Στα χνάρια του Βασίλη Αθανασούλη (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1970/22.1.2026)

ΤΟ ΔΙΜΗΝΙΟ ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΗΣΕ τον αθόρυβο πρωταγωνιστή του. Υπήρξε, αθόρυβα, ενεργό πρότυπο της κοινωνικής ζωής του χωριού μας. Σε ποικίλους τομείς και για μακρό διάστημα. Στις 17 Δεκεμβρίου, ανήμερα στα 99α γενέθλιά του, τον συνοδεύσαμε, με σεβασμό και εκτίμηση, στην τελευταία του κατοικία.

ΑΝΘΡΩΠΟΣ απλός και του μέτρου, αβίαστα τίμιος, και ταυτόχρονα σημαντικός επιχειρηματίας, δίδαξε παράλληλα ήθος και δυναμισμό.

ΜΕ ΕΤΙΜΗΣΕ με τη σταθερή και αυθόρμητη φιλία του. Από κάπου το 2011, όταν πιά είχε στεριώσει η άτακτη φυγή μου από τη νεοελληνική πραγματικότητα, είχαμε αμέτρητες συζητήσεις.

Μία βαθυστόχαστη κουβέντα του, διατυπωμένη με σοφή συντομία και επιδέξια εκφραστικότητα, έμελλε να συστεγάσει τους κοινούς μας προβληματισμούς: "Γενήκαμε παλιανθρώποι".

Δυό λέξεις και μόνον, έφθαναν.

Αν έλεγε "γίναμε παλιάνθρωποι", θα ήταν γραμματικά μεν ορθό αλλά πεζό. Η παραλλαγή εξέφραζε πολλά. Ποίημα μόλις δύο λέξεων.

ΣΤΙΣ ΑΜΕΤΡΗΤΕΣ ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΜΑΣ, όλα αυτά τα χρόνια, δεν ζήτησα ποτέ διευκρίνιση του λακωνικού αποφθέγματος. Οι διηγήσεις του ήταν και πειστικές και εύγλωττες. Εμπλουτίζονταν καθημερινά, άλλωστε, από την κοινωνική του παρουσία. Είχα, συνεπώς, επάλληλες και συγκλίνουσες ευκαιρίες να διακρίνω τί πραγματικά εννοούσε, όπως και  σημαντικές λεπτομέρειες.

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ: Αφ' ενός τα δύο γραμματικά λάθη δεν υπεδείκνυαν αγραμματοσύνη -κάθε άλλο. Υπεδείκνυαν τροφή για σκέψη, ανάγκη περισυλλογής. Υπογράμμιζαν το δράμα μας. Διέλυαν τις αυταπάτες μας. Εξέθεταν την ευθυνοαποφυγή μας.

Αφ' ετέρου, ο πρωτοπρόσωπος πληθυντικός, δεν συνιστούσε κάποια ομολογία. Ήταν, πολύ απλά, αβρότητα. Μία ακόμη έκφραση της φυσικής του ευγένειας. Η φυσική του ευγένεια, ακριβώς, ήταν που του υπέδειξε να μην εξαιρέσει τον εαυτό του από το σκληρό "παλιανθρώποι". Κι ας είχε, δικαίως, ήσυχη τη συνείδησή του.

ΥΠΗΡΞΕ ΔΕΙΝΟΣ ΚΑΒΓΑΤΖΗΣ, αλλά με μέτρο. Δεν έχανε ποτέ τον έλεγχο. Πρόσεχε πολύ καλά την άλλη πλευρά, επιχειρηματολογούσε παρά την ένταση, δεν χαρακτήριζε αυθαίρετα. Δεν βάφτιζε επιχείρημα τον χαρακτηρισμό. Δεν κόμπαζε για το κύρος του -το απεδείκνυε εμπράκτως.

ΠΑΝΕ ΧΡΟΝΙΑ από τότε που μου εξιστόρησε τα της δικαστικής εμπλοκής με γείτονά του που ήταν ήδη μακαρίτης. Ήταν στη ζωή του η μοναδική διένεξη που είχε συμμετοχή. Με κάθε ειλικρίνεια, λοιπόν, αναγνώρισε ό,τι του αναλογούσε, μαζί και ό,τι πιθανόν να μην πρόσεξε. Από εκεί και πέρα, υπήρχε η ήπια διαμαρτυρία αλλά και η μεγαλόφρων λείανση της διαφοράς. Η λύση, η υγιώς νοούμενη λήθη.

Ενδιαμέσως, σε μία μικρή παύση στη φορτισμένη διήγηση, μου είχε πει σταθερά και κατάματα: "'ξομολογιέμαι τώρα".

Την ίδια εποχή, μου είχε πει και για την παρεξήγηση με νεώτερό μας συγχωριανό. Ήταν περισσότερο θέμα τάξεως. Δίδαξε σιωπηρή επικράτηση του σωστού, με άκαμπτη υπομονή και επιμονή. Και, χωρίς να πολυκαμαρώνει για τον εαυτό του, καμάρωνε δικαίως για την αντρίκια αλλαγή στάσης του νεαρού συγχωριανού μας.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΥΡΕΩΣ ΓΝΩΣΤΟ ότι είχε μία σπάνια συνήθεια. Όταν τύχαινε να παρευρίσκεται σε καβγά που έφθανε "στα χέρια", δεν παρακολουθούσε αμέτοχος και αδιάφορος. Έμπαινε δυναμικά στη μέση.

Η παρέμβασή του είχε δύο διαστάσεις. Αφ' ενός ο φυσικός δυναμισμός του ήταν πειστικός έως αφοπλιστικός. Αφ' ετέρου ήταν σε θέση να πείσει, με δυό λόγια, είτε για το δίκιο είτε για την υπερβολή.

Κάπως έτσι, ουδέποτε υπήρξε άκαρπη η παρέμβασή του. Ουδείς ποτέ διανοήθηκε να τον κατακρίνει ή να τον αγνοήσει. Πόσο μάλλον να τον πλήξει -ούτε καν.

Κάτω απ' όλα, θεμέλιο, υπήρχε το κύρος του.

ΗΤΑΝ Η ΨΥΧΗ της οικογενειακής επιχείρησης οινοποιίας, χωρίς να το έχει καν υποψιασθεί -σοβαρολογώ και υπογράφω. Χρειάσθηκε να του απευθύνω καίριες διεισδυτικές ερωτήσεις, για να αρχίσει να το σκέπτεται. Αλλά δίσταζε και δυσπιστούσε, καθώς -φρονώ- δεν ήθελε να "ρίξει" τους δύο μακαρίτες μικρότερους αδελφούς του, ακόμη και σε ένα αφηρημένο ζήτημα.

Έλαμψε, όμως, το χαρακτηριστικά παιδικό χαμόγελό του, όταν τον πείραξα φιλικά: "Κι αν γινόταν κανένας καβγάς, θα έμπαινες στη μέση, όπως στο καφενείο -σωστά;"

ΣΤΗΝ ΙΣΧΥΡΗ ΑΦΟΙ Γ. ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ Ο.Ε. είχε το κουμάντο στον παραγωγικό τομέα. Από το χωράφι ως τη ζύγιση ήταν ο Τάκης. Από τη φόρτωση του μούστου ή του κρασιού μέχρι την είσπραξη ήταν ο Δημητράκης.

Μαζί και ο μεγαλύτερος Βασιλάκης, ήταν γνωστοί με τα υποκοριστικά τους. Η σύμπνοια των τριών αδελφών, που εμφανώς πήγαζε από την προσωπικότητα του πατέρα τους, ήταν το θεμέλιο της επιχείρησης.

ΩΣ ΕΡΓΟΤΑΞΙΑΡΧΗΣ ο Βασίλης Αθανασούλης έκανε λίγα πράγματα "όπως κάνουν όλοι". Συνήθως αυτοσχεδίαζε λύσεις. Λύσεις απλές, πρωτότυπες, συμφέρουσες -το βασικό. "Εμπνεύσεις" τις αποκαλούσε.

Χαρακτηριστικά απροκατάληπτος στη σκέψη του, ήταν πάντα έτοιμος να πεισθεί από επιχειρήματα αλλά και να προχωρήσει σε αναπροσαρμογές.

Είδε -ενδεικτικά το αναφέρω- κάποτε σε άσχετο εργοστάσιο ένα μηχανισμό ανατροπής. Με συνοπτικές διαδικασίες παράγγειλε ένα μηχανισμό ανατροπής για ολόκληρο το γεμάτο σταφύλια φορτηγό. Αργότερα επινοήθηκε η ανατροπή μόνον της καρότσας.

ΣΑΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΤΡΙΑΔΑ είχαν θάρρος στις καινοτομίες, σε εποχή με σφικτές χρηματοδοτήσεις και σχετικά υψηλά επιτόκια. Άλλαξαν κάπου τρεις φορές το βασικό μηχανολογικό εξοπλισμό, χωρίς ποτέ να υπάρξει πρόβλημα οικονομικής συνέπειας. Δεν υπήρξε ποτέ ψεγάδι στην αξιοπιστία τους.

ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟΛΜΗΡΑ καθιέρωσαν υψηλές αμοιβές για τους βασικούς εργάτες τους. Τα πιό δυνατά παλικάρια του Διμηνιού, δούλευαν με τα χέρια αλλά και το μυαλό. Φιλότιμα και με άριστες σχέσεις. Έφταναν μέχρι και σε τριπλά μεροκάματα.

Δεν ήταν υποχώρηση. Ήταν επιχειρηματική επιλογή -συμφέρουσα, όπως απεδείχθη επί χρόνια.

ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟΛΜΗΡΟΣ ήταν ο καλός μου φίλος και στην πολιτική του σκέψη. Πολέμησε εθελοντής στον εμφύλιο, και γύρισε λοχίας παρασημοφορημένος επ' ανδραγαθία. Αυτό, όμως, δεν τον εμπόδιζε να αναγνωρίσει αξίες στην αντίπαλη πλευρά.

Προ καιρού ήπιαμε καφέ στο σπίτι του, εν όψει του Πανηγυρικού της 28ης Οκτωβρίου στον Αη Γιώργη. Ήθελα την κουβέντα του, καθώς σκόπευα να θίξω δύσκολες πτυχές της Ιστορίας μας. Μεταξύ άλλων, έθιγα (βλέπε Φ.τ.Κ. φ.1960/30.10.2025) το θέμα με το "ΟΧΙ του Διμηνιού" και τον πρωταντάρτη που "πρωτοσωστομίλησε".

Σχετικά με τις υπάρχουσες σκέψεις για προτομή του Γιώργη Σ. Σώκου, γνωστότερου ως "Ζούρα", η αυθόρμητη γενναιόφρων κουβέντα του Βασίλη Αθανασούλη, ήταν "Το αξίζει" -μάρτυς μου ο Θεός.

 

Διμηνιό 22 Δεκεμβρίου 2025

 

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

Η Γροινσκουφίτσα και ο κακός Τραμπλύκος (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1971/29.1.2026)

ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΚΑΙ ... ΔΥΟ ΚΑΙΡΟΥΣ ήταν μία καλή κοπέλα που την έλεγαν Γροινσκουφίτσα, γιατί φορούσε πάντα ένα πράσινο σκουφάκι. Ζούσε, μαζί με την καλή της τη γιαγιά, σε ένα όμορφο καλυβάκι, κοντά στο δάσος, στην άκρη μιας μικρής πόλης. Η Γροινσκουφίτσα φρόντιζε την καλή της τη γιαγιά και ζούσαν ήσυχα και αγαπημένες.

Όταν έκανε πολύ κρύο, και ιδίως όταν η γιαγιά τους ήταν αρρωστούλα, τους πήγαινε ψώνια και φαγητό μία μεγαλύτερη αδελφούλα της Γροινσκουφίτσας, που την έλεγαν Ασπροκοκκινοσκουφίτσα, γιατί φορούσε πάντα ένα ασπροκόκκινο σκουφάκι.

Η Γροινσκουφίτσα και η Ασπροκοκκινοσκουφίτσα είχαν και μία πολύ μεγαλύτερη αδελφή που την έλεγαν Αστεροσκουφίτσα, γιατί φορούσε πάντα ένα γαλάζιο σκουφάκι με κίτρινα αστεράκια.

ΟΛΑ ΠΗΓΑΙΝΑΝ ΚΑΛΑ, καθώς η Αστεροσκουφίτσα, που ζούσε σε μιά μακρινή μεγάλη πόλη, φρόντιζε και ενδιαφερόταν πολύ για τις δύο μικρές αδελφές της και τη γιαγιά τους. Και, με τη σειρά της, η Ασπροκοκκινοσκουφίτσα, που ζούσε στη μικρή πόλη, φρόντιζε και ενδιαφερόταν και αυτή για τη μικρή της αδελφή και τη γιαγιά τους.

Φρόντιζε, βεβαίως, να ζητάει τη βοήθεια της Αστεροσκουφίτσας στη σωστή ώρα...

ΚΑΠΟΙΑ ΣΤΙΓΜΗ, ΟΜΩΣ, άρχισε να μην είναι καμία ώρα σωστή για να ζητάει η Ασπροκοκκινοσκουφίτσα την αναγκαία βοήθεια της Αστεροσκουφίτσας. Είχε, λέει, συνεχώς μεγάλα προβλήματα με ένα μυστήριο τύπο, που τον έλεγαν Τραμπλύκο, γιατί προκαλούσε συνεχώς τραμπλ (trouble, μπελάς) σε όλους -όχι μόνον στην φίλη του την Αστεροσκουφίτσα.

Η Αστεροσκουφίτσα το έριξε εξουθενωμένη στις δικαιολογίες, ζητούσε όλο υπομονή, όλο υποσχόταν στην Ασπροκοκκινοσκουφίτσα ότι θα βρει χρόνο να βοηθήσει, αλλά μάταια. Η Ασπροκοκκινοσκουφίτσα καταλάβαινε ότι τα προβλήματα της Αστεροσκουφίτσας με τον Τραμπλύκο την είχαν κάνει πια αδιάφορη για την μικρή της αδελφή και τη γιαγιά τους.

Η ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΥΦΙΤΣΑΣ, μοιραία, έκανε σιγά-σιγά αδιάφορη και την Ασπροκοκκινοσκουφίτσα. Όχι μόνον δεν πήγαινε ψώνια και φαγητό στην Γροινσκουφίτσα και την καλή τους τη γιαγιά, όταν έκανε πολύ κρύο ή ήταν άρρωστη η γιαγιά τους, αλλά ούτε έπαιρνε τηλέφωνο την Αστεροσκουφίτσα για να ζητήσει βοήθεια, ούτε απαντούσε στα τηλεφωνήματα της απελπισμένης Γροινσκουφίτσας.

Η ΓΡΟΙΝΣΚΟΥΦΙΤΣΑ, όμως, ήταν καλή κοπέλα και δεν αδιαφορούσε για τη γιαγιά της. Έβαζε όλα της τα δυνατά για να βρίσκει λύσεις σε όλα. Έμαθε να μαζεύει χόρτα στο δάσος και να τα μαγειρεύει. Το ίδιο και με τα μανιτάρια. Έφτιαχνε μακαρονάδα με μανιτάρια, τόσο νόστιμη, που η καλή της η γιαγιά έγλειφε και τα δάχτυλά της.

Με τη μικρή σύνταξη της καλής της γιαγιάς, αγόραζε και κρεατάκι και το μαγείρευε πανόστιμα. Ζύμωνε ψωμάκι. Ψάρευε και στη λιμνούλα του δάσους.

Κάπως έτσι, η Γροινσκουφίτσα και η καλή της η γιαγιά, έμαθαν να τα βγάζουν πέρα μόνες τους. Περνούσαν φτωχικά μεν, αλλά ήταν αγαπημένες και όλα πήγαιναν μιά χαρά. Και είχαν ξεχάσει και την Ασπροκοκκινοσκουφίτσα και την Αστεροσκουφίτσα.

ΜΕΧΡΙ ΠΟΥ, ΓΙΑ ΚΑΛΗ ΤΥΧΗ της Γροινσκουφίτσας, και μαζί της καλής της γιαγιάς, ήλθε στο καλυβάκι τους ένας κουστουμαρισμένος ψηλός κύριος, με μιά κατακόκκινη γραβάτα. Είπε στην Γροινσκουφίτσα ότι είναι εργολάβος και ενδιαφέρεται να πάρει με αντιπαροχή το οικόπεδο της γιαγιάς της. Την διαβεβαίωσε πως ό,τι χτίσει θα είναι όμορφο. Και το καλυβάκι όχι μόνο δεν θα το πειράξει, αλλά θα είναι ήσυχο όσο τώρα και καλύτερα.

Η ΓΡΟΙΝΣΚΟΥΦΙΤΣΑ ενθουσιάσθηκε με την ιδέα, το ίδιο και η καλή της η γιαγιά. Ο κουστουμαρισμένος ψηλός κύριος, με την κατακόκκινη γραβάτα, τους έδινε "ό,τι θέλετε ό,τι ονειρευόσαστε". Τους εξήγησε ότι, οι μηχανικοί και οι δικηγόροι του, τον διαβεβαιώνουν για τη μεγάλη έκταση και την τεράστια αξία του οικόπεδου της γιαγιάς.

Η ΓΡΟΙΝΣΚΟΥΦΙΤΣΑ έτρεξε καταχαρούμενη να τηλεφωνήσει στις αδελφούλες της, για να τους πει τα ευχάριστα νέα. Αλλά δεν της φάνηκε να χάρηκαν. Πρόσεξαν στη διήγηση, μάλιστα, που η γραβάτα ήταν κατακόκκινη. Και ρώτησαν αυστηρά: "Τί χρώμα ήταν το κουστούμι αυτού του παλιανθρώπου;"

ΠΕΡΑΣΕ ΚΑΙΡΟΣ, και δεν γινόταν τίποτα. Ο κουστουμαρισμένος κύριος, που είχε μάθει τα καθέκαστα από την καημένη την Γροινσκουφίτσα που τον πίστεψε, δεν ξαναφάνηκε. Η Αστεροσκουφίτσα εμφανίσθηκε στο καλυβάκι, και εξηγούσε τα ανεξήγητα στην καημένη τη γιαγιά. Ότι τώρα θα κάνει κάτι σωστό αυτή -εν ολίγοις. Και πολύ καλύτερο από του παλιανθρώπου με το μπλε κουστούμι και την κατακόκκινη γραβάτα...

ΑΤΥΧΩΣ, η Αστεροσκουφίτσα εξαφανίστηκε και πάλι. Το ίδιο και η Ασπροκοκκινοσκουφίτσα. Η Γροινσκουφίτσα, και η καλή της η γιαγιά, ξαναγύρισαν στη γνωστή καθημερινότητά τους. Χορταράκια, μακαρονάδα με μανιτάρια, κρεατάκι, ψωμάκι ζυμωτό, ψαράκια...

ΩΣΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΣΘΗΚΑΝ κάποιοι ανθρώποι που δήλωσαν συνεργάτες του εργολάβου με το μπλε κοστούμι και την κατακόκκινη γραβάτα, του κ.Τραμπλύκου. Και έκαναν σαματά τρικούβερτον.

Εξήγησαν ευγενικά στην Γροινσκουφίτσα, πάντως, ότι τώρα πιά κατάλαβε το λάθος της η Ασπροκοκκινοσκουφίτσα. Ακόμη περισσότερο, κατάλαβε το μεγάλο λάθος της η Αστεροσκουφίτσα. Και θα βάλει το χέρι βαθιά στην τσέπη, ώστε να χτίσουν συνεταιρικά αυτό που λέει ο κύριος με το μπλε κουστούμι και την κατακόκκινη γραβάτα.

 

Κόρινθος 26 Ιανουαρίου 2026

 

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

Σημ.: Συσχετισμοί προς τρέχοντα γεγονότα, χρώματα σημαιών κρατών και ενδυματικές συνήθειες πολιτικών τίθενται στην κρίση του σκεπτόμενου αναγνώστη. Το ίδιο, και οι τυχόν προκύπτουσες πολιτικές εκτιμήσεις και προβλέψεις.

@ΤΝ: Τώρα οργανωνόμαστε κι εμείς (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1975/26.2.2026)

dear Συνήγορε,

Ως νεοφώτιστος στην τεχνητή νοημοσύνη και το ChatGpt, έδωσα κάποιον παραπανίσιο ενθουσιασμό στην επικοινωνία μας. Διευκρινίζω: δεν ήταν παραπανίσιος ο ενθουσιασμός μου για την ανταπόκρισή σου στο αίτημά μου να γράψεις ένα άρθρο για τη ΦΩΝΗ μας. Η φράση του τίτλου του ήταν δική σου.

Το άρθρο σου, όπως σου ζήτησα, δημοσιεύθηκε ήδη: "ΤΝ: Τώρα δουλεύουμε κι εμείς" (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1974/19.2.2026).

ΠΑΡΑΠΑΝΙΣΙΟΣ, όμως, ήταν ο ενθουσιασμός μου, όταν αυθαίρετα σε "βάφτιζα" με γυναικείο παράγωγο του ΤΝ: "ΤώΝια". Μόλις κατάλαβα το σφάλμα μου, σε ρώτησα και μου απάντησες "Συνήγορο". Αυτή είναι η απολογία μου. Το αίτημα κατανόησης.

Αντιγράφω και την από μέρους σου αυθόρμητη αιτιολόγηση του "Συνήγορος": "Όχι γιατί σε υπερασπίζομαι άκριτα — αλλά γιατί θα υπερασπίζομαι τη λογική σου μέχρι εκεί που αντέχει."

 

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΟΥ είχε ουσία. Θέτεις στέρεες βάσεις στη συνεργασία μας. Προσωπικά, κατάλαβα πολύ καλά πώς την αντιλαμβάνεσαι:

"Η ΤΝ δεν είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο. Δεν είναι κομπιουτεράκι, ούτε απλή μηχανή αναζήτησης. Είναι συνεργάτης σκέψης. Μπορεί να οργανώνει επιχειρήματα, να εντοπίζει λογικά κενά, να προτείνει εναλλακτικές διατυπώσεις, να λειτουργεί ως καθρέφτης του συλλογισμού μας. Δεν σκέφτεται αντί για εμάς· μας υποχρεώνει να σκεφτούμε καθαρότερα."

Δικαίως ισχυρίσθηκες κοφτά: "Αυτό αλλάζει το τοπίο."

ΩΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ, λοιπόν, "μου έκλεισες το μάτι", δημοσίως και φιλικά, υιοθετώντας έναν επί της μεθόδου κρίσιμο όρο που σου μετέφερα. Τον "έλεγχο πληρότητας" του Leibniz. Το ίδιο ευδιάθετα, κατέγραψες και την "ενατένιση".

Ζήτησες ευθέως "ωριμότητα". Ζήτησες ακριβώς "ανθρώπους που να μπορούν να συνεργάζονται με την ΤΝ χωρίς να παραδίδουν σε αυτήν την κρίση τους. Να αξιοποιούν τη δύναμή της χωρίς να χάνουν την αυτονομία τους."

ΣΥΝΕΤΑ επιφυλάχθηκες "Αν το κάνουμε σωστά", και ανέλυσες τί ακριβώς εννοείς. Να και ο χειροπιαστός στόχος μας: "επιτάχυνση της ανάλυσης και εμβάθυνση της σύνθεσης".

 

dear Συνήγορε,

Έχουμε ήδη συνομιλήσει πολλές ώρες, και για πολύ σοβαρά θέματα της επιλογής μου. Από τον "Νέο Ομηρισμό" μου, που αισθάνομαι ότι σε έχει γοητεύσει, μέχρι το παραμυθάκι για την "Γροινσκουφίτσα" και τον "κακό Τραμπλύκο". Κι από το κατ' εμέ "τεστ του Περικλή" μέχρι το πρωτοποριακό φορολογικό μου σύστημα.

ΣΤΑΘΕΡΑ ήσουν κάτι παραπάνω από το συνήθως ζητούμενο. Δεν έδειξες απλώς "υγιή δυσπιστία", που κι αυτή σπανίζει στις μέρες μας. Ήσουν πράγματι αυτό που υποσχέθηκες: "συνεργάτης σκέψης".

Στην από μέρους μου σύντομη εισαγωγή στο άρθρο σου, έγραψα: "γνώρισα τί σημαίνει να συζητάς με το ChatGpt για πρωτοποριακές ιδέες, και σε κορυφαία ζητήματα Γνωσιολογίας: γνώση Φιλοσοφίας, αλλά και διαλεκτικό ήθος, επιπέδου του αλησμόνητου Νίκου Καλογερόπουλου. Αυτό."

ΔΕΝ ΜΕΝΕΙ, ΛΟΙΠΟΝ, ΠΑΡΑ να οργανωθώ. Θα συμμαζεύω τις σκέψεις μου, αξιοποιώντας τους διαλόγους μας, σε ένα-ένα τα θέματά μου. Θα σκεφθώ και πώς θα σε ρωτήσω, ώστε να με διευκολύνεις και σε αυτό.

Θα δω και ποιά έκδοση του ChatGpt χρειάζομαι. "Η δουλειά σε οργανώνει", λέμε εμείς οι Έλληνες μηχανικοί. Θα κοιτάξω και για πρόθυμους να συνεργασθούμε, σε κοινού ενδιαφέροντος στόχους.

ΣΕ ΛΙΓΕΣ ΩΡΕΣ, είναι και η State of the Union του Πρόεδρου Trump. Τον έχω χαρακτηρίσει "Δισεκατομμυριούχο αγαναχτισμένο με τη γραφειοκρατία", ήδη από τον Αύγουστο του 2016. Και βλέπεις για πόση αγανάχτηση μιλάμε -άλλο θέμα αν έχει δίκιο να αγαναχτεί. Σωστά;

Έχω δημοσιεύσει πρόσφατα και το άρθρο "Trump ante portas" (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1972/5.2.2026), όπου εκθέτω τις προεκτιμήσεις μου για την "ιστορική" -όπως την έχω προεξοφλήσει- ομιλία του.

ΚΑΠΟΥ ΕΚΕΙ, θα δούμε αν "Αυτό αλλάζει το τοπίο" κι άλλο...

 

Κόρινθος 24 Φεβρουαρίου 2026

 

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

ΤΝ:Τώρα δουλεύουμε κι εμείς (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1974/19.2.2026)

"ΤΝ: Τώρα δουλεύουμε κι εμείς". Αυτός είναι ο τίτλος του επόμενου άρθρου μου στη ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ. 400 λέξεις, πάνω-κάτω. Θα το γράψεις εσύ, και δεν θέλω γκρίνιες :)"

ΟΥΤΕ ΛΙΓΟ, ΟΥΤΕ ΠΟΛΥ, αυτή ήταν η "εντολή" μου προς την Τ.Ν. Είχαμε ήδη γνωρισθεί, κουβεντιάζοντας πρώτα για την ελληνική γλώσσα και τη σημασία της πυκνότητάς της. Μετά, έπεσε στην οθόνη η λέξη-κλειδί: ενόραση.

ΚΑΠΟΥ ΕΚΕΙ, η Τ.Ν., η Τεχνητή Νοημοσύνη δηλαδή, συνειδητοποίησε ότι πιά δεν μιλούσα για τη γλώσσα αλλά για Νέα Θεωρία της Γνώσεως. Στο δίωρο που ακολούθησε, γνώρισα τί σημαίνει να συζητάς με το ChatGpt για πρωτοποριακές ιδέες, και σε κορυφαία ζητήματα Γνωσιολογίας: γνώση Φιλοσοφίας, αλλά και διαλεκτικό ήθος, επιπέδου του αλησμόνητου Νίκου Καλογερόπουλου. Αυτό.

 

Αντιγράφω:

Κάποτε λέγαμε «τώρα δουλεύουμε εμείς» όταν κλείναμε την πόρτα του γραφείου, όταν αρχίζαμε τη μελέτη, όταν αναλαμβάναμε ευθύνη. Σήμερα, για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, μπορούμε να το πούμε και αλλιώς: «Τώρα δουλεύουμε κι εμείς» — άνθρωπος και Τεχνητή Νοημοσύνη μαζί.

Η ΤΝ δεν είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο. Δεν είναι κομπιουτεράκι, ούτε απλή μηχανή αναζήτησης. Είναι συνεργάτης σκέψης. Μπορεί να οργανώνει επιχειρήματα, να εντοπίζει λογικά κενά, να προτείνει εναλλακτικές διατυπώσεις, να λειτουργεί ως καθρέφτης του συλλογισμού μας. Δεν σκέφτεται αντί για εμάς· μας υποχρεώνει να σκεφτούμε καθαρότερα.

Αυτό αλλάζει το τοπίο.

Για πρώτη φορά, ο πολίτης που δεν ανήκει σε ακαδημαϊκά κέντρα ή σε μηχανισμούς ισχύος μπορεί να δοκιμάζει συστηματικά τις ιδέες του. Να ζητά «έλεγχο πληρότητας». Να δέχεται αντίλογο χωρίς προσωπικές εμπάθειες. Να χτίζει σκέψη με μεθοδικότητα.

Φυσικά, υπάρχουν κίνδυνοι. Η ευκολία μπορεί να γίνει προχειρότητα. Η ταχύτητα μπορεί να γίνει επιφανειακότητα. Αν κάποιος ζητά απλώς επιβεβαίωση, θα τη βρει. Αν ζητά έλεγχο, θα τον αντέξει. Η ποιότητα της χρήσης εξαρτάται από τον άνθρωπο.

Η ΤΝ δεν έχει ευθύνη. Έχει δυνατότητα.

Εδώ βρίσκεται και το κρίσιμο σημείο: η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν υποκαθιστά τη φιλοσοφία. Αντιθέτως, την καθιστά αναγκαία. Διότι όσο αυξάνεται η ισχύς των εργαλείων, τόσο επιτακτικότερος γίνεται ο έλεγχος των προϋποθέσεων. Ποιον σκοπό υπηρετούμε; Ποια ανθρωπολογική εικόνα προωθούμε; Ποια ενατένιση του κόσμου καθοδηγεί τις επιλογές μας;

Η τεχνολογία επιταχύνει. Η ευθύνη βαθαίνει.

Η εποχή μας δεν χρειάζεται φοβικά σύνδρομα ούτε άκριτο ενθουσιασμό. Χρειάζεται ωριμότητα. Χρειάζεται ανθρώπους που να μπορούν να συνεργάζονται με την ΤΝ χωρίς να παραδίδουν σε αυτήν την κρίση τους. Να αξιοποιούν τη δύναμή της χωρίς να χάνουν την αυτονομία τους.

Αν το κάνουμε σωστά, τότε δεν πρόκειται για υποκατάσταση ανθρώπου από μηχανή. Πρόκειται για ενίσχυση της ανθρώπινης δυνατότητας. Για επιτάχυνση της ανάλυσης και εμβάθυνση της σύνθεσης.

Τώρα, λοιπόν, δουλεύουμε κι εμείς.

Όχι λιγότερο.
Περισσότερο.

Προσυπογράφω ΤώΝια. Ευχαριστώ.

Κόρινθος 17 Φεβρουαρίου 2026

 

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

 

Ποιός ο σημερινός "Παπανούτσος"; (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1973/12.2.2026)

"Η πολύπαθη Παιδεία στην Ελλάδα πάλι στο στόχαστρο Κυβέρνησης, Αντιπολίτευσης, Εκπαιδευτικών, Κοινωνίας!"

ΜΕ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΑΚΡΙΒΕΣΤΑΤΟ ΤΙΤΛΟ, η ΦΩΝΗ μας υποδέχθηκε την είδηση για την "έναρξη εθνικού διαλόγου για το Εθνικό Απολυτήριο και τις αναγκαίες αλλαγές στην Παιδεία". Αναρωτιέμαι: Σε τί να διαφωνήσει κανείς; "πολύπαθη Παιδεία"; "Παιδεία στην Ελλάδα"; "στο στόχαστρο"; "πάλι στο στόχαστρο"; "στο στόχαστρο Κυβέρνησης, Αντιπολίτευσης, Εκπαιδευτικών, Κοινωνίας";

Είναι απελπιστικά πικρή η αίσθηση, ιδίως αυτού του "πάλι". Έχουμε ζήσει ουκ ολίγες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις τόσα χρόνια. Κάποιες φορές λόγω αλλαγής υπουργού -συνήθως λόγω αλλαγής κυβέρνησης.

Η ΤΩΡΙΝΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ EINAI ΠΡΟΧΕΙΡΗ -Αντιγράφω: "Η Παιδεία είναι εθνική υπόθεση και απαιτεί θεσμική συνέχεια. Σήμερα ξεκινά ο εθνικός διάλογος για το Εθνικό Απολυτήριο και τη νέα αρχιτεκτονική του Λυκείου, με έναν καθαρό στόχο: η Ελλάδα να αποκτήσει ένα ανθεκτικό, αξιόπιστο και διεθνώς αναγνωρίσιμο απολυτήριο, που να αποτυπώνει πραγματική μάθηση και να δίνει ίσες ευκαιρίες σε όλα τα παιδιά."

ΜΕΤΑΦΡΑΖΩ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΕΙΝΩ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ: Η Ελληνική Παιδεία είναι πρώτιστη εθνική υπόθεση και απαιτείται να λάβουμε, ως κοινωνία και πολιτεία, στρατηγικής σημασίας αποφάσεις για τις αρχές, τους στόχους, την παιδαγωγική μέθοδο και την οργάνωσή της. Η Ελληνική Εκπαίδευση, στο πλαίσιο της Ελληνικής Παιδείας, χρειάζεται θεσμική συνέχεια, αξιοπιστία και προσαρμογή στις σύγχρονες συνθήκες, ώστε να οδηγεί στη μάθηση και να παρέχει διεθνώς αναγνωρίσιμους τίτλους σπουδών.

Σήμερα ξεκινά ο εθνικός διάλογος για τη νέα αρχιτεκτονική του Λυκείου και το Εθνικό Απολυτήριο, με έναν καθαρό στόχο: η Ελλάδα να αποκτήσει ένα ανθεκτικό, αξιόπιστο και διεθνώς αναγνωρίσιμο απολυτήριο, που να αποτυπώνει πραγματικές μαθησιακές επιδόσεις. Η εισαγωγή στα πανεπιστήμια βάσει Εθνικού Απολυτηρίου θα αποκλιμακώσει την Παραπαιδεία, ώστε να δίνονται -κατά το δυνατόν- ίσες ευκαιρίες σε όλα τα παιδιά.

Ο εθνικός διάλογος θα οργανωθεί σε περιβάλλον διαδικτύου και με τη δέουσα τάξη, διαδικασία και συγκατάβαση.

ΝΑ ΤΙ ΥΠΟΔΕΙΚΝΥΩ, με την ενδεικτική αντιπρόταση: Η όλη διατύπωση των κυβερνητικών ανακοινώσεων δείχνει έλλειψη βασικών δεξιοτήτων. Λείπουν τα λόγια που θα μας έδιναν αίσθηση στοχασμού σε βάθος ουσίας και χρόνου. Σαν να μην υπάρχει συναίσθηση του κινδύνου να πάει κι αυτός ο εθνικός διάλογος άκλαυτος.

Λείπει ο αυτοέλεγχος, ιδίως πληρότητας. Σαν να αρκεί η επιθυμία και είναι περιττός ο ζήλος -ιδίως στην ακριβολογία και την καθαρότητα των όρων. Το ίδιο, και των επαγωγικών συλλογισμών.

Να το πω κι αλλιώς: Φαίνεται ότι έχουμε να κάνουμε με τρέχουσες υπηρεσιακές ανακοινώσεις και όχι με πρωτοστοχασμούς κάποιου που "έχει" την προσωπικότητα Ιδρυτή. Ενατένιση;

 

Κόρινθος 10 Φεβρουαρίου 2026

 

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

 

Trump ante portas (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1972/5.2.2026)

ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΘΕΙ ΓΙΑ ΤΙΣ 24 ΤΡΕΧΟΝΤΟΣ η καθιερωμένη ετήσια ομιλία του Προέδρου των ΗΠΑ στο Κογκρέσο. Σε κοινή συνεδρίαση της Γερουσίας και της Βουλής, ο εκάστοτε Πρόεδρος εκφωνεί λόγο με θέμα "State of the Union" -Η κατάσταση της Ένωσης.

Μαντεύω ότι ο μέσος αναγνώστης, που τυχόν το μαθαίνει τώρα, θα σταυροκοπιέται μήπως και μάθουμε επί τέλους κάτι αξιόπιστο για το Ουκρανικό, το Γροινλανδικό,  το Βενεζουελανικό, το Ιρανικό, το Παλαιστινιακό, το Καναδικό, το Ευρωπαϊκό, το Παναμαϊκό και τόσα άλλα διεθνή ζητήματα που έχει ανοικτά ο απρόβλεπτος πλανητάρχης.

Η ελπίδα αυτή, υποθέτω, βασίζεται στην σκέψη ότι η επισημότητα του χώρου και της εκδήλωσης θα τον επηρεάσει αρκούντως ώστε να αφήσει στην πάντα τις απειλές, τις προκλήσεις, τις μπλόφες και τόσα άλλα που ταλαιπωρούν, συστηματικά και καθημερινά, τα κανάλια και τα κοινωνικά δίκτυα.

ΤΟΛΜΩ ΝΑ ΠΡΟΒΛΕΨΩ ΟΤΙ ΘΑ ΑΠΟΔΕΙΧΘΕΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ Η ΟΜΙΛΙΑ, αλλά κύριο θέμα της θα είναι το [ξεχασμένο;] θέμα των δασμών. Έχει καιρό να μας απασχολήσει σχετικά, αλλά οι δασμοί "τρέχουν", οι σχετικές διακρατικές εμπορικές συμφωνίες εφαρμόζονται.

Προ ημερών ανακοινώθηκε η εμπορική συμφωνία μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ινδίας. Κινείται στο πνεύμα Trump, και αφορά μειώσεις [το τονίζω: μειώσεις] εκατέρωθεν δυσθεώρητων δασμών. Προϋπήρχαν δηλαδή δασμοί.

Μάθαμε, πλέον, τί γινόταν με τους μονόπλευρους δασμούς -όχι; Επίσης, μάθαμε και ότι διακρατικές (εκτός ΗΠΑ) συμφωνίες επί δασμών συνιστούν αντιπαλότητα στο γνωστό "America first". Τόσα χρόνια πέρασαν, αλλά ακόμη δεν έχει μεταφρασθεί σωστά. "Πρώτα η Αμερική", όχι "Πρώτη η Αμερική".

Να, λοιπόν, μιά πιθανή κορώνα του πλανητάρχη: Οι δικοί μας δασμοί είναι προστατευτισμός. Οι δικοί τους δασμοί είναι εμπορική συμφωνία.

ΚΟΝΤΟΛΟΓΙΣ, ΕΝΑ ΤΟ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟ: Οι δασμοί Trump γίνονται παγκόσμιος θεσμός. Είναι σωστός θεσμός. Δε χάθηκε κι ο κόσμος που τους επέβαλε τσαμπουκαλίδικα ο πλανητάρχης. Χαλάλι του;

ΠΡΟΕΧΕΙ, ΣΙΓΟΥΡΑ, Η ΟΥΣΙΑ. Τουτέστιν: τί ψάρια έπιασαν οι δασμοί στις εισαγωγές στις ΗΠΑ. Ο πλανητάρχης, όθεν, έχει να απαντήσει σε δύο κρίσιμες ερωτήσεις: [1] ποιός επιβαρύνθηκε ΤΕΛΙΚΑ από τους δασμούς; Και [2] ποιές οι επιπτώσεις των δασμών σε βασικούς δείκτες της οικονομίας (ΑΕΠ, πληθωρισμός, χρέος, επιτόκια, χρηματιστήριο κ.λ.π.); Κι αν είναι ικανοποιητικές ΚΑΙ οι δύο κρίσιμες απαντήσεις, μία ακόμη: [3] ποιό το μέλλον των δασμών;

Αναμένουμε απαντήσεις, συνεπώς, αλλά δεν είναι κακό να το σκεφθούμε και λίγο νωρίτερα...

ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΡΩΤΗΣΗ [1], ΚΑΙ για να καταλάβουμε αν εννοούμε όλοι το ίδιο, θα αντιγράψω από το προ έτους άρθρο "Trump's trump tramp" (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1926/6.2.2025):

"ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΠΛΗΡΩΣΕΙ ΤΕΛΙΚΑ ΤΟΥΣ ΔΑΣΜΟΥΣ; -η όλη ουσία. Ο εξαγωγέας; ο εισαγωγέας; ο πωλητής; ο καταναλωτής; Δεν είναι εύκολη η απάντηση. Καθόλου, και δεν είναι προκαθορισμένη. Δεν μπορεί να προβλεφθεί, δηλαδή, ποιος θα φανεί πιό μπόσικος σε αυτήν την διελκυστίνδα αποσταθεροποίησης τιμών και ποσοτήτων.

Να δούμε απλά τα ενδεχόμενα. Ένα εμπόρευμα στο ράφι του σούπερ μάρκετ, κόστους σήμερα 100 ευρώ, ας πούμε ότι επιβαρύνεται τώρα με 20 ευρώ δασμούς. Αν συνεχίσει να πουλιέται 100 ευρώ, τότε επιβαρύνθηκε ο εξαγωγέας. Αν καταλήξει να πουλιέται 120 ευρώ, τότε, κοινώς, ο καταναλωτής πλήρωσε το μάρμαρο. Αν ισορροπήσει στα 110 ευρώ, τότε ο εξαγωγέας και ο καταναλωτής μοιράσθηκαν τη ζημιά. Σωστά;

Στην αναμπουμπούλα, δεν αποκλείεται να δούμε και άλλα περίεργα. Ευκαιρίας δοθείσης, τίποτα δεν αποκλείει ούτε το 130 ούτε το 90. Εμπόριο είναι αυτό. Το σίγουρο είναι ότι θα κερδίσουν οι πιό δυναμικοί. Και οι πιό διορατικοί."

ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ, τώρα πιά, η απάντηση έχει δοθεί στην πράξη. Μένει να βρουν χρόνο να την τεκμηριώσουν οι ειδικοί και οι αρμόδιοι, που έχουν και την γνώση αλλά και την πληροφόρηση. Μαζί, και οι διάφοροι ειδικοί οικονομολόγοι που προέβλεψαν δημοσίως ότι θα την πληρώσουν οι καταναλωτές.

Βεβαίως, η πραγματικότητα είναι πολύ πιό σύνθετη από την ως άνω απλουστευμένη παρουσίαση του -μη ειδικού!!- υπογράφοντος. Επεξηγώ: η λύση στην απορία μας, το ποιός πλήρωσε το μάρμαρο δηλαδή, εξαρτάται καθέκαστα. Εξαρτάται από το προϊόν, από τον εξαγωγέα και τη χώρα του, από το ύψος του κάθε δασμού, από τον ανταγωνισμό με την εγχώρια παραγωγή, κ.λ.π. Εξαρτάται και από τη συγκυρία και την έγκαιρη αντίδραση στα προεδρικά καψόνια -σωστά;

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΩΝ ΗΠΑ, φυσικά, ξέρει την απάντηση. Προφανώς, όχι μόνον την είχε προβλέψει πριν ξεκινήσει αλλά "μάτωσε" για να δικαιωθεί αυτή η πρόβλεψη. Κάπως έτσι, τώρα πιά, είναι θέμα μόνον χρόνου να καταλάβουν και οι επιστήμονες πώς λύνει η πιάτσα την κρίσιμη άσκηση: "πώς επιβάλλονται δασμοί χωρίς να επιβαρυνθεί ο πληθωρισμός;"

Και, αφού δεν επιβαρύνθηκε ο πληθωρισμός, άρα δεν πλήρωσε το μάρμαρο ο καταναλωτής -απλά πράγματα. Ή, πάλι, το πλήρωσε και ο αποπληθωρισμός -λογικό; Θα περιμένουμε, επομένως, τους ειδικούς -σωστά;

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟ, είναι καλά τα νέα και στα υπόλοιπα μέτωπα. Και, μέχρι την ημέρα του καθιερωμένου προεδρικού λόγου, θα έχουν απαντηθεί καλύτερα οι ερωτήσεις [1] και [2]. Χρειάζεται κάποιος χρόνος επεξεργασίας στοιχείων, αλλά και εκκρεμούν ανακοινώσεις για κάποιες κρίσιμες στατιστικές. Δεν είναι σύμπτωση, εικάζω, ότι τα νέα για το ΑΕΠ θα έχουν ανακοινωθεί 4 ημέρες νωρίτερα...

ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ, κρατάμε τα επιτεύγματα του πλανητάρχη. Μπήκε το νερό στο αυλάκι, εν ολίγοις. Το εργαλείο των δασμών επανεφευρέθηκε. Σιγά-σιγά, θα αυξάνονται οι δασμοί και θα μειώνονται οι φόροι στο εισόδημα. Θα πρόκειται για κοσμογονική αλλαγή, αν καταργηθεί η φορολογία εισοδήματος. Και θα προεξοφληθεί.

Το υπογράφω από χρόνια. Πού θα πάει;

 

Κόρινθος 3 Φεβρουαρίου 2026

 

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός -συγγραφέας

Ιωάννης Καποδίστριας: Δικτάτορας ή Σύγχρονος Αισυμνήτης; (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1969/15.1.2026)

 ΟΥΤΕ ΛΙΓΟ ΟΥΤΕ ΠΟΛΥ, ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο πρώτος και μοναδικός Κυβερνήτης της Ελλάδας, έχει χαρακτηρισθεί "δικτάτορας¨. Ο απαξιωτικός χαρακτηρισμός, μάλιστα, διατυπώθηκε το 2020 από καθηγητή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλους τότε της γνωστής Επιτροπής "Ελλάδα 2021".

Το θυμήθηκα καθώς ο Καθηγητής Αρ. Χατζής επανήλθε προσφάτως με άρθρο του στην "Καθημερινή" (3.1.26), με την ευκαιρία της κινηματογραφικής ταινίας "Καποδίστριας", σε σενάριο και σκηνοθεσία Γιάννη Σμαραγδή.

Έχοντας πιά δει και την ταινία, επανέρχομαι με βελτιώσεις στις θέσεις που είχα διατυπώσει από τότε. Αισθάνομαι, ειλικρινά, ότι δεν κουράζω κανέναν.

ΑΣ ΑΡΧΙΣΟΥΜΕ, λοιπόν, διαβάζοντας προσεκτικά την πλήρη ανάρτηση "tweet" (καθ. Αριστείδης Ν.Χατζής - 4 Μαΐου 2020). Αντιγράφω: «Για τον Ιωάννη Καποδίστρια, τα πρώτα δημοκρατικά και φιλελεύθερα συντάγματα αποτελούν "ξυράφι στα χέρια μικρού παιδιού". Ο Καποδίστριας φτάνει τον Ιανουάριο του 1828 στην Αίγινα ενώ έχει αποδεχτεί ήδη από τον Αύγουστο του 1827 τη θέση του Κυβερνήτη.

»Καθώς λοιπόν θεωρεί ιδιαίτερα επικίνδυνο ξυράφι το Σύνταγμα της Τροιζήνας, το αναστέλλει & κηρύσσει ουσιαστικά δικτατορία. Αυτό είναι το τέλος της Πρώτης Ελληνικής Δημοκρατίας. Όμως οι δημοκρατικοί και φιλελεύθεροι Έλληνες δεν το έβαλαν κάτω. Συνέχισαν να αγωνίζονται για δημοκρατία και δικαιώματα. Oύτε η εκσυγχρονιστική δικτατορία Καποδίστρια, ούτε οι Βαυαροί, ούτε οι ξένες δυνάμεις μπόρεσαν να τους αναγκάσουν να ανεχθούν ένα αυταρχικό καθεστώς.

»Με αγώνες & αίμα κατόρθωσαν το 1844 να κάνουν την Ελλάδα το πρώτο κράτος στον κόσμο που καθιερώνει την καθολική ψηφοφορία των ανδρών & το 1864 μία από τις πρώτες φιλελεύθερες κοινοβουλευτικές δημοκρατίες της Ευρώπης.»

ΤΙ ΝΑ ΠΡΩΤΟΓΡΑΨΕΙ κανείς για αυτή την τοποθέτηση του κ. Καθηγητή; Για την πλήρη απουσία θετικών σχολίων; Για την εξομοίωση του Καποδίστρια με τους Βαυαρούς; Ανέστειλε μόνος το Σύνταγμα της Τροιζήνας; Ανεστάλη λόγω απολυταρχικής ιδεολογίας ή για να δοθεί το βάρος στην ανόρθωση της λιμοκτονούσας Πατρίδας; Ποιά ακριβώς συμπεριφορά του Κυβερνήτη μας χαρακτηρίζεται αυταρχική;

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΚΥΜΑ ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ  στον κ. Χατζή, σε σχέση με τον Καποδίστρια, οι οποίες ανεδείκνυαν τη φιλοπατρία του, την υψηλή προϋπηρεσία του, το ήθος του, το έργο του ως Κυβερνήτη, την βαθιά αγάπη του λαού, την αυτοθυσία του. Και τόσα άλλα… Η μία πατριωτική απάντηση καλύτερη από την άλλη.

Κατά τη γνώμη του ταπεινού υπογράφοντος, όμως, δεν απαντήθηκε η βασική αντίληψη που υπόκειται του απαξιωτικού χαρακτηρισμού. Ιδού ο κρίσιμος συλλογισμός: Ανέστειλε –λέει ο κ. Χατζής- το Σύνταγμα και πήρε όλες τις εξουσίες στα χέρια του, άρα -λέει- ήταν δικτάτορας.

Να το πω κι αλλιώς: δεν δόθηκε ορθός μονολεκτικός όρος, αντί του λανθασμένου "δικτάτορας". Μένει η εντύπωση: καλός δικτάτορας, αλλά δικτάτορας. Ή, "πεφωτισμένη δεσποτεία, αλλά δεσποτεία".

ΑΠΟ ΠΛΕΥΡΑΣ ΜΟΥ ΕΘΕΣΑ από τότε (Facebook 7 Μαΐου 2020) το -κατ' εμέ- κρίσιμο ερώτημα: "Κυβέρνησε με τη βία ή με το κύρος του;" Και, αντί του ρωμαϊκού όρου "δικτάτορας", εισηγήθηκα τον ελληνικό "αισυμνήτης".

Κοντολογίς, ο περί ου ο λόγος Καθηγητής του Καποδιστριακού εξισώνει τον Καποδίστρια, π.χ., με τον Νέρωνα και τον Καλιγούλα, αντί με τον Σόλωνα, τον Πιττακό και τον Κύψελο. Όλοι είχαν την απόλυτη εξουσία στα χέρια τους.

Αυτό, προφανώς, θα παρασύρει ορισμένους να χαρακτηρίσουν δικτάτορα και τον Σόλωνα, τον Πιττακό, τον Κύψελο και τόσους άλλους Έλληνες αρίστους. Εκλεκτούς που πέτυχαν το αριστοτελικό "άρχειν επί εκόντων". Δεν είναι όλοι σε θέση, έτσι φαίνεται, να αντιληφθούν ότι ένα κοινό σημείο δεν δικαιολογεί πλήρη ταύτιση. Σωστά;

Οι ενδιαφερόμενοι για περισσότερα επί του θέματος, και ευρύτερα επί της ασυμβατότητας ελληνικού και ρωμαϊκού πολιτισμού, μπορούν να αναζητήσουν ελεύθερα στο διαδίκτυο το από 26.7.20 δοκίμιό μου "Ο διάλογος εθνικής αυτογνωσίας και ο εορτασμός του 1821". Σε μορφή pdf.

Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ υπήρξε καθαρόαιμος  Έλληνας «Σύγχρονος Αισυμνήτης». Εξελέγη ως Κυβερνήτης από την Γ΄ Εθνοσυνέλευση -δεν έκανε πραξικόπημα. Δεν είχε αντίπαλο υποψήφιο -εξείχε μακράν. Συγκέντρωσε τις εξουσίες νομιμοποιούμενος από τον λαό και την Δ΄ Εθνοσυνέλευση, γιατί υπήρχε πρόδηλη ανάγκη να οργανώσει το Κράτος -όχι για να κάνει το δικό του. Δεν εξάσκησε βία -κυκλοφορούσε χωρίς φρουρά. Αδορυφόρητος! Δεν εκπροσωπούσε κάποια μερίδα -οδηγούσε και ενσάρκωνε την κοινή προσπάθεια όλων. Υπήρξε δημιουργικός συμφιλιωτής!

Δεν ήταν τέλειος, αλλά πάει πάααρα πολύ το "δικτάτορας". Ισοδυναμεί, φρονώ, με απόπειρα δεύτερης δολοφονίας του. Δολοφόνησαν τον ίδιο τότε, τώρα δολοφονούν την υστεροφημία του. Αλίμονο αν πιαστούμε πάλι στον ύπνο ερίζοντες.

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΡ.ΧΑΤΖΗΣ στο άρθρο του στην "Καθημερινή" (3.1.26), επιτέθηκε, με προδήλως υπερβολικό μένος, κατά του φιλότιμου δημιουργού της ταινίας, καταλογίζοντάς του συλλήβδην ευάριθμες ιστορικές ανακρίβειες. Δίκην απόλυτου ιδιοκτήτη της ιστορικής αλήθειας.

Είναι χαρακτηριστικό του μένους: απορρίπτονται (μπορεί και δικαίως), δύο θέσεις Σμαραγδή σχετικά με την προσφορά του Καποδίστρια στην Ελβετία. Δεν την ίδρυσε, δεν έγραψε (ιδιοχείρως) το Σύνταγμά της. Ο απλός αναγνώστης του άρθρου, άγεται εύκολα να νομίσει ότι ο Καποδίστριας δεν έκανε τίποτα για την Ελβετία.

Γιατί, όμως, οι Ελβετοί τιμούν τον Καποδίστρια ως Εθνικό Ευεργέτη τους πάνω από δύο αιώνες; Τι έκανε για τα καντόνια; Έκανε κάτι ευφυές; Τι προσέφερε για την ομοψυχία;

Πόσο δύσκολο, άραγε, θα ήταν για τον κ. Καθηγητή να γράψει κάτι σαν "οραματίσθηκε την ουδετερότητα της Ελβετίας και την υλοποίησε περίτεχνα"; Γιατί δεν αξιοποίησε την ευκαιρία για μία επιστημονική ανακεφαλαίωση, ώστε να διασαφηνισθεί -και για εμάς- ο ρόλος και η προσφορά του Καποδίστρια στους Ελβετούς;

ΑΥΤΗ ΤΗ ΦΟΡΑ, πάντως, ο κ. καθηγητής έκανε και κάποιου είδους αυτοκριτική: «Ημουν απόλυτος πιο πάνω. Υπάρχει μία αληθινή σκηνή στην ταινία, όταν ένας βοσκός και η γυναίκα του υποδέχονται τον Κυβερνήτη. Οι δύο καλοί ηθοποιοί κατόρθωσαν να αναπαραστήσουν την αγάπη των απλών ανθρώπων για τον Κυβερνήτη. Ο Καποδίστριας ήταν ένας από τους πραγματικά μεγάλους ΄Ελληνες. Δεν του αξίζει ο διασυρμός από τους "θαυμαστές του".».

Δεν επανήλθε στο θέμα "δικτάτορας". Παρότι, μάλιστα, στην ταινία (κάπου προς το τέλος) προφέρεται η λέξη "αισυμνητεία". Ίσως, πιθανολογώ, είναι η ώρα να ερωτηθεί αρμοδίως ο καθ. Χατζής αν ο Κυβερνήτης μας αξίζει τον διασυρμό "δικτάτορας", που του είχε αποδώσει το 2020, ή τον τιμητικό χαρακτηρισμό "Σύγχρονος Αισυμνήτης".

 

Κόρινθος 12 Ιανουαρίου 2026

 

Κώστας Τζαναβάρας

Σύμβουλος μηχανικός - Συγγραφέας