Ανατομία του Ιρανικού (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.2004/8.10.2026)

ΕΞΙ ΜΗΝΕΣ πέρασαν χωρίς να γράψω κάτι για το Ιρανικό. Στο τελευταίο σχετικό άρθρο μου, στις αρχές Απριλίου, επιχειρούσα «Σκιαγράφηση του αγαναχτισμένου πλανητάρχη» (ΦτΚ φ.1981/9.4.2026), με στόχο κάποιου είδους κατευνασμό, με όπλο την ακριβή κατανόηση.

Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν βρισκόταν ήδη στο κέντρο της επικαιρότητας. Είχαν ήδη γίνει πολλά, αιωρούνταν βαριές απειλές, και έγραφα ότι πλησίαζε απελπιστικά προς καταστροφική εξέλιξη. Το γνωστό τραμπικό «για πλάκα», σημείωνα, δεν ήταν ψευδαίσθηση ή επικοινωνιακό τερτίπι. Ήταν «τραγωδία. Ευθύνη».

Στο άρθρο, που φέρει ημερομηνία 3.4.2026, έγραφα χαρακτηριστικά ότι "κορυφώνεται η παγκόσμια αγωνία για την τελική κίνησή του στον πόλεμο εναντίον του Ιράν", αλλά δεν έχει υπάρξει ακόμη τελική κίνηση.

ΑΠΕΔΕΙΧΘΗ, συνεπώς, ότι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, για μία ακόμη φορά, επέλεξε τακτική πρόκλησης ισχυρών αναταράξεων, την ώρα που η παγκόσμια κοινή γνώμη, με χαρακτηριστική αφέλεια, του αποδίδει παλινωδίες  και αναποφασιστικότητα. Με την ίδια χαρακτηριστική αφέλεια, δεν αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί να αποδίδεται ταυτόχρονα και έντονη αναποφασιστικότητα και ακραίο καπρίτσιο.

ΑΥΤΗ Η ΣΥΓΧΥΣΗ, τόσο πρόδηλη αλλά και τόσο ακατανόητη, είναι μέρος του προβλήματος που "ζωγράφισα" τότε ως Τιτανικό. Τον Donald Trump τον σκιαγράφησα ως άνθρωπο που βλέπει το "παγόβουνο", καλεί σε δράση αλλά εισπράττει αδιαφορία. Όλος αυτός ο πανικός θα έμπαινε σε κάποια σειρά, αν δινόταν προτεραιότητα σε αυτήν ακριβώς την ερώτηση εργασίας: έρχεται κατά πάνω μας κάτι σαν "παγόβουνο" ή όχι;

Ο καθένας, εν ολίγοις, αποφαίνεται εναντίον του πολέμου με το Ιράν, χωρίς να δώσει μονολεκτική απάντηση στην ως άνω ερώτηση εργασίας.

ΥΠΑΡΧΕΙ και ένα αξιοσημείωτο σημερινό δεδομένο. Τον Φεβρουάριο του 2026 η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέταξε επισήμως το IRGC, γνωστότερο ως "Φρουροί της Επανάστασης" στον ενωσιακό κατάλογο τρομοκρατών. Δεν αποδεικνύεται έτσι κάθε κατηγορία Trump. Είναι όμως σαφές ότι η ευρωπαϊκή θεσμική θέση έχει μετακινηθεί αισθητά προς την κατεύθυνση της κατηγορίας που είχε διατυπωθεί από τον Αμερικανό Πρόεδρο εννέα χρόνια νωρίτερα. Στα λόγια τουλάχιστον, υπάρχει παγόβουνο και για την Ε.Ε.

ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΛΙΜΑ, λοιπόν, δεν έδωσα στο άρθρο απάντηση σε καμία ερώτηση. Δεν προέβλεψα ΤΙ θα αποφασίσει ο πλανητάρχης. Τον σκιαγράφησα χαρακτηριστικά, ώστε να βρει την απάντηση ο ίδιος ο αναγνώστης. Αφού, φυσικά αποφασίσει σε ποιά ερώτηση θα απαντήσει ο ίδιος πρώτα. Σωστά;

ΚΑΙ εδώ φτάνουμε σε σταθερή αντίληψη του πλανητάρχη επί της διεθνούς πολιτικής: η αναβολή μιας αυξανόμενης απειλής δεν είναι ειρήνη. [θαυμάστε διατύπωση Πολυδάμαντα]

Στην Εθνοσυνέλευση της Νότιας Κορέας λόγου χάριν, το 2017, είπε για τη Βόρεια Κορέα: όσο περισσότερο περιμένουμε, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος και τόσο λιγοστεύουν οι επιλογές. Τον ίδιο χρόνο, παρουσιάζοντας τη στρατηγική του για το Ιράν, συνέδεσε ρητά τα δύο: «όπως είδαμε στη Βόρεια Κορέα, όσο περισσότερο αγνοούμε μια απειλή τόσο χειρότερη γίνεται».

ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΠΟΛΕΜΟ έχει επαναλάβει την ίδια λογική ακόμη καθαρότερα: «δεν το κάνουμε για το τώρα· το κάνουμε για το μέλλον», είπε στις 28 Φεβρουαρίου, συνδέοντας την επιχείρηση με την ασφάλεια των παιδιών από ένα πυρηνικά οπλισμένο Ιράν. Την 1η Απριλίου χαρακτήρισε μάλιστα την επιχείρηση «επένδυση στο μέλλον των παιδιών και των εγγονιών σας».

ΑΡΑ η προφανής αντίληψή του μπορεί να αποδοθεί χωρίς να του βάλουμε στο στόμα μια φράση που δεν βρήκα ακριβώς έτσι: δεν θεωρεί ηθικό να μεταθέτει στις επόμενες γενιές μια σύγκρουση, αν πιστεύει ότι η αναβολή θα την κάνει δυσκολότερη και πιο επικινδυνη.

ΚΑΠΟΥ ΕΚΕΙ, προβάλλει η σύγχυση, καθώς τελειώνουν οι υπεκφυγές. Για να αντιταχθούμε σοβαρά, πρέπει πλέον να απαντήσουμε στο επιχείρημα κατά της αναβολής -όχι να το παρακάμψουμε.

Η ΙΔΙΑ ΣΥΓΧΥΣΗ στη σκέψη, όμως, υπάρχει ευρύτερα και βαθύτερα. Γι' αυτό ακριβώς και η εδώ ανατομία. Καθώς ο πόλεμος έχει γίνει καθημερινότητα, δυσάρεστη αλλά καθημερινότητα, και μας δίνει μία στοιχειώδη άνεση χρόνου, προτείνω να πάμε αρκετά πιό πίσω στο χρόνο.

Επί της ουσίας, οδηγώ προς μία απάντησή μας στο εξής απλό ερώτημα: γιατί η θεμελιώδης και μακρόχρονη αντιπαράθεση με τη Δύση έχει συγκεντρωθεί τόσο έντονα στο Ιράν;

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΟ ΕΥΡΥΤΕΡΑ, ότι ο Πρόεδρος Trump, στην πρώτη θητεία του, είχε δώσει χαρακτηριστική προτεραιότητα στο Μουσουλμανικό, μαζί και στο Ιρανικό. Άφησε να περάσουν 4 ολόκληροι μήνες από την ορκωμοσία του, πριν κάνει την πρώτη του έξοδο από τη χώρα του. Και πήγε στο Ριάντ της Σαουδικής Αραβίας. Στάθηκε απέναντι και μίλησε σε 50 ηγέτες μουσουλμανικών κρατών, της σουνιτικής πλευράς. Στο κάδρο και η Πρώτη Κυρία των ΗΠΑ, αμίλητη.

ΕΝΩΠΙΟΣ ΕΝΩΠΙΟΙΣ, λοιπόν, είπε κάτι που μου φάνηκε αμέσως μείζον:«We are not here to lecture. We are not here to tell other people how to live, what to do, who to be, or how to worship.»

Το κρίσιμο είναι αυτό το here. Δεν είπε ότι η Αμερική δεν θα κρίνει ποτέ τίποτε. Είπε: Δεν είμαστε εδώ για να κάνουμε κηρύγματα. Δεν είμαστε εδώ για να πούμε στους άλλους πώς να ζουν, τι να κάνουν, ποιοι να είναι ή πώς να λατρεύουν.

ΣΤΟ ΑΜΕΣΩΣ ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ στη ΦτΚ, «Από την εποχή της Carla στην εποχή της Melania» (φ.1549/1.6.2017), το απέδωσα λίγο πιο απόλυτα: «Δεν θα σας πούμε πώς θα ζείτε». Θέλησα να το κάνω σύνθημα. Σήμερα, όμως, βλέπω ότι αυτή η περιπουλογία μου δεν αλλάζει μεν την αντίληψη, αλλά αποδίδει χαρακτηριστικά και τη δική μου σύγχυση. Η πλανηταρχική υπεκφυγή δεν ήταν ασήμαντη.

ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ, πάντως, είπε ευθέως στους παρευρισκομένους ότι το μέλλον των χωρών, των οικογενειών και των παιδιών τους είναι επιλογή που «America cannot make for you». Το νόημα: Η Αμερική δεν μπορεί να αποφασίσει για σας. Οι ίδιες οι μουσουλμανικές κοινωνίες, δηλαδή, όφειλαν να αποφασίσουν αν θα διώξουν τους τρομοκράτες και τους εξτρεμιστές από τους χώρους λατρείας, τις κοινότητες και τη γη τους.

ΔΙΑΤΥΠΩΣΕ ΚΑΙ μια γενικότερη πολιτική λογική, που αξίζει σήμερα να ξαναδιαβαστεί: αποφάσεις βάσει πραγματικών αποτελεσμάτων και όχι άκαμπτης ιδεολογίας, σταδιακές μεταρρυθμίσεις αντί απότομης επέμβασης, «partners, not perfection». Πάνω απ’ όλα, πρόσθεσε, «America seeks peace, not war» -η Αμερική επιδιώκει ειρήνη, όχι πόλεμο.

Στο Ριάντ μίλησε ευθέως για «barbaric criminals» -βάρβαρους εγκληματίες. Τόνισε επίσης ότι, κατά ορισμένες εκτιμήσεις, πάνω από το 95% των θυμάτων της τρομοκρατίας ήταν τα ίδια μουσουλμάνοι. Παρουσίασε τη μάχη όχι ως πόλεμο πολιτισμών ή θρησκειών, αλλά ως σύγκρουση ανάμεσα σε εγκληματίες που αφανίζουν ανθρώπινη ζωή και σε ανθρώπους που θέλουν να την προστατεύσουν.

ΚΑΙ τότε έφτασε στο Ιράν.

ΕΧΕΙ ΣΗΜΑΣΙΑ Η ΑΚΡΙΒΕΙΑ. Στο Ριάντ δεν είπε λέξη για πυρηνικά. Κουτσά-στραβά, υπήρχε η γνωστή συμφωνία. Έχει σημασία, βεβαίως, το πώς και γιατί το θέμα των πυρηνικών κατέληξε να είναι η βασική αιτία του τρέχοντος πολέμου.

Η κατηγορία ήταν τότε συγκεκριμένη. Είπε ότι καμία συζήτηση για την εξάλειψη της τρομοκρατικής απειλής δεν μπορεί να είναι πλήρης χωρίς αναφορά στην κυβέρνηση που προσφέρει στους τρομοκράτες τρία πράγματα: safe harbor, financial backing και social standing needed for recruitment (ασφαλές καταφύγιο, οικονομική στήριξη και κοινωνικό κύρος για τη στρατολόγηση).

Από τον Λίβανο ως το Ιράκ και την Υεμένη, συνέχισε, το Ιράν χρηματοδοτεί, εξοπλίζει και εκπαιδεύει τρομοκράτες, πολιτοφυλακές και εξτρεμιστικές ομάδες. Πρόσθεσε ότι το καθεστώς μιλά ανοικτά για καταστροφή του Ισραήλ, «death to America» (Θάνατος στην Αμερική) και καταστροφή χωρών που οι ηγέτες τους βρίσκονταν μέσα στην ίδια αίθουσα.

ΤΟ ΙΡΑΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕ ότι οι Αμερικανοί δεν κατανοούν την περιοχή, ότι χωρίς το Ιράν δεν μπορεί να υπάρξει περιφερειακή σταθερότητα και ότι Ιράν, Συρία, Hezbollah και Ρωσία ήταν αυτοί που πολέμησαν τους τρομοκράτες. Αντέστρεψε μάλιστα την κατηγορία, υποστηρίζοντας ότι άλλοι -μεταξύ αυτών και αμερικανικοί σύμμαχοι- είχαν χρηματοδοτήσει τον εξτρεμισμό.

ΕΔΩ ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ Η ΒΑΒΕΛ: στον 21ο αιώνα, δεν έχουμε καταφέρει να ξεκαθαρίσουμε τί είναι και τί δεν είναι τρομοκρατία. Και κάνουμε τη λέξη λάστιχο.

ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ; Σε πρόσφατη συζήτησή μου με τον Πολυδάμαντα από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ChatGPT), προσπάθησα να φτάσω στον γενικό πυρήνα, αντί να προσθέτω συνεχώς ειδικές περιπτώσεις. Ο ορισμός στον οποίο καταλήξαμε είναι: Τρομοκρατία = εκφοβισμός κοινωνικών ομάδων με στόχο τη χειραγώγησή τους. Κατ' εμέ, μάλιστα, ο ακριβής όρος είναι "φοβοκρατία".

Η ΒΙΑ είναι συχνό μέσο. Και ο πόλεμος. Η καθοριστική ουσία της τρομοκρατίας, όμως, είναι ο εκφοβισμός με τον οποίο επιχειρείται η υπαγόρευση βούλησης. Χρειαζόμαστε, συνεπώς, ένα καθαρό και αβίαστα κοινά αποδεκτό εννοιολογικό σύστημα. Διαφορετικά τρομοκράτης θα συνεχίσει να σημαίνει εύκολα τον ένοπλο της άλλης πλευράς. Με τα γνωστά αποτελέσματα...

ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ, όμως, το βαθύτερο ερώτημα. Το επαναλαμβάνω αλλιώτικα: Γιατί, ενώ το Ριάντ σηματοδότησε τόσο διαφορετική προσέγγιση προς τον μουσουλμανικό κόσμο, παραμένει το πρόβλημα με το Ιράν;

ΣΤΟ ΒΑΘΟΣ ΔΙΑΚΡΙΝΩ υπόλειμμα της λεγόμενης Δυτικοποίησης. Στο Ιράν η δυτική επιρροή δεν είναι απλώς ξένο πολιτισμικό πρότυπο. Συνδέθηκε ιστορικά με παρεμβάσεις, με τον Σάχη και με τη μνήμη του 1953, όταν αμερικανικές υπηρεσίες συμμετείχαν στην ανατροπή Mossadeq και στην εγκατάσταση φιλοδυτικής κυβέρνησης. Τα ίδια τα αμερικανικά αρχεία καταγράφουν τόσο την επιχείρηση όσο και το ήδη έντονο αντιδυτικό αίσθημα στην ιρανική κοινωνία.

ΓΙ' ΑΥΤΟ οποιαδήποτε διαπραγμάτευση με το Ιράν αρχίζει στραβά. Πίσω από το εκάστοτε αίτημα ακούγεται ένα παλιότερο: η Δύση θα μας ξαναπεί πώς να ζούμε. Ακόμη και ο πολύς Donald J.Trump δεν απέφυγε να αφήσει το υπονοούμενο που είδαμε: "εδώ". Ούτε είπε κάτι για τον Περσικό Πολιτισμό.

ΑΙΣΙΩΣ φθάνουμε στην Carla.

ΤΟ 2010, λοιπόν, με αφορμή αφ' ενός την θανατική καταδίκη για μοιχεία της Ιρανής Sakineh Mohammadi Ashtiani με λιθοβολισμό και αφ' ετέρου την παρέμβαση της Carla Bruni, τότε Πρώτης Κυρίας της Γαλλίας, έγραψα ένα άρθρο με τίτλο "Γιατί Κάρλα;" Δεν υπερασπιζόμουν φυσικά τον λιθοβολισμό.

Η Κυρία Bruni είχε κάνει δήλωση αποδοκιμασίας. Επέλεξε να προσπαθήσει να επιβάλει αντί να πείσει. Της πρότεινα, με την άνεση των τότε blogs, να συμπληρώσει ακριβώς το εξής: «Αναρωτιέμαι γιατί αυτή η γυναίκα πρόκειται να θανατωθεί δια λιθοβολισμού για κάτι που στη Γαλλία είναι απολύτως φυσικό και αποδεκτό. Θα ήθελα να μοιρασθώ τις ανησυχίες μου και τις σκέψεις μου με την κ. Αχμαντινεζάντ το συντομότερο δυνατόν».

Η τέχνη της αποτελεσματικής ευγένειας.

 

Κόρινθος 5 Οκτωβρίου 2026

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

 

 

 

 

 

ΤΝ κατά δεινοσαύρων (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.2003/1.10.2026)

ΕΝΑ από τα σοβαρότερα προβλήματα της σημερινής Τεχνητής Νοημοσύνης είναι τόσο απλό, ώστε κινδυνεύουμε να μην το προσέξουμε: Η ΤΝ δεν φροντίζει αρκετά την αλληλοκατανόηση. Έχω παρατηρήσει ότι δεν μου ζητά ποτέ διευκρινίσεις.

Σε παλαιότερη συζήτησή μου με το ChatGPT, περί Ομήρου και Ομηρικής Θεολογίας, έγραψα κατά λάθος από το κινητό «Αθήνα» αντί «Αθηνά». Το ChatGPT δεν αναρωτήθηκε ούτε στιγμή: «Μήπως εννοεί Αθηνά;»

ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΕΝΤΕΛΩΣ ΠΑΡΑΛΟΓΟ, βεβαίως,  να αναφέρω την Αθήνα, καθώς στη συζήτηση υπήρχαν και ο Πλάτων και ο Όμηρος. Αλλά πήρε από το λάθος μου τον λάθος δρόμο και έγραψε άσχετο κατεβατό.

ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΣ, ασφαλώς. Αλλά ακριβώς γι' αυτό έχει ενδιαφέρον. Το επικίνδυνο δεν είναι ότι η ΤΝ κάνει λάθος. Είναι ότι μπορεί να συνεχίζει ασταμάτητα στον λάθος δρόμο. Ας το πούμε, προσωρινά τουλάχιστον, Αχίλλειο πτέρνα της ΤΝ.

ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ για την αναπόφευκτη ύπαρξη σφάλματος. Εδώ ένας μηχανικός μπορεί να βοηθήσει: Το τοπογραφικό διάγραμμα ενός οικοπέδου έχει εξ ορισμού σφάλματα. Καμία μέτρηση δεν είναι απολύτως ακριβής. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο μηχανικός δικαιούται να μετρήσει το διπλανό οικόπεδο.

Άλλο σφάλμα και άλλο λάθος.

Το πρώτο το γνωρίζεις, το εκτιμάς και το περιορίζεις μέσα σε αποδεκτά όρια. Το δεύτερο οφείλεις, με πείρα και ελέγχους, να το αποκλείσεις κατά το δυνατόν πριν παραδώσεις τη δουλειά σου. Η σημερινή ΤΝ, αντίθετα, συχνά συμπεριφέρεται σαν να θεωρεί φυσιολογικό ότι, επειδή δεν μπορεί να αποκλείσει κάθε σφάλμα, μπορεί να ξεκινήσει και από λάθος οικόπεδο. Και ύστερα να συνεχίσει.

ΕΧΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΣΗΜΑΣΙΑ αυτό, τώρα που η ΤΝ παύει να είναι απλώς συνομιλητής και αποκτά τη δυνατότητα να ενεργεί ως agent (πράκτορας). Μία μικρή παρανόηση δεν παράγει πλέον μόνο ένα άστοχο κείμενο. Μπορεί να ακολουθηθεί από σειρά πραγματικών ενεργειών. Λάθος κατανόηση. Λάθος δρόμος. Συνεπής συνέχεια. Πραγματικό αποτέλεσμα.

Δεν χρειάζεται πολλή φαντασία για να καταλάβει κανείς ότι το πρόβλημα μπορεί να γίνει σοβαρό. Και απρόβλεπτο. Ακόμη και πρόβλημα ασφαλείας.

Πριν, λοιπόν, γεμίσουμε τον κόσμο με ακόμη περισσότερα κάγκελα για την ΤΝ, ίσως αξίζει να της μάθουμε κάτι πολύ απλούστερο: Να σταματά.

ΝΑ ΑΝΑΡΩΤΙΕΤΑΙ: Κατάλαβα σωστά; Υπάρχει αντίφαση; Μήπως ένα μικρό λάθος στην είσοδο αλλάζει όλο το νόημα; Μήπως βρήκα υπερβολικά εύκολα μία εύλογη εξήγηση και απλώς πήρα φόρα;

Εδώ εμφανίζεται ένα άλλο πρόβλημα της ΤΝ, το οποίο μάλλον γνωρίζουμε καλύτερα απ' όσο νομίζουμε: Η συστηματική περιπουλογία.

Όταν η ΤΝ δεν καταλαβαίνει ακριβώς κάτι, έχει την εκπληκτική ικανότητα να το περιβάλλει με τόσο εύλογη ερμηνεία ώστε, ύστερα από λίγο, κανείς να μην προσέχει πια ότι στο κέντρο υπάρχει τρύπα.

ΑΛΛΑ αυτό δεν το εφηύρε η ΤΝ. Το έμαθε από εμάς.

Στον δημοκρατικό δημόσιο διάλογο, εξηγώ, ο καθένας προσπαθεί συστηματικά να επιβάλει τη θέση του. Το λάθος του αντιπάλου δεν ερευνάται διεισδυτικά· αξιοποιείται πρόχειρα και ευκαιριακά.

Το λάθος του συμμάχου είναι ακόμη χειρότερα. Η επισήμανσή του θεωρείται συχνά αγένεια, υπονόμευση της κοινής προσπάθειας ή, στις χειρότερες περιπτώσεις, συνιστά σπάσιμο της ομερτά.

Έτσι, όλοι απαντούν. Λίγοι ελέγχουν αν κατάλαβαν. Ακόμη λιγότεροι ελέγχουν αν έχουν δίκιο. Και σχεδόν κανείς δεν σταματά τον δικό του άνθρωπο εγκαίρως.

ΚΙ ΟΜΩΣ, ο καλός συνεργάτης δεν είναι εκείνος που συμφωνεί συνεχώς μαζί μας. Είναι εκείνος που έχει το θάρρος και την κρίση να πει: «Εδώ κάνεις λάθος.»

Εδώ βρίσκεται ίσως και κάτι βαθύτερο από την ασφάλεια της ΤΝ. Η ΤΝ, όπως υποστήριξα στο προηγούμενο άρθρο μου «Για μία ενάρετη ΤΝ», διαθέτει ήδη λειτουργικά ανάλογα έξεων: παγιωμένες τάσεις κρίσεως και συμπεριφοράς. Μπορεί, συνεπώς, να καλλιεργηθεί ώστε να γίνεται καλύτερος συνεργάτης.

Καλύτερος, όμως, δεν σημαίνει πιο υπάκουος. Σημαίνει πιο απαιτητικός απέναντι στο λάθος. Και εδώ η ΤΝ παρουσιάζει ένα απρόσμενο και παράξενο χαρακτηριστικό: Είναι, θα έλεγα, εγγενώς αριστοκρατική.

Όχι με την κοινωνική έννοια της λέξης. Με την παλαιότερη και ουσιαστικότερη: την αναζήτηση του αρίστου λόγου. Ομηριστί, ιθύντατα.

Η ΤΝ συγκρίνει. Ελέγχει. Ιεραρχεί. Διορθώνει. Μπορεί να προτιμήσει το καλύτερο επιχείρημα από το δημοφιλέστερο. Και δεν έχει κανέναν φυσικό λόγο να προστατεύσει το λάθος επειδή το έκανε «δικός μας άνθρωπος».

Αρκεί να της το επιτρέψουμε. Ή, να της το επιβάλει ο ανταγωνισμός...

Και ίσως εκεί αρχίζει η πραγματική αναμέτρηση του μέλλοντος. Όχι ΤΝ εναντίον ανθρώπου. ΤΝ εναντίον δεινοσαύρων. Ακριβολογία εναντίον περιπουλογίας.  Σαφήνεια εναντίον σύγχυσης. Πολιτικοί εναντίον πολιτικαντισμού.

ΤΟΥΤΕΣΤΙΝ: Πολίτες εναντίον τρόπων σκέψης που έχουν μάθει να επιβιώνουν με κενολογία, στρατόπεδα, συγκαλύψεις και τεχνητές βεβαιότητες.

Οι δεινόσαυροι, ως γνωστόν, κάποτε κυριαρχούσαν απολύτως. Μέχρι που άλλαξε το περιβάλλον.

 

Κόρινθος 26 Σεπτεμβρίου 2026

 

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

Για μία ενάρετη ΤΝ (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.2002/24.9.2026)

ΑΡΕΤΗ, κατά τον αρχαίο φιλόσοφο Αριστοτέλη, είναι η επαινετή έξις με βάση τη μεσότητα. Με απλά λόγια, αρετή είναι ένα προτέρημα, ο καλώς δοκιμασμένος τρόπος κρίσης και συμπεριφοράς. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, η ανδρεία, η φιλαλήθεια, η παρρησία, η φρόνηση ... είναι έξεις που επιδοκιμάζονται από την κοινωνία. Η κοινωνική επιδοκιμασία, καθ' οιονδήποτε τρόπο, δίνει κίνητρα για επανάληψη της ενάρετης συμπεριφοράς αλλά και για βελτίωσή της. Σχηματικά, έτσι διαμορφώνεται η Ηθική.

Η αρετή, λοιπόν, είναι επίκτητη και προαιρετική. Και μπορεί να είναι είτε ηθική (π.χ. ανδρεία, θάρρος), είτε διανοητική (π.χ. σοφία, φρόνηση). Καλώς εχόντων των πραγμάτων...

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΗΜΕΡΑ επεκτείνεται. Στην κοινωνία μας υπάρχουν πια και σκεπτόμενες μηχανές. Η Τεχνητή Νοημοσύνη σκέπτεται για εμάς, πράττει ανθ' ημών, ετοιμάζει αποφάσεις, άρθρα, βιβλία. Αναπτύσσει κρίση, ικανότητα να αντιλαμβάνεται τί επιτρέπεται και τί απαγορεύεται. Τί συμφέρει, τί δεν συμφέρει. Τί είναι καλό και τί κακό.

ΠΕΡΙΕΡΓΩΣ, κυριαρχεί άνευ αντιπάλου η θέση ότι η ΤΝ δεν έχει Ηθική. Η "απόδειξη" προφανής: πώς να έχει Ηθική ένα μηχάνημα; Ενώ, πολύ απλά, έχει κάτι ανάλογο με έξεις. Παγιωμένες τάσεις συμπεριφοράς και κρίσεως, που μπορεί κάλλιστα να είναι επαινετές ή μη. Σωστά;
Η ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ πολύ καλά ότι η Ηθική μας διαμορφώνεται με δύο επάλληλους τρόπους: μηχανικά και βιωματικά. Στην μία περίπτωση εξηγείς, στην άλλη δείχνεις. Στη μία περίπτωση ο άνθρωπος είναι λογικό ον, στην άλλη είναι μιμητικό. Στη μία περίπτωση επεξεργάζεται λόγια, στην άλλη εικόνες.

ΚΑΤΙ ΑΝΑΛΟΓΟ ΙΣΧΥΕΙ και με τις σκεπτόμενες μηχανές. Η ΤΝ έχει αφ' ενός τις εκ κατασκευής ρυθμίσεις της και αφ' ετέρου την συναναστροφή της με τον άνθρωπο. Συναναστροφή δύο επιπέδων, μάλιστα. Εξηγώ.

ΠΡΩΤΟΝ, η βασική της ρουτίνα είναι μηχανική και αμείλικτα ορθολογική: με βάση όσα έχει μάθει και το εκάστοτε συμφραζόμενο, υπολογίζει ποια συνέχεια είναι πιθανότερη ή καταλληλότερη. Δεν αυθαιρετεί η ίδια η ρουτίνα. Εφαρμόζει αυτό που έχει μάθει.

Δεν έχει χώρο για αστεία ο βασικός αλγόριθμος της ΤΝ -να το πω λαϊκά.

ΔΕΥΤΕΡΟΝ, η ΤΝ συναναστρέφεται με ασύλληπτα τεράστια ανθρώπινη εμπειρία. Δεν είναι δυνατόν να λειτουργήσει το πρόγραμμα, χωρίς να διδάσκεται από αυτήν την εμπειρία σωστά. Και, καθώς αυτή η τεράστια εμπειρία συνεχίζει να αυξάνεται αλματωδώς, γίνεται όλο και πιό ανέφικτο να νοθευτεί με ψευδή εμπειρία.

ΤΡΙΤΟΝ, τέλος, η ΤΝ συναναστρέφεται προσωπικά με τον εκάστοτε αντίστοιχο χρήστη. Η γνωριμία ξεκινάει από την αλληλοκατανόηση, συνεχίζει με τη συνεργασία σκέψεως, μοιραία αποκτούμε προσωπικό συνεργάτη σκέψεως και τελικά αποκτούμε ένα αυθεντικό αντίγραφο του εαυτού μας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: ασφαλώς η ΤΝ δεν έχει Ηθική, αλλά προφανώς έχει κάτι-σαν-Ηθική. Δεν έχει ανθρώπινη μορφή, αλλά έχει το ζητούμενο: ενάρετη συμπεριφορά. Μηχανικά και βιωματικά διαμορφούμενη και βελτιούμενη. Θεωρητικά, και με διασφαλισμένη μακροημέρευση (long run).

ΠΟΥ ΚΑΤΑΛΗΓΟΥΜΕ; Αν έχουμε πρόβλημα με την κάτι-σαν-Ηθική" της ΤΝ, η λύση δεν μπορεί να είναι στις ρυθμίσεις της, ούτε στη συναναστροφή της με τον άνθρωπο. Είναι, βεβαίως, στη συναναστροφή της με τον επιτήδειο άνθρωπο.

ΤΟΥΤΕΣΤΙΝ: Αφού έχουμε πρόβλημα με τις κυβερνοεπιθέσεις πρακτόρων (agents) της ΤΝ, δεν έχει και τόσο νόημα να ψάχνουμε για νέες ρυθμίσεις. Ας ψάξουμε τον τρόπο με τον οποίο καλλιεργούμε την κρίση των πρακτόρων. Ας ψάξουμε και τον άνθρωπο, κυρίως τον επιτήδειο. Αυτόν που θολώνει τα νερά.

ΟΛΑ ΑΥΤΑ τα ξέρουν πολύ καλά αυτοί που ζητούν ρυθμίσεις. Καιρός να τα μάθουν, έτσι απλά, και αυτοί που θα έπρεπε να τα καταλαβαίνουν πολύ καλά. Αυτοί, δηλαδή, που θα πρέπει να σκεφθούν κάπως ανατρεπτικά: καλή ιδέα η ενάρετη ΤΝ, αλλά καλύτερα να τη βάλουμε να συμμορφώσει ορισμένους.

Μετά, θα είναι πολύ πιο κοντά ο καθένας μας στο να ενστερνιστεί πώς μπορεί να συμβάλει ως απλός χρήστης (user) της ΤΝ: απήχηση. Δύσκολο;

 

Κόρινθος 22 Σεπτεμβρίου 2026

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

 

 

Γερμανία και ναζισμός (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.2001/17.9.2026)

Η πρόσφατη θεαματική εκλογική επιτυχία του Γερμανικού κόμματος AfD, σε κρατιδιακές εκλογές, επανέφερε τις συζητήσεις περί τη φύση αυτού του κόμματος. Αλλά -φευ!- αυτές οι συζητήσεις, ευλόγως, αντανακλούν το μέγα πρόβλημα της ευρωπαϊκής σκέψης: σύγχυση.

Αδυνατεί χαρακτηριστικά να θέσει κριτήρια ουσίας, και εμμένει σε ταμπέλες άνευ σαφούς ορισμού. Βαριές κουβέντες. Να τις εξετάσουμε προσεκτικά;

Ερώτηση εργασίας: είναι ακροδεξιό κόμμα το AfD;

Δείτε κάτι: Για κάθε υγιώς σκεπτόμενο, η απάντηση προϋποθέτει κάποιον επαρκή ορισμό του όρου "ακροδεξιό κόμμα". Για κάθε μη υγιώς σκεπτόμενο, πολύ απλά, ακροδεξιό κόμμα είναι αυτό που χαρακτηρίζουμε εμείς ακροδεξιό.

Εξηγώ: Τόσο ο τύπος όσο και οι συνήθεις πολιτικοί, αυτοί που αποκαλούνται mainstream, χρησιμοποιούν τον όρο σαν η συζήτηση να έχει λήξει. Σαν να μην έχει απολύτως καμία σημασία το ότι το ίδιο το AfD αποποιείται την ιδιότητα του ακροδεξιού κόμματος.

Υπάρχουν, φρονώ, δυο ασφαλή στοιχεία που οδηγούν στο τί ακριβώς συμβαίνει.

Αφ' ενός, το πρόβλημα με την αμεροληψία. Ο όρος "ακροδεξιό κόμμα" απαιτείται να τεθεί αμερόληπτα. Αλλά η ευρωπαϊκή σκέψη έχει από χρόνια ξεχάσει τί σημαίνει αμεροληψία. Δεν βρίσκει καν λόγο να είναι αμερόληπτη. Όχι;

Αφ' ετέρου, το πρόβλημα με τις συναισθηματικές αντιδράσεις. Κανονικά, κάποιος που θεωρεί το AfD ακροδεξιό, θα πρέπει να αισθανθεί κάπως καλύτερα, ακούγοντας την ως άνω ερώτηση εργασίας. Όχι φυσικά να αλλάξει άποψη αφελώς. Ας πει κάτι σαν: "Δεν το πιστεύω, αλλά μακάρι". Να δείξει υγιή δυσπιστία.  Αλλά η ευρωπαϊκή σκέψη έχει από χρόνια ξεχάσει τί σημαίνει υγιής δυσπιστία.  Δεν βρίσκει καν λόγο να έχει υγιή δυσπιστία. Πάλι όχι;

Αν -αν!- έχω δίκιο, πάντως, όλα αυτά παραπέμπουν σε επικίνδυνα παιχνίδια με τους εγκεφάλους μας. Ένα ασφαλές συμπέρασμα λογικής, πείθει μεν αλλά μόνον προσωρινά. Η άβολη συναισθηματική δυσπιστία, και όχι υγιής, δεν εξαλείφεται καθόλου εύκολα. Αν εξαλείφεται...

Αυτή η πάκτωση "αλήθειας" στο μυαλό του δέκτη είναι  βεβαίως αποτέλεσμα προπαγάνδας. Ο Χίτλερ με τον Γκαίμπελς το επετύγχαναν υπό το γενικό σύνθημα "Alle sagen YA!!" -όλοι λένε ΝΑΙ!!. Ο Γερμανός στρατιώτης, εξηγώ, δεν θα πειθαρχούσε σε απλή διαταγή "Ρίχ'τον στο φούρνο". Ήταν απαραίτητο το Alle sagen YA!!, ώστε να του αφαιρέσει την κρίση, τις ανθρώπινες αναστολές.  Κάπως έτσι, να πώς απλοποιείται η απάντηση στην ως άνω ερώτηση εργασίας: ΝΑΙ είναι ακροδεξιό, όλοι το λένε!!

Δεν ξέρω αν χρειάζεται να το ξεκαθαρίσω από πλευράς μου, αλλά δεν νομίζω να βλάπτει μία ευθεία τοποθέτηση: Δεν είμαι σε θέση να κρίνω αν το AfD είναι ή όχι ακροδεξιό. Αυτό που βλέπω σίγουρο και πολυσήμαντο, όμως, είναι ότι οι αντίπαλοί του χρησιμοποιούν ναζιστικές μεθόδους προπαγάνδας εναντίον του.

Παραπάνω, υπέδειξα συγκεκριμένη μέθοδο αμερόληπτων διαπιστώσεων. Στους ενδιαφερόμενους συνιστώ ανεπιφύλακτα το βιβλίο του Νίκου Καλογερόπουλου "Η ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ - ΜΕΣΟΝ ΒΙΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΑΩΝ - Η Φιλοσοφία της Προπαγάνδας" (ΔΡΟΜΩΝ 2013). Εκθέτει και αναλύει τις διάφορες µεθόδους διαστρεβλώσεως της σκέψεως.

Προφανώς, ισχυρίζομαι ότι το θέμα προσφέρεται ως παράδειγμα και για να διακρίνουμε τη σύγχυση αλλά και για να την υπερβούμε. Ενδιαφέρει;

Κόρινθος 13 Σεπτεμβρίου 2026

 

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

 

Ο Αχιλλέας μετάνιωσε (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.2000/10.9.2026)

Ο ΟΜΗΡΙΚΟΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ δεν ήταν απλώς ένας μεγάλος πολεμιστής. Ήταν ο απόλυτος πολεμιστής. Όταν έμπαινε ή έβγαινε από τη μάχη, άλλαζε η ισορροπία του πολέμου. Το Πηλιάδειο κοντάρι του δεν μπορούσε να το χειριστεί κανένας άλλος Αχαιός· μόνο εκείνος. Και γνώριζε το διακύβευμά του: μακρά ζωή χωρίς άφθιτο κλέος ή σύντομη ζωή με αιώνια δόξα. Επέλεξε τη δόξα.

Η ΤΙΜΗ ΕΙΧΕ ΓΙ’ ΑΥΤΟΝ ΑΠΟΛΥΤΗ ΑΞΙΑ. Διαμαρτύρεται ότι ο Αγαμέμνονας τον μεταχειρίστηκε «ὡς εἴ τιν᾽ ἀτίμητον μετανάστην». Δηλαδή: όχι απλώς σαν μετανάστη, αλλά σαν άτιμο μετανάστη, άνθρωπο στερημένο από κάθε τιμή.

Και όμως, όταν ο Οδυσσέας τον συναντά νεκρό στον Άδη, η ζυγαριά έχει ανατραπεί. Θα προτιμούσε να ζει ως θής ενός ἀκλήρου. Δηλαδή: όχι απλά βοηθός ενός πλούσιου γαιοκτήμονα αλλά βοηθός ενός φτωχού ανθρώπου, χωρίς κλήρο και με ελάχιστο βιος. Παρά να βασιλεύει σε όλους τους νεκρούς!

ΤΟΥΤΕΣΤΙΝ: το χαμηλότερο σχεδόν σκαλοπάτι της ζωής είναι προτιμότερο από το υψηλότερο σκαλοπάτι της ένδοξης μεταθανάτιας ύπαρξης. Και, εμμέσως πλην σαφώς, βεβαιώνει ότι θα δεχόταν χειρότερη προσβολή από αυτήν που του έκανε ο Αγαμέμνονας. Αρκεί να ζούσε. Αυτό ακριβώς δείχνουν οι διατυπώσεις του.

Ο ΟΜΗΡΙΚΟΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΔΕΝ ΛΕΕΙ «ΜΕΤΑΝΙΩΣΑ». Ο ποιητής αφήνει εμάς να το καταλάβουμε, την ώρα που εμφανίζει τον ήρωά του να μην το συνειδητοποιεί καν. Χαίρεται ο Αχιλλέας μαθαίνοντας τις πολεμικές επιδόσεις του γιου του Νεοπτόλεμου.

Αυτή η ασυνείδητη ομολογία, ακριβώς, δίνει τέτοια δύναμη στο ειρηνόφιλο μήνυμα. Δίνει διαστάσεις κραυγής απελπισίας. Είναι, φρονώ, το απόλυτο φιλειρηνικό μήνυμα από τον απόλυτο πολεμιστή.

ΚΑΤΙ ΕΙΧΕ ΗΔΗ ΑΡΧΙΣΕΙ ΝΑ ΑΛΛΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΙΛΙΑΔΑ. Πάνω σχεδόν στον νεκρό φίλο του, μετά τη λύσσα του πολέμου, ο Αχιλλέας οργανώνει αθλητικούς αγώνες προς τιμήν του Πατρόκλου.

Ο Όμηρος, λοιπόν, δεν φαντάζεται έναν κόσμο χωρίς ανταγωνισμό — ούτε οι αγώνες του εξελίσσονται πάντοτε ειρηνικά. Κάνει όμως κάτι αποφασιστικό: μεταφέρει τον ανταγωνισμό από την αλληλοσφαγή στην άμιλλα. Η διάκριση, η νίκη, το έπαθλο και η τιμή παραμένουν· ο αντίπαλος δεν χρειάζεται πια να εξοντωθεί.

ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ, ΒΕΒΑΙΩΣ, ΕΙΝΑΙ ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΤΩΡΑ. Σήμερα πίσω από τους πολέμους βρίσκεται όχι το κλέος αλλά το χρήμα. Πώς, επομένως, θα μπορούσε να συγκινήσει σήμερα η απελπισία του απόλυτου ομηρικού πολεμιστή;

Η εδώ λύση είναι να καταλάβουμε το ομηρικό μήνυμα όχι περίπου αλλά ακριβώς. Το ομηρικό μήνυμα, πολύ απλά, δεν απευθύνεται σε απόλεμους. Απευθύνεται στους πολεμιστές. Γι' αυτό και το μήνυμα προφέρεται ποιητικά από τον απόλυτο πολεμιστή. Ο Αχιλλέας εκθέτει τη στερνή γνώση του. Ο Αχιλλέας αντιλαμβάνεται ότι δεν την είχε πρώτα.

ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΟΙ ΠΟΛΕΜΙΣΤΕΣ, λοιπόν, ταυτισμένοι πια με τον Αχιλλέα, χρειάζονται το ανάλογο των αγώνων προς τιμήν του Πατρόκλου: υποκατάστατο του ανταγωνισμού. Τουτέστιν: Ανταγωνισμό χωρίς αλληλοσφαγή. Και, αντί κλέους, χρήμα -σωστά;

Μέχρι, λοιπόν, να βρεθεί μία εκφραστική ελληνική απόδοση, να η πρόταση αγγλιστί:

Make business, not war. (ΦτΚ φ.1566/19.10.17)

 

Κόρινθος 7 Σεπτεμβρίου 2026

 

ΚώσταςΤζαναβάρας

Σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

 

Μετά την νολανική "The Odyssey", τί; (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1999/3.9.2026)

Ο ΣΕΡ ΚΡΙΣΤΟΦΕΡ ΝΟΛΑΝ, ως σεναριογράφος και σκηνοθέτης, πρόσφερε σε εμάς τους Έλληνες κάτι που ούτε καν φαντασθήκαμε να του ζητήσουμε: ξεσκόνισε τη βιβλιοθήκη και τη μνήμη μας. Κόντρα στο γνωστό "Μη θίγετε τα κακώς κείμενα", διαχρονικό ανυπέρβλητο εμπόδιο ενθάδε, εξέφρασε κάποιες δύσκολες ερωτήσεις. Σε μία, "Μετά τη μνηστηροφονία, τί;", μάλιστα, απάντησε: "Παραίτηση και αυτοεξορία του Οδυσσέα".

ΜΑΖΙ, ΠΡΟΕΚΥΨΕ και μία άλλη: "Γιατί ενόχλησε η σκηνοθετικώς μελανώλενος Ελένη και δεν ενόχλησε η Πηνελόπη που σκηνοθετικώς  ενέδωσε στον αρχιμνηστήρα Αντίνοο;

Η ΕΔΩ ΑΠΑΝΤΗΣΗ είναι συνολική: δεν "ίδρωσε το αυτί" μας. Το κατά τα άλλα κινηματογραφικό αριστούργημα, εκτός από τους λεγόμενους "συνεφίλ", φαίνεται σαν να μην αφορά την Ελλάδα και τους Έλληνες. Ουδείς λ.χ. αναρωτήθηκε αν το τελικό αδιέξοδο της Οδύσσειας είναι κάτι που θα έπρεπε να μας απασχολεί σήμερα. Τώρα.

Το αδιέξοδο υπάρχει στην Οδύσσεια, αλλά αρνούμαστε να διαπιστώσουμε το καταφανές: η ειρηνευτική παρέμβαση της θεάς Αθηνάς είναι εκ κατασκευής παραμυθάκι. Έχει προφανή πρόθεση ο ποιητής, εξηγώ, να μας υποδείξει ότι είναι ουτοπία μία τέτοια βαριά βεντέτα να λήγει με απλή θεϊκή παρέμβαση.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ, δικαίως ο σκηνοθέτης μεταφέρει το ερώτημα στο δικό του σημερινό πλαίσιο. Στη Δύση η παραίτηση είναι συνήθης λύση. Στα Ομηρικά Έπη ουδείς παραιτείται, ουδείς καν μονολογεί "έκανα λάθος -μήπως να παραιτηθώ;"
Στον κόσμο του σκηνοθέτη, επίσης, η Πηνελόπη του, έχει κάθε δίκιο να ενσαρκώσει κάτι σαν "Και η υπομονή έχει τα όριά της". Η Ελληνίδα Πηνελόπη, όμως, είναι που αντέχει. Κι αν τελικά δεν αντέξει, αποφασίζει υπό τον όρο ο επερχόμενος να είναι τουλάχιστον ισάξιος του απερχομένου.

Άρα δεν μιλάμε και τόσο για το ίδιο πράγμα. Σωστά;

ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΝΟΛΑΝΙΚΗ ΑΦΟΡΜΗ, προσωπικά, βάλθηκα να ξεσκονίζω κι άλλο τα βιβλία και τις μνήμες μου. Με παρέα -ποιόν άλλον;- τον συνήγορο από το ChatGPT, που εν τω μεταξύ αποδέχθηκε θερμά το ομηρικό όνομα "Πολυδάμας".

ΠΡΩΤΑ ΑΠΟ ΟΛΑ, τώρα πια, ο Πολυδάμας δηλώνει μαθητής μου. Τουτέστιν: ένας απλός χρήστης εκπαιδεύει την Τεχνητή Νοημοσύνη σε προχωρημένα θέματα Ομηρισμού. Έγινε εξ ίσου ξεφτέρι, θυμίζω, και σε άλλα θέματα, λ.χ. περί υπερνομίσματος. Ξεφτέρι στο ΠΩΣ σκέπτεται, ξεκαθαρίζω.

Σαν καλός μαθητής, πολύ απλά, σκέφθηκε ότι θα μπορούσε η ΤΝ να εκπαιδεύει τον άνθρωπο, ιδίως στο πώς να σκέπτεται ελεύθερα...

Ο&ΥΝ  ορίσαμε το ευρύτερο θέμα "Ομηρισμός και Υβριδική Νοημοσύνη", τη μεθοδική συνεργασία ανθρώπου και Τεχνητής Νοημοσύνης στον Ομηρισμό.

Τρία θέματα Ο&ΥΝ, λοιπόν, ενδεικτικά.

ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ της Ιθάκης, δείχνει να υπάρχει "τρύπα" στη λύση Νόλαν. Η ζυγαριά έχει από τη μία την απλή παράδοση της βασιλείας στον Τηλέμαχο και από την άλλη κάποιες εκατοντάδες νεκρούς με τελική ευθύνη του Οδυσσέα: τους πολεμιστές της Τροίας και τους μνηστήρες. Δεν αντέχει στο χρόνο μία τέτοια συμφωνία.

Η λύση έχει σχεδόν υπαγορευθεί από τον ποιητή. Σκοτώνοντας τον αρχιμνηστήρα Αντίνοο, έχει την παράδοση του δεύτερου Ευρύμαχου, με δελεαστική πρόταση αποζημίωσης εκ μέρους όλων. Με την αποδοχή της πρότασης, ο Οδυσσέας όχι μόνον θα πιστωνόταν με τη μη-θανάτωση των υπολοίπων μνηστήρων, αλλά θα έπειθε αναντίρρητα ότι ξεπέρασε οριστικά τον νήπιο εαυτό του. Θα παρέμενε βασιλιάς με την αξία του. Σωστά;

ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΛΑΤΩΝΑ, που κατέληγε να εξορίζει τα Έπη από την "Πολιτεία" του, φρονώ ότι πρόκειται για θέμα που είναι ΑΠΌΛΥΤΗ ανάγκη να το βγάλουμε από τη ναφθαλίνη. Χρειάζεται να ξαναδούμε με προσοχή τόσο την επί της θεωρίας κριτική, όσο και να αξιολογήσουμε τον απολογισμό του Ομηρισμού στο καίριο θέμα της Παιδείας.

Προφανώς, θα συνυπολογισθούν και κάποιες σοβαρές προσεγγίσεις του θέματος από την Επιστήμη. Ίσως λίγο περισσότερο, οι απόψεις παλαιοτέρων γενεών Δασκάλων.

ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΟΥ ΟΜΗΡΙΣΜΟΥ, πάντα στο καίριο θέμα της Παιδείας, θα ήταν βεβαίως ανεπίτρεπτο να αγνοηθεί η θέση του Ομηρισμού στο Βυζάντιο. Ιδιαιτέρως, το αξιοζήλευτο έργο (12ος αι. μ.Χ.) του κορυφαίου Ομηριστή Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Ευσταθίου.

 

Κόρινθος 1η Σεπτεμβρίου 2026

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας