ΟΥΤΕ ΛΙΓΟ ΟΥΤΕ ΠΟΛΥ, ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο πρώτος και μοναδικός Κυβερνήτης της Ελλάδας, έχει χαρακτηρισθεί "δικτάτορας¨. Ο απαξιωτικός χαρακτηρισμός, μάλιστα, διατυπώθηκε το 2020 από καθηγητή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλους τότε της γνωστής Επιτροπής "Ελλάδα 2021".
Το θυμήθηκα καθώς ο Καθηγητής Αρ. Χατζής επανήλθε προσφάτως με άρθρο του στην "Καθημερινή" (3.1.26), με την ευκαιρία της κινηματογραφικής ταινίας "Καποδίστριας", σε σενάριο και σκηνοθεσία Γιάννη Σμαραγδή.
Έχοντας πιά δει και την ταινία, επανέρχομαι με βελτιώσεις στις θέσεις που είχα διατυπώσει από τότε. Αισθάνομαι, ειλικρινά, ότι δεν κουράζω κανέναν.
ΑΣ ΑΡΧΙΣΟΥΜΕ, λοιπόν, διαβάζοντας προσεκτικά την πλήρη ανάρτηση "tweet" (καθ. Αριστείδης Ν.Χατζής - 4 Μαΐου 2020). Αντιγράφω: «Για τον Ιωάννη Καποδίστρια, τα πρώτα δημοκρατικά και φιλελεύθερα συντάγματα αποτελούν "ξυράφι στα χέρια μικρού παιδιού". Ο Καποδίστριας φτάνει τον Ιανουάριο του 1828 στην Αίγινα ενώ έχει αποδεχτεί ήδη από τον Αύγουστο του 1827 τη θέση του Κυβερνήτη.
»Καθώς λοιπόν θεωρεί ιδιαίτερα επικίνδυνο ξυράφι το Σύνταγμα της Τροιζήνας, το αναστέλλει & κηρύσσει ουσιαστικά δικτατορία. Αυτό είναι το τέλος της Πρώτης Ελληνικής Δημοκρατίας. Όμως οι δημοκρατικοί και φιλελεύθεροι Έλληνες δεν το έβαλαν κάτω. Συνέχισαν να αγωνίζονται για δημοκρατία και δικαιώματα. Oύτε η εκσυγχρονιστική δικτατορία Καποδίστρια, ούτε οι Βαυαροί, ούτε οι ξένες δυνάμεις μπόρεσαν να τους αναγκάσουν να ανεχθούν ένα αυταρχικό καθεστώς.
»Με αγώνες & αίμα κατόρθωσαν το 1844 να κάνουν την Ελλάδα το πρώτο κράτος στον κόσμο που καθιερώνει την καθολική ψηφοφορία των ανδρών & το 1864 μία από τις πρώτες φιλελεύθερες κοινοβουλευτικές δημοκρατίες της Ευρώπης.»
ΤΙ ΝΑ ΠΡΩΤΟΓΡΑΨΕΙ κανείς για αυτή την τοποθέτηση του κ. Καθηγητή; Για την πλήρη απουσία θετικών σχολίων; Για την εξομοίωση του Καποδίστρια με τους Βαυαρούς; Ανέστειλε μόνος το Σύνταγμα της Τροιζήνας; Ανεστάλη λόγω απολυταρχικής ιδεολογίας ή για να δοθεί το βάρος στην ανόρθωση της λιμοκτονούσας Πατρίδας; Ποιά ακριβώς συμπεριφορά του Κυβερνήτη μας χαρακτηρίζεται αυταρχική;
ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΚΥΜΑ ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ στον κ. Χατζή, σε σχέση με τον Καποδίστρια, οι οποίες ανεδείκνυαν τη φιλοπατρία του, την υψηλή προϋπηρεσία του, το ήθος του, το έργο του ως Κυβερνήτη, την βαθιά αγάπη του λαού, την αυτοθυσία του. Και τόσα άλλα… Η μία πατριωτική απάντηση καλύτερη από την άλλη.
Κατά τη γνώμη του ταπεινού υπογράφοντος, όμως, δεν απαντήθηκε η βασική αντίληψη που υπόκειται του απαξιωτικού χαρακτηρισμού. Ιδού ο κρίσιμος συλλογισμός: Ανέστειλε –λέει ο κ. Χατζής- το Σύνταγμα και πήρε όλες τις εξουσίες στα χέρια του, άρα -λέει- ήταν δικτάτορας.
Να το πω κι αλλιώς: δεν δόθηκε ορθός μονολεκτικός όρος, αντί του λανθασμένου "δικτάτορας". Μένει η εντύπωση: καλός δικτάτορας, αλλά δικτάτορας. Ή, "πεφωτισμένη δεσποτεία, αλλά δεσποτεία".
ΑΠΟ ΠΛΕΥΡΑΣ ΜΟΥ ΕΘΕΣΑ από τότε (Facebook 7 Μαΐου 2020) το -κατ' εμέ- κρίσιμο ερώτημα: "Κυβέρνησε με τη βία ή με το κύρος του;" Και, αντί του ρωμαϊκού όρου "δικτάτορας", εισηγήθηκα τον ελληνικό "αισυμνήτης".
Κοντολογίς, ο περί ου ο λόγος Καθηγητής του Καποδιστριακού εξισώνει τον Καποδίστρια, π.χ., με τον Νέρωνα και τον Καλιγούλα, αντί με τον Σόλωνα, τον Πιττακό και τον Κύψελο. Όλοι είχαν την απόλυτη εξουσία στα χέρια τους.
Αυτό, προφανώς, θα παρασύρει ορισμένους να χαρακτηρίσουν δικτάτορα και τον Σόλωνα, τον Πιττακό, τον Κύψελο και τόσους άλλους Έλληνες αρίστους. Εκλεκτούς που πέτυχαν το αριστοτελικό "άρχειν επί εκόντων". Δεν είναι όλοι σε θέση, έτσι φαίνεται, να αντιληφθούν ότι ένα κοινό σημείο δεν δικαιολογεί πλήρη ταύτιση. Σωστά;
Οι ενδιαφερόμενοι για περισσότερα επί του θέματος, και ευρύτερα επί της ασυμβατότητας ελληνικού και ρωμαϊκού πολιτισμού, μπορούν να αναζητήσουν ελεύθερα στο διαδίκτυο το από 26.7.20 δοκίμιό μου "Ο διάλογος εθνικής αυτογνωσίας και ο εορτασμός του 1821". Σε μορφή pdf.
Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ υπήρξε καθαρόαιμος Έλληνας «Σύγχρονος Αισυμνήτης». Εξελέγη ως Κυβερνήτης από την Γ΄ Εθνοσυνέλευση -δεν έκανε πραξικόπημα. Δεν είχε αντίπαλο υποψήφιο -εξείχε μακράν. Συγκέντρωσε τις εξουσίες νομιμοποιούμενος από τον λαό και την Δ΄ Εθνοσυνέλευση, γιατί υπήρχε πρόδηλη ανάγκη να οργανώσει το Κράτος -όχι για να κάνει το δικό του. Δεν εξάσκησε βία -κυκλοφορούσε χωρίς φρουρά. Αδορυφόρητος! Δεν εκπροσωπούσε κάποια μερίδα -οδηγούσε και ενσάρκωνε την κοινή προσπάθεια όλων. Υπήρξε δημιουργικός συμφιλιωτής!
Δεν ήταν τέλειος, αλλά πάει πάααρα πολύ το "δικτάτορας". Ισοδυναμεί, φρονώ, με απόπειρα δεύτερης δολοφονίας του. Δολοφόνησαν τον ίδιο τότε, τώρα δολοφονούν την υστεροφημία του. Αλίμονο αν πιαστούμε πάλι στον ύπνο ερίζοντες.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΡ.ΧΑΤΖΗΣ στο άρθρο του στην "Καθημερινή" (3.1.26), επιτέθηκε, με προδήλως υπερβολικό μένος, κατά του φιλότιμου δημιουργού της ταινίας, καταλογίζοντάς του συλλήβδην ευάριθμες ιστορικές ανακρίβειες. Δίκην απόλυτου ιδιοκτήτη της ιστορικής αλήθειας.
Είναι χαρακτηριστικό του μένους: απορρίπτονται (μπορεί και δικαίως), δύο θέσεις Σμαραγδή σχετικά με την προσφορά του Καποδίστρια στην Ελβετία. Δεν την ίδρυσε, δεν έγραψε (ιδιοχείρως) το Σύνταγμά της. Ο απλός αναγνώστης του άρθρου, άγεται εύκολα να νομίσει ότι ο Καποδίστριας δεν έκανε τίποτα για την Ελβετία.
Γιατί, όμως, οι Ελβετοί τιμούν τον Καποδίστρια ως Εθνικό Ευεργέτη τους πάνω από δύο αιώνες; Τι έκανε για τα καντόνια; Έκανε κάτι ευφυές; Τι προσέφερε για την ομοψυχία;
Πόσο δύσκολο, άραγε, θα ήταν για τον κ. Καθηγητή να γράψει κάτι σαν "οραματίσθηκε την ουδετερότητα της Ελβετίας και την υλοποίησε περίτεχνα"; Γιατί δεν αξιοποίησε την ευκαιρία για μία επιστημονική ανακεφαλαίωση, ώστε να διασαφηνισθεί -και για εμάς- ο ρόλος και η προσφορά του Καποδίστρια στους Ελβετούς;
ΑΥΤΗ ΤΗ ΦΟΡΑ, πάντως, ο κ. καθηγητής έκανε και κάποιου είδους αυτοκριτική: «Ημουν απόλυτος πιο πάνω. Υπάρχει μία αληθινή σκηνή στην ταινία, όταν ένας βοσκός και η γυναίκα του υποδέχονται τον Κυβερνήτη. Οι δύο καλοί ηθοποιοί κατόρθωσαν να αναπαραστήσουν την αγάπη των απλών ανθρώπων για τον Κυβερνήτη. Ο Καποδίστριας ήταν ένας από τους πραγματικά μεγάλους ΄Ελληνες. Δεν του αξίζει ο διασυρμός από τους "θαυμαστές του".».
Δεν επανήλθε στο θέμα "δικτάτορας". Παρότι, μάλιστα, στην ταινία (κάπου προς το τέλος) προφέρεται η λέξη "αισυμνητεία". Ίσως, πιθανολογώ, είναι η ώρα να ερωτηθεί αρμοδίως ο καθ. Χατζής αν ο Κυβερνήτης μας αξίζει τον διασυρμό "δικτάτορας", που του είχε αποδώσει το 2020, ή τον τιμητικό χαρακτηρισμό "Σύγχρονος Αισυμνήτης".
Κόρινθος 12 Ιανουαρίου 2026
Κώστας Τζαναβάρας
Σύμβουλος μηχανικός - Συγγραφέας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου