Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου Διμηνιού
Πανηγυρικός 25ης Μαρτίου 2026
Αν ήταν μπορετό να ρωτήσουμε τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τον Γέρο του Μωρηά, πώς να γιορτάσουμε την 25η Μαρτίου, άραγε τί θα μας απαντούσε;
Αιδεσιμότατε,
Κύριε Αντιδήμαρχε,
Κύριε Πρόεδρε,
Διμηνιώτισσες και Διμηνιώτες,
Αυτήν την υποθετική ερώτηση εργασίας σας προτείνω να στοχασθούμε σήμερα μαζί. Κατά την εύστοχη επιδοκιμασία καλής Διμηνιώτισσας, ως "τροφή για σκέψη".
Μαντεύω, λοιπόν, ότι η απάντησή του δεν θα ήταν κάτι σαν αυτά που περιμένουμε ή συνηθίζουμε. Δεν θα έλεγε ούτε καν κάτι για την Τριπολιτσά και τα Δερβενάκια, ώστε να μας παροτρύνει να τον μιμηθούμε. Δεν θα έλεγε τίποτα, πιστεύω, ως παράπονο για τη φυλάκισή του στο Ανάπλι (1833) ή την καταδίκη του σε θάνατο (1834). Δεν θα έλεγε τίποτα, συνεχίζω υποθετικά, ούτε καν για μονιάσματα και συστράτευση, για αναγνώριση των άξιων, για πειθαρχία στο σωστό.
Θα μας έλεγε, πιστεύω, κάτι πιό γενικό αλλά και βαθύτερο. Θα μας προέτρεπε σιωπηρά για μια άλλη στάση. Περισυλλογή. Ενατένιση. Θα εύρισκε βουβό τρόπο να μας προτρέψει να πάμε να κάνουμε κανένα σταυρό, να πάμε καμιά μακρινή βαρκάδα, να ανεβούμε σε καμιά βουνοκορφή ... να εποπτεύσουμε την αλήθεια.
Μετά από μία τέτοια εποπτεία, βουβή πάντα, θα του αρκούσαν ελάχιστες λέξεις. Θα σκεφτόταν όπως σκέφτεται, αιώνες τώρα, κάθε αυθεντικός Μωραΐτης σοφός γέρος. Τουτέστιν: Κατάματα η αλήθεια, σκόπευση κατάκεντρα, απέριττη διατύπωση. Ούτε επιείκεια, ούτε ωραιοποιήσεις. Ούτε υπονοούμενα, ούτε μακρηγορία. "Το μαχαίρι στο κόκκαλο", εν ολίγοις.
Πιστεύω, λοιπόν, ότι θα έλεγε κάτι σαν τη στιβαρή θέση ενός ξεχωριστού Διμηνιώτη. Ο Βασίλης Αθανασούλης, που προ τριμήνου κηδεύσαμε, με σεβασμό και εκτίμηση, ανήμερα στα 99α γενέθλιά του, από εδώ, τον Άη Γιώργη του Διμηνιού μας, μου είχε εμπιστευθεί τη διάγνωσή του: "Γενήκαμε παλιανθρώποι".
Αυτό ακριβώς φρονώ ότι χρειάζεται να σκεφθούμε. Όχι για να βουλιάξουμε, αλλά για να βρούμε διέξοδο. Κι ας μη μας μπερδέψει ούτε το κατέβασμα του τόνου στην παραλήγουσα, ούτε το πρώτο πρόσωπο πληθυντικού. Δεν ήταν ούτε αγραμματοσύνη, ούτε προχειρότητα. Ούτε υποκρισία.
Φυσική ευγένεια. Φυσική εκφραστικότητα. Αβίαστα η αλήθεια. Και τίποτα άλλο.
Ολοκληρώνοντας, να η απάντηση που σας προτείνω, στη σημερινή υποθετική ερώτηση εργασίας μας: Ο Γέρος του Μωρηά θα μας ορμήνευε, αυστηρά και πατρικά, να σκεφθούμε τί άνθρωποι είμαστε.
Σαν καλός πατέρας, δηλαδή, θα μας υπεδείκνυε την πραγματικότητα και το νόημά της. Με ελάχιστα λόγια. Τα υπόλοιπα, ή μπορούμε να τα σκεφθούμε μόνοι μας, ή απλώς περιττεύουν. Σωστά;
Αιδεσιμότατε,
Μακράν εμού η απαισιοδοξία και η παραίτηση. Η προεκτεθείσα κρίσιμη απάντηση είναι χρήσιμη. Πολύτιμη. Δεν είναι τέλος, είναι αρχή. Αρχή γόνιμων προβληματισμών. Αρχή ισχυρών αποφάσεων. Αρχή, πρώτα απ' όλα, κρυστάλλινων διακρίσεων. Σωστό-λάθος. Καλό-κακό. Εφικτό-μάταιο. Δημιουργικό-στείρο. Πρόχειρο-σοφό.
Ας συνεχίσουμε, όμως, με μία δεύτερη ερώτηση εργασίας -όχι υποθετική. Τί άνθρωποι ήμασταν, άραγε, τον καιρό της Επανάστασης που γιορτάζουμε σήμερα;
Ας σκεφθούμε, πρώτα, τί κουβαλάγαμε μέσα μας από την μακρά σκλαβιά. Κουβαλάμε ακόμη έντονα τα απάνθρωπα βιώματά της. Έχει ευστόχως επισημανθεί η παγκόσμια πρωτοτυπία. Η Ιστορία, εξηγώ, διδάσκει ότι σκληροτράχηλες φυλές συχνά κατακτούν πολιτισμένες, γιατί η μακρά ειρήνη τείνει να κάνει τους πολιτισμένους απόλεμους. Συστηματικά, όμως, ο κατακτημένος κερδίζει τον κατακτητή στον πολιτισμό. Κορυφαίο παράδειγμα η ελληνική επίδραση στη Ρώμη.
Η πιό τρανταχτή εξαίρεση στην Παγκόσμια Ιστορία, επανέρχομαι, είναι που ο κατακτητής εκβαρβάρωσε τον Έλληνα κατακτημένο. Βάλαμε στην κοινωνία μας την αγριότητα και το μπαξίσι -τα κυριότερα.
Παρ' όλα αυτά, όμως, την 25η Μαρτίου 1821 δεν ήμασταν παλιάνθρωποι. Πολύ περισσότερο, δεν ήμασταν παλιανθρώποι. Ήμασταν ανθρώποι. Είχαμε έριδες και εμφυλίους, αδυναμίες ανθρωπινές. Αλλά είχαμε φόβο θεού -όχι τυπικότητες. Είχαμε οικογένεια -όχι τυπική συμβίωση. Είχαμε σεβασμό -όχι ασέβεια. Και πάνω απ' όλα, είχαμε φιλότιμο. Η κοινωνία μας, μάλιστα, είχε τον τρόπο της να επαινεί το φιλότιμο -όχι να το ειρωνεύεται.
Διμηνιώτισσες και Διμηνιώτες,
Φθάνουμε αισίως στην τρίτη σημερινή μας ερώτηση εργασίας: Πότε και κυρίως γιατί γενήκαμε παλιανθρώποι; Ή, πολύ απλά, πότε βγήκε το συγγνώμη και χάθηκε το φιλότιμο; Ασφαλώς, μιλάμε για τις ευρωπαϊκές τυπικότητες που αντιγράψαμε.
Ευρωπαϊκή τυπικότητα, λόγου χάριν, είναι ο μεταξύ μας πληθυντικός της ευγενείας. Βριζόμαστε στον πληθυντικό -ψέματα; Λέμε "σωπάστε" στον νεοκόρο, την ώρα που προσφέρουμε "Τα Σα εκ των Σων" στον ίδιο το Θεό μας.
Ευρύτερα: το λατινικό δόγμα, "Η γυναίκα του Καίσαρα δεν φθάνει να είναι τίμια -πρέπει και να φαίνεται τίμια", έχει προ πολλού στην πράξη περιπέσει σε "(...) δεν είναι απαραίτητο να είναι τίμια, αρκεί να φαίνεται τίμια".
Ας μην το παιδεύουμε άλλο. Κάθε σκεπτόμενος αντιλαμβάνεται ότι κάποιο πρόβλημα υπάρχει με τον εξευρωπαϊσμό μας. Σοβαρό πρόβλημα, στα ίδια τα θεμέλια της κοινωνίας μας. Δεν είναι απλά προβλήματα, για την ελληνική κοινωνία, τα ως άνω για το φιλότιμο και την υποκρισία.
Αλλά να μην παρασυρθούμε σε υπερβολές. Δεν είναι πρόβλημα η ευρωπαϊκή τεχνολογία. Ο άκριτος εξευρωπαϊσμός μας, ο συλλήβδην, ο ισοπεδωτικός είναι πρόβλημα. Ακόμη χειρότερο, η ξενομανία. Έτσι κλονίστηκαν τα θεμέλια της κοινωνίας μας.
Να το πω κι αλλιώς: δεν προσέξαμε ότι όσο μπροστά από εμάς ήταν πριν 200 χρόνια η Ευρώπη στην τεχνολογία, άλλο τόσο μπροστά από την Ευρώπη ήταν η Ελλάδα στην ανθρωπιά.
Κυρίες και κύριοι,
Η Ελληνική εθνοαπελευθερωτική επανάσταση έχει συντελεσθεί, παρά τα προβλήματα. Εξελίσσεται, όμως, φυσικά, σταθερά, αργά, η Ελληνική κοινωνική επανάσταση. Μη μας μπερδεύουν οι "ειδήσεις". Προβάλλουν αυτά που θέλουν. Ό,τι πουλάει.
Πολύτιμος σύμμαχός μας, απρόσμενος, η τεχνητή νοημοσύνη. Η αιχμή της σημερινής τεχνολογίας, η τεχνολογία που απελευθερώνει τον άνθρωπο από την τεχνολογία. Είναι, φρονώ, προνομιακό πεδίο για τα ελληνικά μυαλά μας.
Για όσους βλέπουν με δέος το υποκείμενο εγχείρημα, καταλήγω: ας σκεφθούμε πόσες φορές αναγεννηθήκαμε από τις στάχτες μας. Η Ελληνική Ιστορία διδάσκει και τη βεβαία επωδό:
Η Ελλάς υπέστη, επέστη, αντέστη και ανέστη!
Διμηνιό 25η Μαρτίου 2026
Κώστας Τζαναβάρας
Μηχανικός Ε.Μ.Π. - συγγραφέας
