηγήσει είναι πώς στο διάολο κατάφερε και βγήκε Πρόεδρος ο Trump. Αποδέχεται δηλαδή μία ασυναρτησία ως ερμηνεία αυτών που δεν μπορεί να εξηγήσει, μήπως και κρύψει ότι «το φυσάει και δεν κρυώνει», κατά το κοινώς λεγόμενο.

Περί αυτού ακριβώς πρόκειται.

Στην εύλογη ένσταση «μα είναι Ρεπουμπλικανός», η απάντηση είναι ακριβώς αυτή : πρώτα είναι πρωτοπαλίκαρο του διεφθαρμένου κατεστημένου (corrupt establishment) της αμερικανικής πολιτικής. Γι αυτό και έλαμψε δια της απουσίας του, αν όχι κάτι χειρότερο, κατά την προεκλογική εκστρατεία.

Και σίγουρα δεν έχει ξεχάσει πώς σχολίασε ο Donald Trump την μετεκλογική συμπεριφορά του : «Ο Paul Ryan με αγαπά τώρα, ο Mitch McConnell με αγαπάει, είναι εκπληκτικό το πόσο η νίκη μπορεί να αλλάξει τα πράγματα».

Ήταν 23 Νοεμβρίου, και ο νεοεκλεγμένος Πρόεδρος συζητούσε με στελέχη των New York Times. Σε επίσκεψη καλής θελήσεως στα γραφεία τους. Αλλά κανείς δεν γέλασε, παρότι ο Trump έβλεπε ακόμη «χαρούμενα» την θερμή υποδοχή που του είχε επιφυλάξει ο προκάτοχός του στον Λευκό Οίκο …

Τώρα πλέον, έχουν μεσολαβήσει κι άλλα. Πολλά και διδακτικά. Στην πολιτική ζωή της υπερδύναμης, πρωταγωνιστούν τα περί τις προεδρικές πιέσεις προς τον μετέπειτα αποπεμφθέντα αρχηγό του FBI James Comey. Του ζητήθηκε – η κρίσιμη λέξη ! – αφοσίωση, η οποία συμφωνήθηκε τελικά να είναι ειλικρινής (honest loyalty). Κι εκεί αρχίζουν οι ερμηνείες.

Η επιτήδεια ερμηνεία είναι αυτή που – εμμέσως πλην σαφώς – αποδίδει κάτι σαν προθέσεις αρχιμαφιόζου στον Πρόεδρο. «Θα τελειώνεις με τις έρευνες του FBI, όπως σου λέω εγώ – το κατάλαβες ;» είναι στην ουσία αυτό που του αποδίδεται. Και συνάδει με την μετέπειτα αποπομπή του «απείθαρχου».

Η άλλη ερμηνεία, η παρούσα, ενυπάρχει αλλά δεν έχει διατυπωθεί. Βασίζεται, όμως, στην ίδια την γνωστή κατάθεση του Comey. Και απαντά κατά δύναμιν στο ερώτημα που θέτει γνωστή κινέζικη παροιμία : «Πως μπορεί η κότα να καταλάβει πώς σκέπτεται η πάπια ;». Εστιάζει στην ουσία των προεδρικών συστάσεων, όπως τις μεταφέρει ο ίδιος ο Comey. Το νόημα : του έδινε εξηγήσεις επί της ουσίας, όχι εντολές. Μπας και «ξεκολλήσει».

Ματαίως προσπάθησε π.χ. να εξηγήσει στον «σφιγμένο» Comey ότι «ο Flynn είναι καλός άνθρωπος». Ότι δεν υποχρεώθηκε σε παραίτηση για τις επαφές με τους Ρώσους. Απλώς βαρύνεται για το ότι το απέκρυψε από τον Αντιπρόεδρο Pence. Υποχρεώθηκε, δηλαδή, σε παραίτηση για λόγους ηθικής τάξεως και μόνον.

Ευρύτερα, του ζητούσε να μην εμποδίζουν οι έρευνες την πολιτική δραστηριότητα του Προέδρου, ιδίως στις διεθνείς σχέσεις. Ματαίως ζήτησε ακόμη και το αυτονόητο : μία ανακοίνωση ότι η έρευνα δεν αφορά τον Πρόεδρο.

Η αφοσίωση, εν τέλει, αφορούσε αφοσίωση στο εθνικό συμφέρον. Προκύπτει σαφώς. Αποδεικνύεται, όμως, ατυχώς, ότι δεν υπάρχουν ακόμη οι κατάλληλες λέξεις για να εξηγηθεί κάτι τέτοιο. Κάθε συζήτηση για αφοσίωση, κατά τα ήθη που έχουν επιβάλει οι διάφοροι «Ryan», αφορά κλίκες, παζάρια, εκβιασμούς και τα συναφή.

Τα περί εθνικών προτεραιοτήτων είναι ακατανόητα πράγματα. Παλιομοδίτικα. Κάπως έτσι, το «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» («Πού πηγαίνει η Αμερική ;», Φωνή της Κορινθίας, φ.1511/8.9.16), δείχνει να έχει μόνον κάποιες ελάχιστες τελευταίες ευκαιρίες διευκρινίσεων – ούτως ειπείν. Εξ ου και το … τηλεγράφημα.

Κόρινθος 11 Ιουνίου 2017

Κώστας Τζαναβάρας

Συνοπτική έκθεση σκοπιμότητας παγκοσμίου υπερνομίσματος (EL)

ΠΡΟΣ ΟΠΟΙΟΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΤΑΙ

Συνοπτική έκθεση σκοπιμότητας παγκοσμίου υπερνομίσματος (EL)

Η καθιέρωση παγκοσμίου νομίσματος, είναι θέμα που έχει απασχολήσει πολλούς, ιδίως όσους ανησυχούν για τον διεθνή ρόλο του δολαρίου.

Η παρούσα πρόταση αφορά κάτι σημαντικά διαφορετικό. Πρόκειται όχι για ένα ακόμη νόμισμα, αλλά για υπερνόμισμα. Ένα νόμισμα νομισμάτων, το EL, σχεδιασμένο να κάνει τα απολύτως απαραίτητα.

Το EL θα είναι χωρίς κανένα διοικητικό έλεγχο, καθαρά υπό τον απόλυτο έλεγχο των αγορών. Προδιαγράφεται ώστε να τις εξυπηρετήσει αλλά και να τις τιθασεύσει.

Υπό τις τρέχουσες διεθνείς συνθήκες, εκτιμάται ότι η προκύπτουσα απαλλαγή του δολαρίου από τις διεθνείς «υποχρεώσεις» του, έχει λόγους να κριθεί συμφέρουσα και πέραν του Ατλαντικού (win-win solution).

Καινοτομία

Κάθε συναλλαγή θα μπορεί να έχει αντίτιμο συμφωνημένο σε EL, και θα γίνεται με ζεύγος αμέσως διαδοχικών πράξεων :

1.       Καταβολή του αντιτίμου στο νόμισμα επιλογής του αγοραστή (CB), βάσει της τρέχουσας ισοτιμίας EL/CB.

2.       Mετατροπή του αντιτίμου στο νόμισμα επιλογής του πωλητή (CS), βάσει της τρέχουσας ισοτιμίας EL/CS.

Η μετατροπή ορίζεται υποχρεωτικά άμεση, είτε βάσει τιμών κλεισίματος της προηγουμένης, είτε με ταυτόχρονη χρηματιστηριακή συναλλαγή.

Ανατροπή

Για κάθε νόμισμα (CX), υπό το προτεινόμενο σχήμα διεθνών συναλλαγών (CB–EL–CS), θα απαιτείται η διαπραγμάτευσή του ως προς το παγκόσμιο υπερνόμισμα (EL/CX) και μόνον.

Η ισοτιμία δύο νομισμάτων, όταν τυχόν χρειάζεται, θα προκύπτει εμμέσως :

CX1/CX2 = (EL/CX2) / (EL/CX1)

Ουδετερότητα

Το EL – εκ κατασκευής – δεν θα ανήκει σε κάποιον. Επί πλέον, καθώς η παρεμβολή του στις συναλλαγές θα είναι μόνον στιγμιαία, δεν θα είναι αποθεματικό νόμισμα. Συνεπώς, θα ρυθμίζει αμερόληπτα την αγορά.

Ανεξαρτησία

Για κάθε νόμισμα (CX), οι εκτιμήσεις της αγοράς θα εκφράζονται σε έναν και μόνον αριθμό (EL/CX) και σε σχέση με το ουδέτερο υπερνόμισμα (EL). Συνεπώς, θα διαχωρίζονται κατά βέλτιστο τρόπο από τις εκτιμήσεις της αγοράς για τα άλλα νομίσματα.

Αποτελεσματικότητα

Για κάθε νόμισμα (CX), όλη η προσφορά και ζήτηση, η οποία σήμερα είναι διεσπαρμένη σε ευάριθμες άμεσες διαπραγματεύσεις ως προς άλλα νομίσματα, θα συγκεντρώνεται σε αγοραπωλησίες μεταξύ EL και CΧ. Συνεπώς, θα συγκεντρωθεί ο όγκος συναλλαγών και θα αναβαθμισθεί το βάθος της αγοράς.

Προσδοκίες

Μείωση της μεταβλητότητας (volatility) στις διεθνείς ισοτιμίες. Νομισματική σταθερότητα. Μείωση της διεθνούς κερδοσκοπίας. Μείωση του συναλλαγματικού κινδύνου εν γένει, και του κόστους αντιστάθμισής του.

Εμπορευματαγορά

Οι διεθνείς τιμές εμπορευμάτων (πετρέλαιο, χρυσός, βαμβάκι κ.λ.π.), θα μπορούν να διαπραγματεύονται σε EL. Αγοραστές και πωλητές θα εξυπηρετούνται στο νόμισμα της επιλογής τους.

Οι τιμές απαλλάσσονται από την κηδεμονία του δολαρίου.

Χρηματαγορά

Η αγορά αναμένεται ευλόγως να προσφέρει προϊόντα με ρήτρα EL σε τοποθετήσεις και χορηγήσεις.

Προσδοκάται μείωση του συναλλαγματικού κινδύνου στις διεθνείς επενδύσεις.

Εμπόριο

Αναμένονται πρωτοβουλίες εμπορικής χρήσης του EL, ιδιαίτερα μέσω πιστωτικής κάρτας. Ο καταναλωτής, σύντομα, θα εξοικειωθεί με τις παγκόσμιες τιμές πώλησης σε EL, και την ισοδυναμία τους στο νόμισμα που πληρώνει.

Μακροοικονομία

Αποτίμηση οικονομικών μεγεθών (ΑΕΠ, κεφαλαιοποίηση κ.λ.π.) σε EL.

Ισχυρισμός

Το  παγκόσμιο υπερνόμισμα EL, το οποίο εξ ορισμού ισούται προς την μονάδα, θα είναι υψηλής αξιοπιστίας μέσο διεθνών συναλλαγών και αποτιμήσεων.

H αξιοπιστία του, σαφώς ανώτερη του δολαρίου και οποιασδήποτε εναλλακτικής, είναι σε θέση να αλλάξει άρδην το τοπίο στην διαπραγμάτευση των ισoτιμιών των νομισμάτων, στις διεθνείς συναλλαγές, στις κινήσεις κεφαλαίων, και εν τέλει στην Παγκόσμια Οικονομία.

Υλοποίηση

Εκτός από την πολιτική ή/και επιχειρηματική βούληση, απαιτούνται μόνον τεχνικές εργασίες στα διεθνή χρηματιστήρια.

Δεν απαιτούνται εργασίες έκδοσης νομίσματος.

Ως αρχική τιμή διαπραγμάτευσης προτείνεται : 1 EL = 1 USD.

Εκτιμήσεις

Αν και θα ήταν ευκταία κάποια παγκόσμια συμφωνία για την καθιέρωση του EL, είναι εφικτή η ανταγωνιστική προώθησή του από χρηματιστήριο ή ομάδα κρατών.

Πάντως, ευλόγως, θα προέκυπτε υποτίμηση του USD.

 

Κόρινθος 1η Ιουνίου 2017

Κώστας Τζαναβάρας