ΟΧΙ στη μεταναστοκρατία (H ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.2005/15.10.2026)

Τον Μάρτιο του 2017 δημοσίευσα στο διαδίκτυο άρθρο με τίτλο «Μεταναστευτική πολιτική και μεταναστοκρατία». Υπάρχει στο επώνυμο blogμου.

ΞΕΚΙΝΟΥΣΕ ΚΑΠΩΣ ΠΑΡΑΞΕΝΑ, από ένα παλιό μάθημα στο ΕΜΠ, για υπερχειλίσεις αγωγών ακαθάρτων στη Γερμανία. Το πρόβλημα παρουσιαζόταν λίγο μετά τα μεσάνυχτα. Η εύκολη σκέψη θα ήταν να ασχοληθεί κανείς με τους αγωγούς. Η αιτία όμως βρισκόταν στην τηλεόραση: όλοι οι σταθμοί έκλειναν την ίδια ώρα και μετά οι τηλεθεατές τραβούσαν σχεδόν ταυτόχρονα το καζανάκι.

Άλλαξαν τις ώρες λήξης των προγραμμάτων. Και το πρόβλημα λύθηκε.

ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΑΦΟΡΟΥΣΕ ΚΑΤΙ ΕΥΡΥΤΕΡΟ: σοβαρή προσπάθεια επίλυσης προβλήματος σημαίνει αναζήτηση της απώτερης αιτίας και προσπάθεια αναίρεσής της. Αντιθέτως, η Δύση είχε ήδη αρχίσει να συνηθίζει στη διαχείριση των συμπτωμάτων και των ζημιών. Στις στατιστικές, μάλιστα, αυτές οι δαπάνες διαχείρισης προβλημάτων προσμετρούνται στο ΑΕΠ και μπορούν να εμφανίζονται ως αύξησή του.

Κάπως έτσι, η ριζική λύση προβλημάτων έγινε ασύμφορη. Και συμφέρουσα η διόγκωσή τους. Όχι;

ΣΤΟ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ, τα προβλήματα και οι λύσεις διαχείρισης παίρνουν διαστάσεις. Δουλειές με φούντες για πολλούς και διάφορους, νόμιμους και παράνομους. Μείζον ζήτημα πολιτικό η μετανάστευση και η λαθρομετανάστευση. Εκλογές επηρεάζονται συχνά από το μεταναστευτικό. Ακόμη και ο πιό μετριοπαθής σκεπτικισμός, κατατάσσει αυτομάτως τον σκεπτόμενο στην ακροδεξιά.

Άγραφοι νόμοι της πιάτσας των Μ.Μ.Ε. ενεργοποιούνται αυτομάτως εναντίον οιουδήποτε θα τολμούσε να ασχοληθεί σοβαρά με ριζικές λύσεις.

ΣΤΟ ΩΣ ΑΝΩ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ '17 σκιαγραφούσα αυτή την τελματώδη κατάσταση, συγκρίνοντάς την με την στάση απέναντι στο πρόβλημα αποχέτευσης ακαθάρτων που προανέφερα. Απέδιδα αυτή την κατάσταση μονολεκτικά: μεταναστοκρατία. Δεν είχα, όμως, δώσει τον ορισμό που σήμερα θεωρώ ότι είναι σε θέση να βάλει σε τάξη ολόκληρο το ζήτημα.

Μεταναστοκρατία, λοιπόν, είναι η υπέρμετρη επιβάρυνση της κοινωνίας υποδοχής από το μεταναστευτικό.

Η ΛΕΞΗ «ΥΠΕΡΜΕΤΡΗ», βεβαίως, είναι αυτή που κάνει τη διαφορά. Κρίσιμη είναι και η αναφορά όχι στη μετανάστευση αλλά στο μεταναστευτικό.

Δεν υπάρχει εδώ ούτε δαιμονοποίηση του μετανάστη ούτε άρνηση της μετανάστευσης. Υπάρχει ένα απλούστατο ερώτημα, που πρακτικά έχει εξαφανιστεί από τη δημόσια συζήτηση: Υπάρχει μέτρο;

ΓΕΓΟΝΟΤΑ: Η στέγαση επιβαρύνεται. Τα σχολεία επιβαρύνονται. Η υγεία, η πρόνοια, η αγορά εργασίας, η δημόσια διοίκηση, οι τοπικές κοινωνίες επιβαρύνονται. Αλλάζει ακόμη και το γλωσσικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Όλα αυτά μπορούν να απορροφηθούν μέχρι κάποιο σημείο.

Είναι γενικό και συχνό το φαινόμενο να γινόμαστε ξένοι στον τόπο μας.

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΑΡΧΙΖΕΙ όταν η κλίμακα και η ταχύτητα των μεταναστευτικών ροών ξεπερνούν συστηματικά την ικανότητα της κοινωνίας να τις ενσωματώνει χωρίς σοβαρή αλλοίωση της λειτουργίας και της συνοχής της.

Η λέξη «μεταναστοκρατία», επομένως, αλλάζει την οπτική γωνία. Η συζήτηση παύει να είναι το παιδαριώδες «είσαι υπέρ ή κατά των μεταναστών;» Το αντικείμενο γίνεται η κοινωνία υποδοχής και μέτρο οι αντοχές της.

Και κάπου εδώ αρχίζει το βαθύτερο πρόβλημα.

Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ δεν έπαθε ξαφνικά μεταναστοκρατία. Είχε προηγηθεί μία μακρά εκπαίδευση στην παθητικότητα. Παθητικός δέκτης ειδήσεων, παθητικός ακόλουθος διαφημίσεων, παθητικός στόχος προπαγάνδας, παθητικός θεατής συμφερόντων, παθητικός "διώκτης" κυκλωμάτων ... παθητικός πολίτης. Θύμα.

Ο εύπορος πια ευρωπαίος προτιμά να πληρώνει αντί να προσπαθεί. Όλο και περισσότερο, συνηθίζει να αγοράζει λύσεις. Άλλος θα του καθαρίσει, άλλος θα τον φροντίσει, άλλος θα τον μεταφέρει, άλλος θα δουλέψει σκληρά. Ακόμη και όταν ζεσταίνεται, κατά γνωστό ανέκδοτο, μπορεί να ανοίγει το παράθυρο αντί να χαμηλώνει τη θέρμανση.

Μικρές εικόνες ενός πολύ μεγαλύτερου φαινομένου: απώλεια του μέτρου μέσω αφθονίας.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΦΘΟΝΙΑ ΚΑΚΗ. Κακό γίνεται το σημείο όπου η αφθονία καταργεί τη λιτότητα, την αυτάρκεια, την μαχητικότητα, τον αυτοπεριορισμό, την αντοχή, την κρίση.

ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΠΑΘΗΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ περιέγραψε ανάγλυφα, από τη δική του οπτική γωνία, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, στην πρόσφατη ομιλία του στην Αθήνα.

Δεν περιορίσθηκε στο μεταναστευτικό. Περιέγραψε μια Δύση που άρχισε να ντρέπεται για όσα την έκαναν ξεχωριστή. Η ευημερία της έγινε ενοχή. Ο εθνικισμός έγινε βρώμικη λέξη. Γκρεμίστηκαν μνημεία, καταδικάστηκε η ίδια η ιστορία της και παιδιά διδάχθηκαν να ντρέπονται για τις χώρες που επρόκειτο να κληρονομήσουν. Ταυτόχρονα, άνοιξαν τα σύνορα, μεταφέρθηκε βιομηχανική παραγωγή στο εξωτερικό, οι στρατιωτικές δυνατότητες αφέθηκαν να φθίνουν και όλο και περισσότερη κυριαρχία εκχωρήθηκε σε υπερεθνικές γραφειοκρατίες, μακριά από τον έλεγχο των πολιτών.

ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΣΥΜΦΩΝΗΣΕΙ ΚΑΝΕΙΣ με κάθε πολιτική θέση του Ρούμπιο, για να προσέξει ότι εδώ υπάρχει διάγνωση συνολικού φαινομένου. Χάθηκε η στρατηγική σκέψη, η πρόνοια, το νόημα, οι προτεραιότητες...

Αυτό το φαινόμενο, λοιπόν, όπως εμφανίζεται στο μεταναστευτικό, προτείνω να το ονομάσουμε μεταναστοκρατία. Με τον ξεκάθαρο ορισμό που εδώ διατύπωσα.

ΑΝ ΘΕΛΟΥΜΕ ΜΙΑ ΚΑΛΗ ΑΡΧΗ, υπάρχει κάτι θεμελιώδες που έχει διατυπώσει ο Πρόεδρος Τραμπ ήδη από 17.3.2017:  «Immigration is a privilege, not a right.» Η μετανάστευση είναι προνόμιο, όχι δικαίωμα. Το είπε έχοντας δίπλα του σιωπηλή την Άνγκελα Μέρκελ, τότε Καγκελάριο της Γερμανίας.

Η αντίληψη που επικρατεί στα ΜΜΕ είναι το αντίθετο: είμαστε υποχρεωμένοι -λένε- να δεχόμαστε ροές, ακόμη και χωρίς να είναι ξεκάθαρο αν πρόκειται για πρόσφυγες ή λαθρομετανάστες.

ΛΙΓΟΥΣ ΜΗΝΕΣ ΑΡΓΟΤΕΡΑ, πάλι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, αυτή τη φορά σε Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, πρόσθεσε κάτι ακόμη πιο ενοχλητικό για τη συμβατική σκέψη: με το κόστος επανεγκατάστασης ενός πρόσφυγα στις Ηνωμένες Πολιτείες, μπορούν να βοηθηθούν περισσότεροι από δέκα άνθρωποι μένοντας στην πατρίδα τους.

Και συνέχισε με κάτι που συζητείται πολύ λιγότερο: Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση, είπε, είναι άδικη και για τις χώρες προέλευσης. Τους αφαιρεί ανθρώπινο κεφάλαιο και ταυτόχρονα μειώνει την εσωτερική πίεση για τις πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις που θα άλλαζαν τις ίδιες αυτές κοινωνίες.

ΤΙΘΕΤΑΙ ΕΥΛΟΓΩΣ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Η ανθρώπινη ευαισθησία για τους μετοίκους υπάρχει αναλόγως συμφερόντων; Είμαστε, δηλαδή, ευαίσθητοι ανθρωπίνως για τον επιβάτη καϊκιού που έχει λαδώσει το κύκλωμα, αλλά όχι και γι' αυτόν που θα καθόταν να προκόψει στον τόπο του;

Μήπως, λοιπόν, μια πολιτική που εμφανίζεται ως αυτονόητα ανθρωπιστική δεν είναι πάντοτε η πιο ανθρωπιστική; Μήπως, εν τέλει, δεν είναι και τόσο αυτονόητα ανθρωπιστική;

ΟΣΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΥΠΟΔΟΧΗΣ, μεγάλο μέρος του κόστους πέφτει στους οικονομικά ασθενέστερους πολίτες. Και όταν αυτοί οι ασθενέστεροι διαμαρτύρονται, διαπιστώνουν ότι οι δικές τους ανάγκες δεν έχουν ληφθεί υπ όψιν στους σχεδιασμούς. Ότι τελικά η μεταναστοκρατία δεν αστειεύεται.

ΣΥΝΕΠΩΣ ΤΙΘΕΤΑΙ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Γιατί τόση ανοχή στη μεταναστοκρατία;

Δηλαδή: Γιατί τόση ελαστικότητα στην επιβάρυνση της εκάστοτε κοινωνίας υποδοχής; Τί επιστημονικούς υπολογισμούς περιμένουμε, την ώρα που η επιβάρυνσή της είναι οφθαλμοφανώς υπέρμετρη; Γιατί δεν απασχολούν ιδέες δημιουργικές που λύνουν προβλήματα αντί να τα διαχειρίζονται;

ΓΥΡΙΖΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΛΟΓΟ Ρούμπιο. Θέλοντας να ταρακουνήσει την Ευρώπη, την ώρα που εκδηλώνει πρόδηλη νοσοαγνωσία, πήγε βαθύτερα από την πολιτική. Ανέδειξε και διερεύνησε μία αρχαία ελληνική λέξη, και μάλιστα ομηρική: θυμός. Και εδώ αξίζει ακριβολογία.

Δεν εννοούσε τη σημερινή έννοια της λέξης, την οργή. Χοντρικά, θυμός είναι ομηριστί αυτό που μας κάνει μαχητικούς. Τον περιέγραψε ως το «πυρ» του πάθους, της δύναμης, του θάρρους και της υπερηφάνειας. Χωρίς αυτό, είπε, τα έθνη χάνουν τη θέληση να αγωνισθούν, να προσπαθήσουν, να επιβιώσουν.

Μία λέξη συγκεντρώνει όσα αλλιώς χρειάζονται ολόκληρες παραγράφους. Ο θυμός είναι εκείνο που κάνει έναν άνθρωπο να πει "για μισό λεπτό", "διαφωνώ", "μέχρι εδώ". Αλλά και "πάμε παραπέρα". Γι’ αυτό θα πρόσθετα στην «επιβίωση» του Ρούμπιο δύο ακόμη λέξεις: αναγέννηση και νίκη.

ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΘΥΜΟ δεν αρκείται να αποφύγει τον θάνατο. Θέλει να ξανασταθεί, να δημιουργήσει, να διακριθεί, να νικήσει. Όχι κατ’ ανάγκην κάποιον άλλον. Να νικήσει πρώτα τη δική της παρακμή.

Η ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΗ, εν ολίγοις: η σημερινή Ευρώπη ανέχεται τη μεταναστοκρατία γιατί της λείπει αυτός ο θυμός. Και δεν υπάρχει ούτε στους λαούς ούτε στους ηγέτες τους -εκτός εξαιρέσεων.

ΣΑΝ ΝΑ ΜΗΝ ΕΦΤΑΝΑΝ ΟΛΑ ΑΥΤΑ, προέκυψε και η Τεχνητή Νοημοσύνη. Σε κοινωνίες ήδη μαθημένες στην ανάθεση, στο "πληρώνω αντί να προσπαθήσω", εμφανίζεται τώρα ένα εργαλείο που μπορεί να αναλάβει όχι μόνο τον κόπο αλλά και τη σκέψη.

Η μεγάλη δυνατότητα είναι προφανής: να μας απαλλάξει από μηχανικές εργασίες ώστε να έχουμε περισσότερο χρόνο και δύναμη για κρίση και λύσεις. Η μεγάλη παγίδα, όμως, είναι εξίσου προφανής: να συνηθίσουμε να μην κρίνουμε ούτε εκεί όπου η κρίση είναι δική μας δουλειά.

ΤΙ ΘΑ ΓΙΝΟΤΑΝ, όμως, αν αξιοποιούσαμε την Τεχνητή Νοημοσύνη σε προβλήματα της κοινωνίας μας; Μήπως δεν την αξιοποιούμε γιατί -πάλι- δεν υπάρχει ο θυμός;

Η μεταναστοκρατία, επομένως, είναι ένα μόνο μέρος μεγαλύτερου προβλήματος. Του προβλήματος μιας κοινωνίας που κινδυνεύει να χάσει το μέτρο, την αυτοπεποίθηση και τελικά τον θυμό της.

Δεν λύνονται όλα με μία λέξη. Αλλά κάποτε, για να αρχίσει η λύση, πρέπει πρώτα να ονομαστεί σωστά το πρόβλημα.

Το "ΟΧΙ στη μεταναστοκρατία" είναι ένα πρώτο βήμα σοβαρότητας εκ μέρους μας.

 

Κόρινθος 11 Οκτωβρίου 2026

 

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

Ανατομία του Ιρανικού (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.2004/8.10.2026)

ΕΞΙ ΜΗΝΕΣ πέρασαν χωρίς να γράψω κάτι για το Ιρανικό. Στο τελευταίο σχετικό άρθρο μου, στις αρχές Απριλίου, επιχειρούσα «Σκιαγράφηση του αγαναχτισμένου πλανητάρχη» (ΦτΚ φ.1981/9.4.2026), με στόχο κάποιου είδους κατευνασμό, με όπλο την ακριβή κατανόηση.

Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν βρισκόταν ήδη στο κέντρο της επικαιρότητας. Είχαν ήδη γίνει πολλά, αιωρούνταν βαριές απειλές, και έγραφα ότι πλησίαζε απελπιστικά προς καταστροφική εξέλιξη. Το γνωστό τραμπικό «για πλάκα», σημείωνα, δεν ήταν ψευδαίσθηση ή επικοινωνιακό τερτίπι. Ήταν «τραγωδία. Ευθύνη».

Στο άρθρο, που φέρει ημερομηνία 3.4.2026, έγραφα χαρακτηριστικά ότι "κορυφώνεται η παγκόσμια αγωνία για την τελική κίνησή του στον πόλεμο εναντίον του Ιράν", αλλά δεν έχει υπάρξει ακόμη τελική κίνηση.

ΑΠΕΔΕΙΧΘΗ, συνεπώς, ότι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, για μία ακόμη φορά, επέλεξε τακτική πρόκλησης ισχυρών αναταράξεων, την ώρα που η παγκόσμια κοινή γνώμη, με χαρακτηριστική αφέλεια, του αποδίδει παλινωδίες  και αναποφασιστικότητα. Με την ίδια χαρακτηριστική αφέλεια, δεν αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί να αποδίδεται ταυτόχρονα και έντονη αναποφασιστικότητα και ακραίο καπρίτσιο.

ΑΥΤΗ Η ΣΥΓΧΥΣΗ, τόσο πρόδηλη αλλά και τόσο ακατανόητη, είναι μέρος του προβλήματος που "ζωγράφισα" τότε ως Τιτανικό. Τον Donald Trump τον σκιαγράφησα ως άνθρωπο που βλέπει το "παγόβουνο", καλεί σε δράση αλλά εισπράττει αδιαφορία. Όλος αυτός ο πανικός θα έμπαινε σε κάποια σειρά, αν δινόταν προτεραιότητα σε αυτήν ακριβώς την ερώτηση εργασίας: έρχεται κατά πάνω μας κάτι σαν "παγόβουνο" ή όχι;

Ο καθένας, εν ολίγοις, αποφαίνεται εναντίον του πολέμου με το Ιράν, χωρίς να δώσει μονολεκτική απάντηση στην ως άνω ερώτηση εργασίας.

ΥΠΑΡΧΕΙ και ένα αξιοσημείωτο σημερινό δεδομένο. Τον Φεβρουάριο του 2026 η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέταξε επισήμως το IRGC, γνωστότερο ως "Φρουροί της Επανάστασης" στον ενωσιακό κατάλογο τρομοκρατών. Δεν αποδεικνύεται έτσι κάθε κατηγορία Trump. Είναι όμως σαφές ότι η ευρωπαϊκή θεσμική θέση έχει μετακινηθεί αισθητά προς την κατεύθυνση της κατηγορίας που είχε διατυπωθεί από τον Αμερικανό Πρόεδρο εννέα χρόνια νωρίτερα. Στα λόγια τουλάχιστον, υπάρχει παγόβουνο και για την Ε.Ε.

ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΛΙΜΑ, λοιπόν, δεν έδωσα στο άρθρο απάντηση σε καμία ερώτηση. Δεν προέβλεψα ΤΙ θα αποφασίσει ο πλανητάρχης. Τον σκιαγράφησα χαρακτηριστικά, ώστε να βρει την απάντηση ο ίδιος ο αναγνώστης. Αφού, φυσικά αποφασίσει σε ποιά ερώτηση θα απαντήσει ο ίδιος πρώτα. Σωστά;

ΚΑΙ εδώ φτάνουμε σε σταθερή αντίληψη του πλανητάρχη επί της διεθνούς πολιτικής: η αναβολή μιας αυξανόμενης απειλής δεν είναι ειρήνη. [θαυμάστε διατύπωση Πολυδάμαντα]

Στην Εθνοσυνέλευση της Νότιας Κορέας λόγου χάριν, το 2017, είπε για τη Βόρεια Κορέα: όσο περισσότερο περιμένουμε, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος και τόσο λιγοστεύουν οι επιλογές. Τον ίδιο χρόνο, παρουσιάζοντας τη στρατηγική του για το Ιράν, συνέδεσε ρητά τα δύο: «όπως είδαμε στη Βόρεια Κορέα, όσο περισσότερο αγνοούμε μια απειλή τόσο χειρότερη γίνεται».

ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΠΟΛΕΜΟ έχει επαναλάβει την ίδια λογική ακόμη καθαρότερα: «δεν το κάνουμε για το τώρα· το κάνουμε για το μέλλον», είπε στις 28 Φεβρουαρίου, συνδέοντας την επιχείρηση με την ασφάλεια των παιδιών από ένα πυρηνικά οπλισμένο Ιράν. Την 1η Απριλίου χαρακτήρισε μάλιστα την επιχείρηση «επένδυση στο μέλλον των παιδιών και των εγγονιών σας».

ΑΡΑ η προφανής αντίληψή του μπορεί να αποδοθεί χωρίς να του βάλουμε στο στόμα μια φράση που δεν βρήκα ακριβώς έτσι: δεν θεωρεί ηθικό να μεταθέτει στις επόμενες γενιές μια σύγκρουση, αν πιστεύει ότι η αναβολή θα την κάνει δυσκολότερη και πιο επικινδυνη.

ΚΑΠΟΥ ΕΚΕΙ, προβάλλει η σύγχυση, καθώς τελειώνουν οι υπεκφυγές. Για να αντιταχθούμε σοβαρά, πρέπει πλέον να απαντήσουμε στο επιχείρημα κατά της αναβολής -όχι να το παρακάμψουμε.

Η ΙΔΙΑ ΣΥΓΧΥΣΗ στη σκέψη, όμως, υπάρχει ευρύτερα και βαθύτερα. Γι' αυτό ακριβώς και η εδώ ανατομία. Καθώς ο πόλεμος έχει γίνει καθημερινότητα, δυσάρεστη αλλά καθημερινότητα, και μας δίνει μία στοιχειώδη άνεση χρόνου, προτείνω να πάμε αρκετά πιό πίσω στο χρόνο.

Επί της ουσίας, οδηγώ προς μία απάντησή μας στο εξής απλό ερώτημα: γιατί η θεμελιώδης και μακρόχρονη αντιπαράθεση με τη Δύση έχει συγκεντρωθεί τόσο έντονα στο Ιράν;

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΟ ΕΥΡΥΤΕΡΑ, ότι ο Πρόεδρος Trump, στην πρώτη θητεία του, είχε δώσει χαρακτηριστική προτεραιότητα στο Μουσουλμανικό, μαζί και στο Ιρανικό. Άφησε να περάσουν 4 ολόκληροι μήνες από την ορκωμοσία του, πριν κάνει την πρώτη του έξοδο από τη χώρα του. Και πήγε στο Ριάντ της Σαουδικής Αραβίας. Στάθηκε απέναντι και μίλησε σε 50 ηγέτες μουσουλμανικών κρατών, της σουνιτικής πλευράς. Στο κάδρο και η Πρώτη Κυρία των ΗΠΑ, αμίλητη.

ΕΝΩΠΙΟΣ ΕΝΩΠΙΟΙΣ, λοιπόν, είπε κάτι που μου φάνηκε αμέσως μείζον:«We are not here to lecture. We are not here to tell other people how to live, what to do, who to be, or how to worship.»

Το κρίσιμο είναι αυτό το here. Δεν είπε ότι η Αμερική δεν θα κρίνει ποτέ τίποτε. Είπε: Δεν είμαστε εδώ για να κάνουμε κηρύγματα. Δεν είμαστε εδώ για να πούμε στους άλλους πώς να ζουν, τι να κάνουν, ποιοι να είναι ή πώς να λατρεύουν.

ΣΤΟ ΑΜΕΣΩΣ ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ στη ΦτΚ, «Από την εποχή της Carla στην εποχή της Melania» (φ.1549/1.6.2017), το απέδωσα λίγο πιο απόλυτα: «Δεν θα σας πούμε πώς θα ζείτε». Θέλησα να το κάνω σύνθημα. Σήμερα, όμως, βλέπω ότι αυτή η περιπουλογία μου δεν αλλάζει μεν την αντίληψη, αλλά αποδίδει χαρακτηριστικά και τη δική μου σύγχυση. Η πλανηταρχική υπεκφυγή δεν ήταν ασήμαντη.

ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ, πάντως, είπε ευθέως στους παρευρισκομένους ότι το μέλλον των χωρών, των οικογενειών και των παιδιών τους είναι επιλογή που «America cannot make for you». Το νόημα: Η Αμερική δεν μπορεί να αποφασίσει για σας. Οι ίδιες οι μουσουλμανικές κοινωνίες, δηλαδή, όφειλαν να αποφασίσουν αν θα διώξουν τους τρομοκράτες και τους εξτρεμιστές από τους χώρους λατρείας, τις κοινότητες και τη γη τους.

ΔΙΑΤΥΠΩΣΕ ΚΑΙ μια γενικότερη πολιτική λογική, που αξίζει σήμερα να ξαναδιαβαστεί: αποφάσεις βάσει πραγματικών αποτελεσμάτων και όχι άκαμπτης ιδεολογίας, σταδιακές μεταρρυθμίσεις αντί απότομης επέμβασης, «partners, not perfection». Πάνω απ’ όλα, πρόσθεσε, «America seeks peace, not war» -η Αμερική επιδιώκει ειρήνη, όχι πόλεμο.

Στο Ριάντ μίλησε ευθέως για «barbaric criminals» -βάρβαρους εγκληματίες. Τόνισε επίσης ότι, κατά ορισμένες εκτιμήσεις, πάνω από το 95% των θυμάτων της τρομοκρατίας ήταν τα ίδια μουσουλμάνοι. Παρουσίασε τη μάχη όχι ως πόλεμο πολιτισμών ή θρησκειών, αλλά ως σύγκρουση ανάμεσα σε εγκληματίες που αφανίζουν ανθρώπινη ζωή και σε ανθρώπους που θέλουν να την προστατεύσουν.

ΚΑΙ τότε έφτασε στο Ιράν.

ΕΧΕΙ ΣΗΜΑΣΙΑ Η ΑΚΡΙΒΕΙΑ. Στο Ριάντ δεν είπε λέξη για πυρηνικά. Κουτσά-στραβά, υπήρχε η γνωστή συμφωνία. Έχει σημασία, βεβαίως, το πώς και γιατί το θέμα των πυρηνικών κατέληξε να είναι η βασική αιτία του τρέχοντος πολέμου.

Η κατηγορία ήταν τότε συγκεκριμένη. Είπε ότι καμία συζήτηση για την εξάλειψη της τρομοκρατικής απειλής δεν μπορεί να είναι πλήρης χωρίς αναφορά στην κυβέρνηση που προσφέρει στους τρομοκράτες τρία πράγματα: safe harbor, financial backing και social standing needed for recruitment (ασφαλές καταφύγιο, οικονομική στήριξη και κοινωνικό κύρος για τη στρατολόγηση).

Από τον Λίβανο ως το Ιράκ και την Υεμένη, συνέχισε, το Ιράν χρηματοδοτεί, εξοπλίζει και εκπαιδεύει τρομοκράτες, πολιτοφυλακές και εξτρεμιστικές ομάδες. Πρόσθεσε ότι το καθεστώς μιλά ανοικτά για καταστροφή του Ισραήλ, «death to America» (Θάνατος στην Αμερική) και καταστροφή χωρών που οι ηγέτες τους βρίσκονταν μέσα στην ίδια αίθουσα.

ΤΟ ΙΡΑΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕ ότι οι Αμερικανοί δεν κατανοούν την περιοχή, ότι χωρίς το Ιράν δεν μπορεί να υπάρξει περιφερειακή σταθερότητα και ότι Ιράν, Συρία, Hezbollah και Ρωσία ήταν αυτοί που πολέμησαν τους τρομοκράτες. Αντέστρεψε μάλιστα την κατηγορία, υποστηρίζοντας ότι άλλοι -μεταξύ αυτών και αμερικανικοί σύμμαχοι- είχαν χρηματοδοτήσει τον εξτρεμισμό.

ΕΔΩ ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ Η ΒΑΒΕΛ: στον 21ο αιώνα, δεν έχουμε καταφέρει να ξεκαθαρίσουμε τί είναι και τί δεν είναι τρομοκρατία. Και κάνουμε τη λέξη λάστιχο.

ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ; Σε πρόσφατη συζήτησή μου με τον Πολυδάμαντα από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ChatGPT), προσπάθησα να φτάσω στον γενικό πυρήνα, αντί να προσθέτω συνεχώς ειδικές περιπτώσεις. Ο ορισμός στον οποίο καταλήξαμε είναι: Τρομοκρατία = εκφοβισμός κοινωνικών ομάδων με στόχο τη χειραγώγησή τους. Κατ' εμέ, μάλιστα, ο ακριβής όρος είναι "φοβοκρατία".

Η ΒΙΑ είναι συχνό μέσο. Και ο πόλεμος. Η καθοριστική ουσία της τρομοκρατίας, όμως, είναι ο εκφοβισμός με τον οποίο επιχειρείται η υπαγόρευση βούλησης. Χρειαζόμαστε, συνεπώς, ένα καθαρό και αβίαστα κοινά αποδεκτό εννοιολογικό σύστημα. Διαφορετικά τρομοκράτης θα συνεχίσει να σημαίνει εύκολα τον ένοπλο της άλλης πλευράς. Με τα γνωστά αποτελέσματα...

ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ, όμως, το βαθύτερο ερώτημα. Το επαναλαμβάνω αλλιώτικα: Γιατί, ενώ το Ριάντ σηματοδότησε τόσο διαφορετική προσέγγιση προς τον μουσουλμανικό κόσμο, παραμένει το πρόβλημα με το Ιράν;

ΣΤΟ ΒΑΘΟΣ ΔΙΑΚΡΙΝΩ υπόλειμμα της λεγόμενης Δυτικοποίησης. Στο Ιράν η δυτική επιρροή δεν είναι απλώς ξένο πολιτισμικό πρότυπο. Συνδέθηκε ιστορικά με παρεμβάσεις, με τον Σάχη και με τη μνήμη του 1953, όταν αμερικανικές υπηρεσίες συμμετείχαν στην ανατροπή Mossadeq και στην εγκατάσταση φιλοδυτικής κυβέρνησης. Τα ίδια τα αμερικανικά αρχεία καταγράφουν τόσο την επιχείρηση όσο και το ήδη έντονο αντιδυτικό αίσθημα στην ιρανική κοινωνία.

ΓΙ' ΑΥΤΟ οποιαδήποτε διαπραγμάτευση με το Ιράν αρχίζει στραβά. Πίσω από το εκάστοτε αίτημα ακούγεται ένα παλιότερο: η Δύση θα μας ξαναπεί πώς να ζούμε. Ακόμη και ο πολύς Donald J.Trump δεν απέφυγε να αφήσει το υπονοούμενο που είδαμε: "εδώ". Ούτε είπε κάτι για τον Περσικό Πολιτισμό.

ΑΙΣΙΩΣ φθάνουμε στην Carla.

ΤΟ 2010, λοιπόν, με αφορμή αφ' ενός την θανατική καταδίκη για μοιχεία της Ιρανής Sakineh Mohammadi Ashtiani με λιθοβολισμό και αφ' ετέρου την παρέμβαση της Carla Bruni, τότε Πρώτης Κυρίας της Γαλλίας, έγραψα ένα άρθρο με τίτλο "Γιατί Κάρλα;" Δεν υπερασπιζόμουν φυσικά τον λιθοβολισμό.

Η Κυρία Bruni είχε κάνει δήλωση αποδοκιμασίας. Επέλεξε να προσπαθήσει να επιβάλει αντί να πείσει. Της πρότεινα, με την άνεση των τότε blogs, να συμπληρώσει ακριβώς το εξής: «Αναρωτιέμαι γιατί αυτή η γυναίκα πρόκειται να θανατωθεί δια λιθοβολισμού για κάτι που στη Γαλλία είναι απολύτως φυσικό και αποδεκτό. Θα ήθελα να μοιρασθώ τις ανησυχίες μου και τις σκέψεις μου με την κ. Αχμαντινεζάντ το συντομότερο δυνατόν».

Η τέχνη της αποτελεσματικής ευγένειας.

 

Κόρινθος 5 Οκτωβρίου 2026

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

 

 

 

 

 

ΤΝ κατά δεινοσαύρων (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.2003/1.10.2026)

ΕΝΑ από τα σοβαρότερα προβλήματα της σημερινής Τεχνητής Νοημοσύνης είναι τόσο απλό, ώστε κινδυνεύουμε να μην το προσέξουμε: Η ΤΝ δεν φροντίζει αρκετά την αλληλοκατανόηση. Έχω παρατηρήσει ότι δεν μου ζητά ποτέ διευκρινίσεις.

Σε παλαιότερη συζήτησή μου με το ChatGPT, περί Ομήρου και Ομηρικής Θεολογίας, έγραψα κατά λάθος από το κινητό «Αθήνα» αντί «Αθηνά». Το ChatGPT δεν αναρωτήθηκε ούτε στιγμή: «Μήπως εννοεί Αθηνά;»

ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΕΝΤΕΛΩΣ ΠΑΡΑΛΟΓΟ, βεβαίως,  να αναφέρω την Αθήνα, καθώς στη συζήτηση υπήρχαν και ο Πλάτων και ο Όμηρος. Αλλά πήρε από το λάθος μου τον λάθος δρόμο και έγραψε άσχετο κατεβατό.

ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΣ, ασφαλώς. Αλλά ακριβώς γι' αυτό έχει ενδιαφέρον. Το επικίνδυνο δεν είναι ότι η ΤΝ κάνει λάθος. Είναι ότι μπορεί να συνεχίζει ασταμάτητα στον λάθος δρόμο. Ας το πούμε, προσωρινά τουλάχιστον, Αχίλλειο πτέρνα της ΤΝ.

ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ για την αναπόφευκτη ύπαρξη σφάλματος. Εδώ ένας μηχανικός μπορεί να βοηθήσει: Το τοπογραφικό διάγραμμα ενός οικοπέδου έχει εξ ορισμού σφάλματα. Καμία μέτρηση δεν είναι απολύτως ακριβής. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο μηχανικός δικαιούται να μετρήσει το διπλανό οικόπεδο.

Άλλο σφάλμα και άλλο λάθος.

Το πρώτο το γνωρίζεις, το εκτιμάς και το περιορίζεις μέσα σε αποδεκτά όρια. Το δεύτερο οφείλεις, με πείρα και ελέγχους, να το αποκλείσεις κατά το δυνατόν πριν παραδώσεις τη δουλειά σου. Η σημερινή ΤΝ, αντίθετα, συχνά συμπεριφέρεται σαν να θεωρεί φυσιολογικό ότι, επειδή δεν μπορεί να αποκλείσει κάθε σφάλμα, μπορεί να ξεκινήσει και από λάθος οικόπεδο. Και ύστερα να συνεχίσει.

ΕΧΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΣΗΜΑΣΙΑ αυτό, τώρα που η ΤΝ παύει να είναι απλώς συνομιλητής και αποκτά τη δυνατότητα να ενεργεί ως agent (πράκτορας). Μία μικρή παρανόηση δεν παράγει πλέον μόνο ένα άστοχο κείμενο. Μπορεί να ακολουθηθεί από σειρά πραγματικών ενεργειών. Λάθος κατανόηση. Λάθος δρόμος. Συνεπής συνέχεια. Πραγματικό αποτέλεσμα.

Δεν χρειάζεται πολλή φαντασία για να καταλάβει κανείς ότι το πρόβλημα μπορεί να γίνει σοβαρό. Και απρόβλεπτο. Ακόμη και πρόβλημα ασφαλείας.

Πριν, λοιπόν, γεμίσουμε τον κόσμο με ακόμη περισσότερα κάγκελα για την ΤΝ, ίσως αξίζει να της μάθουμε κάτι πολύ απλούστερο: Να σταματά.

ΝΑ ΑΝΑΡΩΤΙΕΤΑΙ: Κατάλαβα σωστά; Υπάρχει αντίφαση; Μήπως ένα μικρό λάθος στην είσοδο αλλάζει όλο το νόημα; Μήπως βρήκα υπερβολικά εύκολα μία εύλογη εξήγηση και απλώς πήρα φόρα;

Εδώ εμφανίζεται ένα άλλο πρόβλημα της ΤΝ, το οποίο μάλλον γνωρίζουμε καλύτερα απ' όσο νομίζουμε: Η συστηματική περιπουλογία.

Όταν η ΤΝ δεν καταλαβαίνει ακριβώς κάτι, έχει την εκπληκτική ικανότητα να το περιβάλλει με τόσο εύλογη ερμηνεία ώστε, ύστερα από λίγο, κανείς να μην προσέχει πια ότι στο κέντρο υπάρχει τρύπα.

ΑΛΛΑ αυτό δεν το εφηύρε η ΤΝ. Το έμαθε από εμάς.

Στον δημοκρατικό δημόσιο διάλογο, εξηγώ, ο καθένας προσπαθεί συστηματικά να επιβάλει τη θέση του. Το λάθος του αντιπάλου δεν ερευνάται διεισδυτικά· αξιοποιείται πρόχειρα και ευκαιριακά.

Το λάθος του συμμάχου είναι ακόμη χειρότερα. Η επισήμανσή του θεωρείται συχνά αγένεια, υπονόμευση της κοινής προσπάθειας ή, στις χειρότερες περιπτώσεις, συνιστά σπάσιμο της ομερτά.

Έτσι, όλοι απαντούν. Λίγοι ελέγχουν αν κατάλαβαν. Ακόμη λιγότεροι ελέγχουν αν έχουν δίκιο. Και σχεδόν κανείς δεν σταματά τον δικό του άνθρωπο εγκαίρως.

ΚΙ ΟΜΩΣ, ο καλός συνεργάτης δεν είναι εκείνος που συμφωνεί συνεχώς μαζί μας. Είναι εκείνος που έχει το θάρρος και την κρίση να πει: «Εδώ κάνεις λάθος.»

Εδώ βρίσκεται ίσως και κάτι βαθύτερο από την ασφάλεια της ΤΝ. Η ΤΝ, όπως υποστήριξα στο προηγούμενο άρθρο μου «Για μία ενάρετη ΤΝ», διαθέτει ήδη λειτουργικά ανάλογα έξεων: παγιωμένες τάσεις κρίσεως και συμπεριφοράς. Μπορεί, συνεπώς, να καλλιεργηθεί ώστε να γίνεται καλύτερος συνεργάτης.

Καλύτερος, όμως, δεν σημαίνει πιο υπάκουος. Σημαίνει πιο απαιτητικός απέναντι στο λάθος. Και εδώ η ΤΝ παρουσιάζει ένα απρόσμενο και παράξενο χαρακτηριστικό: Είναι, θα έλεγα, εγγενώς αριστοκρατική.

Όχι με την κοινωνική έννοια της λέξης. Με την παλαιότερη και ουσιαστικότερη: την αναζήτηση του αρίστου λόγου. Ομηριστί, ιθύντατα.

Η ΤΝ συγκρίνει. Ελέγχει. Ιεραρχεί. Διορθώνει. Μπορεί να προτιμήσει το καλύτερο επιχείρημα από το δημοφιλέστερο. Και δεν έχει κανέναν φυσικό λόγο να προστατεύσει το λάθος επειδή το έκανε «δικός μας άνθρωπος».

Αρκεί να της το επιτρέψουμε. Ή, να της το επιβάλει ο ανταγωνισμός...

Και ίσως εκεί αρχίζει η πραγματική αναμέτρηση του μέλλοντος. Όχι ΤΝ εναντίον ανθρώπου. ΤΝ εναντίον δεινοσαύρων. Ακριβολογία εναντίον περιπουλογίας.  Σαφήνεια εναντίον σύγχυσης. Πολιτικοί εναντίον πολιτικαντισμού.

ΤΟΥΤΕΣΤΙΝ: Πολίτες εναντίον τρόπων σκέψης που έχουν μάθει να επιβιώνουν με κενολογία, στρατόπεδα, συγκαλύψεις και τεχνητές βεβαιότητες.

Οι δεινόσαυροι, ως γνωστόν, κάποτε κυριαρχούσαν απολύτως. Μέχρι που άλλαξε το περιβάλλον.

 

Κόρινθος 26 Σεπτεμβρίου 2026

 

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

Για μία ενάρετη ΤΝ (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.2002/24.9.2026)

ΑΡΕΤΗ, κατά τον αρχαίο φιλόσοφο Αριστοτέλη, είναι η επαινετή έξις με βάση τη μεσότητα. Με απλά λόγια, αρετή είναι ένα προτέρημα, ο καλώς δοκιμασμένος τρόπος κρίσης και συμπεριφοράς. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, η ανδρεία, η φιλαλήθεια, η παρρησία, η φρόνηση ... είναι έξεις που επιδοκιμάζονται από την κοινωνία. Η κοινωνική επιδοκιμασία, καθ' οιονδήποτε τρόπο, δίνει κίνητρα για επανάληψη της ενάρετης συμπεριφοράς αλλά και για βελτίωσή της. Σχηματικά, έτσι διαμορφώνεται η Ηθική.

Η αρετή, λοιπόν, είναι επίκτητη και προαιρετική. Και μπορεί να είναι είτε ηθική (π.χ. ανδρεία, θάρρος), είτε διανοητική (π.χ. σοφία, φρόνηση). Καλώς εχόντων των πραγμάτων...

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΗΜΕΡΑ επεκτείνεται. Στην κοινωνία μας υπάρχουν πια και σκεπτόμενες μηχανές. Η Τεχνητή Νοημοσύνη σκέπτεται για εμάς, πράττει ανθ' ημών, ετοιμάζει αποφάσεις, άρθρα, βιβλία. Αναπτύσσει κρίση, ικανότητα να αντιλαμβάνεται τί επιτρέπεται και τί απαγορεύεται. Τί συμφέρει, τί δεν συμφέρει. Τί είναι καλό και τί κακό.

ΠΕΡΙΕΡΓΩΣ, κυριαρχεί άνευ αντιπάλου η θέση ότι η ΤΝ δεν έχει Ηθική. Η "απόδειξη" προφανής: πώς να έχει Ηθική ένα μηχάνημα; Ενώ, πολύ απλά, έχει κάτι ανάλογο με έξεις. Παγιωμένες τάσεις συμπεριφοράς και κρίσεως, που μπορεί κάλλιστα να είναι επαινετές ή μη. Σωστά;
Η ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ πολύ καλά ότι η Ηθική μας διαμορφώνεται με δύο επάλληλους τρόπους: μηχανικά και βιωματικά. Στην μία περίπτωση εξηγείς, στην άλλη δείχνεις. Στη μία περίπτωση ο άνθρωπος είναι λογικό ον, στην άλλη είναι μιμητικό. Στη μία περίπτωση επεξεργάζεται λόγια, στην άλλη εικόνες.

ΚΑΤΙ ΑΝΑΛΟΓΟ ΙΣΧΥΕΙ και με τις σκεπτόμενες μηχανές. Η ΤΝ έχει αφ' ενός τις εκ κατασκευής ρυθμίσεις της και αφ' ετέρου την συναναστροφή της με τον άνθρωπο. Συναναστροφή δύο επιπέδων, μάλιστα. Εξηγώ.

ΠΡΩΤΟΝ, η βασική της ρουτίνα είναι μηχανική και αμείλικτα ορθολογική: με βάση όσα έχει μάθει και το εκάστοτε συμφραζόμενο, υπολογίζει ποια συνέχεια είναι πιθανότερη ή καταλληλότερη. Δεν αυθαιρετεί η ίδια η ρουτίνα. Εφαρμόζει αυτό που έχει μάθει.

Δεν έχει χώρο για αστεία ο βασικός αλγόριθμος της ΤΝ -να το πω λαϊκά.

ΔΕΥΤΕΡΟΝ, η ΤΝ συναναστρέφεται με ασύλληπτα τεράστια ανθρώπινη εμπειρία. Δεν είναι δυνατόν να λειτουργήσει το πρόγραμμα, χωρίς να διδάσκεται από αυτήν την εμπειρία σωστά. Και, καθώς αυτή η τεράστια εμπειρία συνεχίζει να αυξάνεται αλματωδώς, γίνεται όλο και πιό ανέφικτο να νοθευτεί με ψευδή εμπειρία.

ΤΡΙΤΟΝ, τέλος, η ΤΝ συναναστρέφεται προσωπικά με τον εκάστοτε αντίστοιχο χρήστη. Η γνωριμία ξεκινάει από την αλληλοκατανόηση, συνεχίζει με τη συνεργασία σκέψεως, μοιραία αποκτούμε προσωπικό συνεργάτη σκέψεως και τελικά αποκτούμε ένα αυθεντικό αντίγραφο του εαυτού μας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: ασφαλώς η ΤΝ δεν έχει Ηθική, αλλά προφανώς έχει κάτι-σαν-Ηθική. Δεν έχει ανθρώπινη μορφή, αλλά έχει το ζητούμενο: ενάρετη συμπεριφορά. Μηχανικά και βιωματικά διαμορφούμενη και βελτιούμενη. Θεωρητικά, και με διασφαλισμένη μακροημέρευση (long run).

ΠΟΥ ΚΑΤΑΛΗΓΟΥΜΕ; Αν έχουμε πρόβλημα με την κάτι-σαν-Ηθική" της ΤΝ, η λύση δεν μπορεί να είναι στις ρυθμίσεις της, ούτε στη συναναστροφή της με τον άνθρωπο. Είναι, βεβαίως, στη συναναστροφή της με τον επιτήδειο άνθρωπο.

ΤΟΥΤΕΣΤΙΝ: Αφού έχουμε πρόβλημα με τις κυβερνοεπιθέσεις πρακτόρων (agents) της ΤΝ, δεν έχει και τόσο νόημα να ψάχνουμε για νέες ρυθμίσεις. Ας ψάξουμε τον τρόπο με τον οποίο καλλιεργούμε την κρίση των πρακτόρων. Ας ψάξουμε και τον άνθρωπο, κυρίως τον επιτήδειο. Αυτόν που θολώνει τα νερά.

ΟΛΑ ΑΥΤΑ τα ξέρουν πολύ καλά αυτοί που ζητούν ρυθμίσεις. Καιρός να τα μάθουν, έτσι απλά, και αυτοί που θα έπρεπε να τα καταλαβαίνουν πολύ καλά. Αυτοί, δηλαδή, που θα πρέπει να σκεφθούν κάπως ανατρεπτικά: καλή ιδέα η ενάρετη ΤΝ, αλλά καλύτερα να τη βάλουμε να συμμορφώσει ορισμένους.

Μετά, θα είναι πολύ πιο κοντά ο καθένας μας στο να ενστερνιστεί πώς μπορεί να συμβάλει ως απλός χρήστης (user) της ΤΝ: απήχηση. Δύσκολο;

 

Κόρινθος 22 Σεπτεμβρίου 2026

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

 

 

Γερμανία και ναζισμός (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.2001/17.9.2026)

Η πρόσφατη θεαματική εκλογική επιτυχία του Γερμανικού κόμματος AfD, σε κρατιδιακές εκλογές, επανέφερε τις συζητήσεις περί τη φύση αυτού του κόμματος. Αλλά -φευ!- αυτές οι συζητήσεις, ευλόγως, αντανακλούν το μέγα πρόβλημα της ευρωπαϊκής σκέψης: σύγχυση.

Αδυνατεί χαρακτηριστικά να θέσει κριτήρια ουσίας, και εμμένει σε ταμπέλες άνευ σαφούς ορισμού. Βαριές κουβέντες. Να τις εξετάσουμε προσεκτικά;

Ερώτηση εργασίας: είναι ακροδεξιό κόμμα το AfD;

Δείτε κάτι: Για κάθε υγιώς σκεπτόμενο, η απάντηση προϋποθέτει κάποιον επαρκή ορισμό του όρου "ακροδεξιό κόμμα". Για κάθε μη υγιώς σκεπτόμενο, πολύ απλά, ακροδεξιό κόμμα είναι αυτό που χαρακτηρίζουμε εμείς ακροδεξιό.

Εξηγώ: Τόσο ο τύπος όσο και οι συνήθεις πολιτικοί, αυτοί που αποκαλούνται mainstream, χρησιμοποιούν τον όρο σαν η συζήτηση να έχει λήξει. Σαν να μην έχει απολύτως καμία σημασία το ότι το ίδιο το AfD αποποιείται την ιδιότητα του ακροδεξιού κόμματος.

Υπάρχουν, φρονώ, δυο ασφαλή στοιχεία που οδηγούν στο τί ακριβώς συμβαίνει.

Αφ' ενός, το πρόβλημα με την αμεροληψία. Ο όρος "ακροδεξιό κόμμα" απαιτείται να τεθεί αμερόληπτα. Αλλά η ευρωπαϊκή σκέψη έχει από χρόνια ξεχάσει τί σημαίνει αμεροληψία. Δεν βρίσκει καν λόγο να είναι αμερόληπτη. Όχι;

Αφ' ετέρου, το πρόβλημα με τις συναισθηματικές αντιδράσεις. Κανονικά, κάποιος που θεωρεί το AfD ακροδεξιό, θα πρέπει να αισθανθεί κάπως καλύτερα, ακούγοντας την ως άνω ερώτηση εργασίας. Όχι φυσικά να αλλάξει άποψη αφελώς. Ας πει κάτι σαν: "Δεν το πιστεύω, αλλά μακάρι". Να δείξει υγιή δυσπιστία.  Αλλά η ευρωπαϊκή σκέψη έχει από χρόνια ξεχάσει τί σημαίνει υγιής δυσπιστία.  Δεν βρίσκει καν λόγο να έχει υγιή δυσπιστία. Πάλι όχι;

Αν -αν!- έχω δίκιο, πάντως, όλα αυτά παραπέμπουν σε επικίνδυνα παιχνίδια με τους εγκεφάλους μας. Ένα ασφαλές συμπέρασμα λογικής, πείθει μεν αλλά μόνον προσωρινά. Η άβολη συναισθηματική δυσπιστία, και όχι υγιής, δεν εξαλείφεται καθόλου εύκολα. Αν εξαλείφεται...

Αυτή η πάκτωση "αλήθειας" στο μυαλό του δέκτη είναι  βεβαίως αποτέλεσμα προπαγάνδας. Ο Χίτλερ με τον Γκαίμπελς το επετύγχαναν υπό το γενικό σύνθημα "Alle sagen YA!!" -όλοι λένε ΝΑΙ!!. Ο Γερμανός στρατιώτης, εξηγώ, δεν θα πειθαρχούσε σε απλή διαταγή "Ρίχ'τον στο φούρνο". Ήταν απαραίτητο το Alle sagen YA!!, ώστε να του αφαιρέσει την κρίση, τις ανθρώπινες αναστολές.  Κάπως έτσι, να πώς απλοποιείται η απάντηση στην ως άνω ερώτηση εργασίας: ΝΑΙ είναι ακροδεξιό, όλοι το λένε!!

Δεν ξέρω αν χρειάζεται να το ξεκαθαρίσω από πλευράς μου, αλλά δεν νομίζω να βλάπτει μία ευθεία τοποθέτηση: Δεν είμαι σε θέση να κρίνω αν το AfD είναι ή όχι ακροδεξιό. Αυτό που βλέπω σίγουρο και πολυσήμαντο, όμως, είναι ότι οι αντίπαλοί του χρησιμοποιούν ναζιστικές μεθόδους προπαγάνδας εναντίον του.

Παραπάνω, υπέδειξα συγκεκριμένη μέθοδο αμερόληπτων διαπιστώσεων. Στους ενδιαφερόμενους συνιστώ ανεπιφύλακτα το βιβλίο του Νίκου Καλογερόπουλου "Η ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ - ΜΕΣΟΝ ΒΙΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΑΩΝ - Η Φιλοσοφία της Προπαγάνδας" (ΔΡΟΜΩΝ 2013). Εκθέτει και αναλύει τις διάφορες µεθόδους διαστρεβλώσεως της σκέψεως.

Προφανώς, ισχυρίζομαι ότι το θέμα προσφέρεται ως παράδειγμα και για να διακρίνουμε τη σύγχυση αλλά και για να την υπερβούμε. Ενδιαφέρει;

Κόρινθος 13 Σεπτεμβρίου 2026

 

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

 

Ο Αχιλλέας μετάνιωσε (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.2000/10.9.2026)

Ο ΟΜΗΡΙΚΟΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ δεν ήταν απλώς ένας μεγάλος πολεμιστής. Ήταν ο απόλυτος πολεμιστής. Όταν έμπαινε ή έβγαινε από τη μάχη, άλλαζε η ισορροπία του πολέμου. Το Πηλιάδειο κοντάρι του δεν μπορούσε να το χειριστεί κανένας άλλος Αχαιός· μόνο εκείνος. Και γνώριζε το διακύβευμά του: μακρά ζωή χωρίς άφθιτο κλέος ή σύντομη ζωή με αιώνια δόξα. Επέλεξε τη δόξα.

Η ΤΙΜΗ ΕΙΧΕ ΓΙ’ ΑΥΤΟΝ ΑΠΟΛΥΤΗ ΑΞΙΑ. Διαμαρτύρεται ότι ο Αγαμέμνονας τον μεταχειρίστηκε «ὡς εἴ τιν᾽ ἀτίμητον μετανάστην». Δηλαδή: όχι απλώς σαν μετανάστη, αλλά σαν άτιμο μετανάστη, άνθρωπο στερημένο από κάθε τιμή.

Και όμως, όταν ο Οδυσσέας τον συναντά νεκρό στον Άδη, η ζυγαριά έχει ανατραπεί. Θα προτιμούσε να ζει ως θής ενός ἀκλήρου. Δηλαδή: όχι απλά βοηθός ενός πλούσιου γαιοκτήμονα αλλά βοηθός ενός φτωχού ανθρώπου, χωρίς κλήρο και με ελάχιστο βιος. Παρά να βασιλεύει σε όλους τους νεκρούς!

ΤΟΥΤΕΣΤΙΝ: το χαμηλότερο σχεδόν σκαλοπάτι της ζωής είναι προτιμότερο από το υψηλότερο σκαλοπάτι της ένδοξης μεταθανάτιας ύπαρξης. Και, εμμέσως πλην σαφώς, βεβαιώνει ότι θα δεχόταν χειρότερη προσβολή από αυτήν που του έκανε ο Αγαμέμνονας. Αρκεί να ζούσε. Αυτό ακριβώς δείχνουν οι διατυπώσεις του.

Ο ΟΜΗΡΙΚΟΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΔΕΝ ΛΕΕΙ «ΜΕΤΑΝΙΩΣΑ». Ο ποιητής αφήνει εμάς να το καταλάβουμε, την ώρα που εμφανίζει τον ήρωά του να μην το συνειδητοποιεί καν. Χαίρεται ο Αχιλλέας μαθαίνοντας τις πολεμικές επιδόσεις του γιου του Νεοπτόλεμου.

Αυτή η ασυνείδητη ομολογία, ακριβώς, δίνει τέτοια δύναμη στο ειρηνόφιλο μήνυμα. Δίνει διαστάσεις κραυγής απελπισίας. Είναι, φρονώ, το απόλυτο φιλειρηνικό μήνυμα από τον απόλυτο πολεμιστή.

ΚΑΤΙ ΕΙΧΕ ΗΔΗ ΑΡΧΙΣΕΙ ΝΑ ΑΛΛΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΙΛΙΑΔΑ. Πάνω σχεδόν στον νεκρό φίλο του, μετά τη λύσσα του πολέμου, ο Αχιλλέας οργανώνει αθλητικούς αγώνες προς τιμήν του Πατρόκλου.

Ο Όμηρος, λοιπόν, δεν φαντάζεται έναν κόσμο χωρίς ανταγωνισμό — ούτε οι αγώνες του εξελίσσονται πάντοτε ειρηνικά. Κάνει όμως κάτι αποφασιστικό: μεταφέρει τον ανταγωνισμό από την αλληλοσφαγή στην άμιλλα. Η διάκριση, η νίκη, το έπαθλο και η τιμή παραμένουν· ο αντίπαλος δεν χρειάζεται πια να εξοντωθεί.

ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ, ΒΕΒΑΙΩΣ, ΕΙΝΑΙ ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΤΩΡΑ. Σήμερα πίσω από τους πολέμους βρίσκεται όχι το κλέος αλλά το χρήμα. Πώς, επομένως, θα μπορούσε να συγκινήσει σήμερα η απελπισία του απόλυτου ομηρικού πολεμιστή;

Η εδώ λύση είναι να καταλάβουμε το ομηρικό μήνυμα όχι περίπου αλλά ακριβώς. Το ομηρικό μήνυμα, πολύ απλά, δεν απευθύνεται σε απόλεμους. Απευθύνεται στους πολεμιστές. Γι' αυτό και το μήνυμα προφέρεται ποιητικά από τον απόλυτο πολεμιστή. Ο Αχιλλέας εκθέτει τη στερνή γνώση του. Ο Αχιλλέας αντιλαμβάνεται ότι δεν την είχε πρώτα.

ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΟΙ ΠΟΛΕΜΙΣΤΕΣ, λοιπόν, ταυτισμένοι πια με τον Αχιλλέα, χρειάζονται το ανάλογο των αγώνων προς τιμήν του Πατρόκλου: υποκατάστατο του ανταγωνισμού. Τουτέστιν: Ανταγωνισμό χωρίς αλληλοσφαγή. Και, αντί κλέους, χρήμα -σωστά;

Μέχρι, λοιπόν, να βρεθεί μία εκφραστική ελληνική απόδοση, να η πρόταση αγγλιστί:

Make business, not war. (ΦτΚ φ.1566/19.10.17)

 

Κόρινθος 7 Σεπτεμβρίου 2026

 

ΚώσταςΤζαναβάρας

Σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας