Ποιός σκηνοθετεί την φαρσοτραγωδία “Novartis”;

Εκ πρώτης όψεως, η πρόσφατη κοινοβουλευτική «συζήτηση» για το σκάνδαλο Novartis, ήταν αυτό που λέμε «μία από τα ίδια». Η γνωστή φάρσα, με τις αντεγκλήσεις και τις κορώνες, που οδηγεί αρχικά στον εγκλωβισμό της κοινής γνώμης, και τελικά στην συγκάλυψη. Γνωστά πράγματα πια. Δεν είναι ανάγκη να μπούμε σε λεπτομέρειες.

Ας σκεφθούμε, όμως, την ώρα που προσπαθούμε να βγάλουμε άκρη με τα πολιτικάντικα τερτίπια, τα εξής απλά:

[α] Η πολιτική διαφθορά θεωρείται αναντιρρήτως μείζον πρόβλημα της χώρας μας, και βασικός λόγος που βρεθήκαμε στην υπερχρέωση.

[β] Βασικό οχυρό της πολιτικής διαφθοράς είναι –επίσης αναντιρρήτως– η νομική θωράκιση της πολιτικής διαφθοράς: ο νόμος περί [μη]ευθύνης υπουργών.

Άρα: [γ] Πώς εξηγείται το γεγονός ότι οι δανειστές έχουν επιβάλει μύρια όσα, αλλά όχι και την κατάργηση του φαύλου νόμου; Δεν θα ήταν λογικό, και κατά απόλυτη προτεραιότητα μάλιστα;

Αντ’ αυτού, για την δίωξη της πολιτικής διαφθοράς, επιχειρείται τώρα ένας νομικός ακροβατισμός. Εν ολίγοις: θα παραμένει η παραγραφή της απιστίας υπουργού, αλλά η δωροληψία δεν θα παραγράφεται τάκα-τακα κι αυτή. Θα θεωρείται, ιδίως ως προς την νομιμοποίηση εσόδων, ότι δεν εμπίπτει στην «εκτέλεση καθηκόντων» αλλά γίνεται «επ’ ευκαιρία» τους.

Καθώς η προσέγγιση έχει κάποια προϊστορία, θα έχει ενδιαφέρον να δούμε πού θα καταλήξει. Αν δεν «περάσει» αυτό, πάντως, όλη η πρόσφατη φασαρία ήταν σκέτη φάρσα. Αλλά, ας σημειωθεί και κάτι χαρακτηριστικό: η κοινή γνώμη δεν έχει πάρει χαμπάρι τίποτα σχετικά. Γιατί άραγε;

Μέσα στον γενικό χαμό, ίσως δεν θα ήταν τελείως για πέταμα μία καινοτόμα ιδέα. Η παραγραφή των ευθυνών υπουργού, όπως και η εκάστοτε παροχή της βουλευτικής ασυλίας, να προϋποθέτουν αίτηση του κατηγορούμενου. Είναι μία απλούστατη νομική ρύθμιση, που –λογικά– και στέκει και γίνεται αμέσως και έχει αναδρομική ισχύ. Εναλλακτικά: ας δοθεί δικαίωμα παραίτησης…

Αν μη τι άλλο, να γλυτώσουμε την χοντρή κοροϊδία του «θέλω να δικαστώ». Λίγο θα ήταν;

Όλα αυτά, όπως φαίνεται, καταφέρνουν να κρύψουν την τραγωδία. Ας προσέξουμε μία αποκαλυπτική αρχηγική ατάκα: «δεν κάνετε απολύτως τίποτα για να μειώσετε την υπερσυνταγογράφηση που αποτελεί, αποτελούσε και εξακολουθεί να αποτελεί διαχρονική εστία διαφθοράς και προκαλεί μεγάλη οικονομική αιμορραγία στα δημόσια ταμεία».

Τι αποκαλύπτει; Απλούστατο: την αδιαφορία για την οικονομική αιμορραγία των απλών πολιτών. Ακόμη περισσότερο: την αδιαφορία για τις δραματικές επιπτώσεις της υπερσυνταγογράφησης στην υγεία των απλών πολιτών.

Κι αν για το πρώτο κάποιες πτέρυγες της Βουλής μπορούν να επικαλεστούν κάποιες αναφορές απελπισίας, ποιος καταφέρθηκε ευθέως κατά της πολυφαρμακίας; Ποιος ξεκαθάρισε ότι πρόκειται για υπερβολική κατανάλωση φαρμάκων; Ποιος  φώναξε ότι πάνω από οικονομικό ζήτημα, είναι πρώτα μείζον ζήτημα υγείας;

Μήπως έχει καταπολεμηθεί το πρόβλημα; Μήπως είναι λίγοι αυτοί που παίρνουν φάρμακα «με τις χούφτες»; Ή μήπως το θέμα είναι άσχετο με την συζήτηση; Ή μήπως –αντιθέτως– η συζήτηση είναι «γκρίζα διαφήμιση» της πολυφαρμακίας;

Κάπως έτσι, φθάνουμε σε μία ακόμη –περίτεχνη και αποκαλυπτική– αρχηγική ατάκα: «Ε, λοιπόν, σήμερα αποδεικνύεται ότι δεν τα φάγαμε μαζί, γιατί δεν είμαστε όλοι ίδιοι».

Μια και έχει εμφανισθεί στην υπόθεση το αμερικάνικο FBI, ας εφαρμόσουμε μία αποτελεσματική αμερικάνικη συνταγή ερευνών: “follow the money” [ακολούθα το χρήμα].

Έχουμε, λοιπόν, και λέμε:

[α] Η φαρμακευτική δαπάνη στη χώρα μας, όπως αναφέρθηκε, ήταν για χρόνια στα επίπεδα των 12 δις ετησίως.

[β] Κάποιοι πολιτικοί κατηγορούνται ότι πήραν μερικά εκατομμύρια. Και άπαξ.

[γ] Χιλιάδες φαρμακεία τζιράριζαν επί χρόνια ιλιγγυωδώς.

[δ] Χιλιάδες επίορκοι γιατροί έπαιρναν ποσοστά στα 12 δις. Και συνεχώς. Ιδίως στα ψυχοφάρμακα, τα ποσοστά που ακούγονται είναι χοντρά.

Άρα: [ε] Μάθαμε –τι μάθαμε; Ποιοι τα φάγανε; Ποιοι «προστατεύουν» με το αζημίωτο; Ποιοι ακριβώς δ-ε-ν είναι ίδιοι;

Ας θαυμάσουμε περίτεχνη διατύπωση παροχής πολιτικής «προστασίας»: «Ποιος τα έφαγε; Τα έφαγε μια πολυάριθμη -είναι η αλήθεια- οικονομική, κοινωνική και πολιτική ελίτ που έστησε επί δεκαετίες τα δίχτυα της εξουσίας της και τους παραθεσμικούς μηχανισμούς επιρροής και εκβιασμών. Τα ονοματεπώνυμά της, αν ενδιαφέρεστε, θα τα βρείτε στις χρυσές λίστες των φορολογικών παραδείσων.»

Φθάνουμε ακριβώς στον «σκηνοθέτη» που ψάχνουμε. Ο ΣΥΡΙΖΑ απάντησε –όπως απάντησε– σε όλα στη συζήτηση, εκτός από τις βαριές κατηγορίες για την στάση του το 2010. Και κατηγορήθηκε αδίκως για ανακολουθία και υπαναχωρήσεις. Αδίκως…

Αδικείται γιατί παραμένει [σε κάτι!] συνεπής: στην υπεράσπιση παχυλών συντεχνιακών συμφερόντων. Αυτά για τα οποία, όπως αποδεικνύεται, δ-ε-ν ισχύει το λεχθέν: «Και αν αυτές οι πρακτικές ήταν μια φορά καταδικαστέες την εποχή της επίπλαστης ευημερίας, έγιναν δέκα φορές πιο αποκρουστικές, πιο επαχθείς, πιο απεχθείς, την περίοδο των μνημονίων».

Κόρινθος 25 Φεβρουαρίου 2018

Κώστας Τζαναβάρας

Γιατί δεν αγκαλιάσαμε νωρίτερα τα μνημόνια;

Η ερώτηση του τίτλου, προκύπτει αβίαστα από την «χαρμόσυνη» δήλωση του απερχομένου Προέδρου του EuroWorking Group: «Μόνο ο όψιμος ΣΥΡΙΖΑ αγκάλιασε πραγματικά τα μνημόνια», σε συνδυασμό με την πληροφορία του: «Τα πράγματα βελτιώθηκαν ανέλπιστα μόνο τον τελευταίο χρόνο».

Ως τεχνοκράτης, ο Αμερικανο-Αυστριακός Thomas Wieser, προφανώς, στερείται των απαιτουμένων εκφραστικών προσόντων, ώστε να αποδώσει ακριβέστερα λεπτομέρειες του φλογερού –και γόνιμου!– εναγκαλισμού. Όθεν, δεν μας διαφωτίζει πώς έγινε και προέκυψε αίσθημα μετά εναγκαλισμών, μετά από τους γνωστούς ολονύκτιους «εκβιασμούς».

Ακόμη, ούτε λίγο ούτε πολύ, μαθαίνουμε ότι όχι μόνον η περί ης κυβέρνηση «ενστερνίσθηκε τους στόχους του προγράμματος», αλλά και «εξηγήθηκε πειστικά στους πολίτες η αναγκαιότητά του προγράμματος».
Και τώρα –τι χαρά!– έχουμε «ανέλπιστη βελτίωση», ενώ όχι μόνον δεν έχουν γίνει «πραγματικά βαθιές τομές στην κοινωνία», αλλά χρειάζεται και «να ασκήσουν αυτοκριτική και να αναζητήσουν τις αιτίες της κρίσης» –ποιοί;– «οι πολιτικοί και οι πολίτες της χώρας».

Όταν υπάρχει τόση λογική ανακολουθία, και με τόσο προφανείς αντιφάσεις προς την πραγματικότητα, και από υψηλόβαθμους τεχνοκράτες, ίσως είναι πολύ αργά για αλήθειες. Ας το ρίξουμε, λοιπόν, κι εμείς στα παραμύθια.

Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν δύο φιλαράκια μπασκετμπολίστες. Συνομήλικοι, ισοϋψείς, ισοβαρείς. Άριστοι στην συνεργασία τους, και παικταράδες, «ζωγράφιζαν» στο παρκέ. Η στενή φιλία τους ήταν καύχημα των αντιρατσιστών.

Ατυχώς, έσπασε το πόδι του ο λευκός. «Δύο μήνες στο γύψο», ήταν η αγωγή που επέβαλε ο ονομαστός γιατρός που τον ανέλαβε. Και, πριν προλάβει να στεγνώσει καλά-καλά ο γύψος, να που σπάει –λέμε τώρα– και ο έτερος του διδύμου των επιτυχιών το πόδι του. Στο ίδιο ακριβώς σημείο, μάλιστα.

Αυτή τη φορά, η αγωγή, του ίδιου γιατρού, είχε κάτι πιο αληθοφανές για παραμύθια: «Ένα μήνα στο γύψο». Στην εύλογή απορία του νεαρού ασθενούς του, η ολέθρια απάντηση ήταν «Γιατί εσύ είσαι μαύρος».

Πάραυτα, ο ρατσιστής γιατρός έγινε viral στα περιώνυμα social media. Είχε κιόλας καταστραφεί η καριέρα του, όταν κάποιος κατάφερε να ψελλίσει ότι οι μαύροι έχουν καλύτερα οστά. Και γίνονται γρηγορότερα καλά.

Πάνω στην ώρα, «προέκυψε» νέο θύμα της ακρίδας: ένας σεξιστής, που –λέει– φλερτάριζε.

Μιαν άλλη φορά κι έναν άλλο καιρό, ήταν ένα κακομαθημένο βουτυρόπαιδο. Σε συμπαιγνία με την ευτυχή μαμά, έπεισαν τον εύπορο μπαμπά ότι ο διάδοχος είχε πια ηλικία για ευκαιρίες πρωτοβουλίας και ανάληψης ευθυνών.

Το σερβίρισμα της ιδέας ήταν περίτεχνο: η ανάθεση καθηκόντων ήταν σε ύφος διαταγής. Ο πατέρας επέβαλε δεσποτικώς στον γιόκα του να πάει να αναλάβει το βάψιμο του εξοχικού της οικογένειας. «Ήσουνα σωστά αυστηρός» του είπε το βράδυ στο κρεβάτι η συμβία του…

Με το εύλογο παραδάκι στην τσέπη, ο διάδοχος παίρνει τον δρόμο για το χωριό. Είχε κάνει κιόλας τα κουμάντα του με τους μαστόρους, όταν του πέρασε και μια ακόμη καλύτερη ιδέα: θα αύξανε αυθημερόν το κεφάλαιο. Ποντάροντας στον Ιππόδρομο, από το σύγχρονο «μαγαζί» του χωριού. Σε ένα «σιγουράκι» –βεβαίως-βεβαιως...

Τι θα έκανε τώρα που έχασε; Με το υπόλοιπο του κεφαλαίου να μην φτάνει πλέον για τους μαστόρους; Να πει την αλήθεια στον μπαμπά; Να την πει στην μαμά, να την πει αυτή στον μπαμπά;

Βρήκε καλύτερη λύση. Έβαλε φωτιά στο εξοχικό. Υποστήριξε στον μπαμπά ότι κάποιος κακός γείτονας ζήλεψε, και έβαλε φωτιά στα πεύκα τους. Υποτίθεται ότι το βάψιμο είχε τελειώσει, και είχαν πληρωθεί και οι μαστόροι. Και –φευ!– πώς να φανεί η άριστη δουλειά στο βάψιμο, τώρα που είχε μαυρίσει όλο το σπίτι;

Η μαμά βόηθησε αυθορμήτως. Πίστεψε το παραμύθι του γιόκα της. Του έδωσε και πανωχαρτζιλίκι, μάλιστα. Ο διάδοχος είχε διαπρέψει στο βασικό της αληθοφάνειας: timing. Όλα σατανικά και αναπάντεχα ένα πράμα...

Κάπως έτσι, λόγου χάριν, ας ρωτήσουμε νοερώς τον [απρόσιτο για κοινούς θνητούς] herr Wieser:

1.      Ξέρει τις αιτίες της κρίσης και μας τις κρύβει, ή τώρα άρχισαν να καταλαβαίνουν ακόμη και οι ευρωπαίοι φωστήρες ότι η Ελλάδα είναι «περίπτωση»;

2.      Ξέρει αν τα μνημόνια εφαρμόσθηκαν επιλεκτικά; Μήπως ξέρει ότι «το βάρος της δημοσιονομικής προσαρμογής επωμίστηκαν περισσότερο ορισμένες κοινωνικές ομάδες, και ιδιαίτερα οι εργαζόμενοι»; Ή απλώς ξέχασε τι έγραφε η πρόταση των δανειστών που τέθηκε σε δημοψήφισμα;

3.      Μήπως ξέχασε το «Οι αρχές δεσμεύονται στην εφαρμογή μεταρρυθμίσεων που έπρεπε να είχαν εφαρμοστεί εδώ και πολύ καιρό για την καταπολέμηση της διαφθοράς και της φοροδιαφυγής και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης»; Ή δεν ήταν στο Eurogroup της 20^ης Φεβρουαρίου 2015;

4.      Τι έλεγαν οι εκθέσεις του υπό την προεδρία του EWG το ’14; Πήγαινε καλά το φιλόδοξο «ειδύλλιο», ενώ –όπως μαθαίνουμε τώρα– δεν είχαμε ούτε καν «αγκαλιές» από τα κακομαθημένα βουτυρόπαιδα;

Κόρινθος 11 Φεβρουαρίου 2018

Κώστας Τζαναβάρας

Θεϊκά θεωρεία: Η μακροεικόνα του Dow Jones

Θεϊκά θεωρεία: Η βουτιά του Dow Jones

Το αισθαντικό άσμα «Η ταμπακιέρα», μετέφερε –πρωί-πρωί την Παρασκευή 26/1– τους νοσταλγικούς fb-φίλους μου στην εποχή του 1950. Ταυτόχρονα, όμως, έδινε και ένα σαφές σήμα «ταβανιού» για τον περίφημο χρηματιστηριακό δείκτη Dow Jones Industrial. Και ακολούθησαν πολλά.

Χαλαρά, και με λίγα σχόλια, θα [ξανα]δούμε καρέ-καρέ το χρονικό μιας θεαματικής βουτιάς.

1.      Το σήμα

 

Στίχοι: Γιώργος Γιαννακόπουλος & Μίμης Τραϊφόρος

Μουσική: Ιωσήφ Ριτσιάρδης

Τι μου τη χάρισες αυτή τη ταμπακιέρα
αφού για μένα πονηρά έχεις σκεφτεί
Κι αφού στο βάθος θέλεις να με κάνεις πέρα
τι μου τη χάρισες την ταμπακιέρα αυτή;

Την ταμπακιέρα σου δεν έπρεπε να πάρω
γιατί τη βλέπω και βαθιά μελαγχολώ
Μέχρι που σκέφτομαι να κόψω το τσιγάρο
για να σε διώξω μια στιγμή απ’ το μυαλό.

Ποτέ δε μ’ άφησες να δω μιαν άσπρη μέρα
και σου γουστάρει πάντα να με τυραννάς
Κι ίσως μου χάρισες αυτή την ταμπακιέρα
για να μου γίνει και το κάπνισμα βραχνάς.

Την προηγουμένη (25/1) το κλείσιμο ήταν 26,392.79.

Το άσμα, συνεπώς, έβαζε σαφώς –εντάξει: και λίγο σαδιστικά– αξιοσημείωτη αντίσταση, 522.56 μονάδες ψηλότερα.

2.      Η κορυφή

Αυθημερόν, ο δείκτης-πλανητάρχης έκλεισε στο ιστορικό υψηλό 26,616.71

Διήνυσε, δηλαδή, μόνον τις 223.92 από τις 522.56 μονάδες, που είχε περιθώριο (42,85%).

Όπως φαίνεται στο ημερήσιο διάγραμμα, επρόκειτο για έναν «κεραυνό εν αιθρία», που διετάρασσε την 15μηνη «σταθερή άνοδο και χωρίς εξάρσεις» (Ποιος αγιάζει τα μέσα του Προέδρου Trump;). 

 

3.      Έκτακτο σχόλιο αγοράς 31/1

 

 

Ας σημειωθεί ότι, την ώρα δημοσίευσης, ο DJI κινούνταν αμήχανα πέριξ των 26,220 μονάδων.

4.      Οι διευκρινίσεις (1-2/2)

Σε δύο δόσεις (Πέμπτη και Παρασκευή πρωί), και σε δημόσια ανταλλαγή απόψεων με τον fb-φίλο Basilis Kutios, έδωσα περαιτέρω στοιχεία.

 

Η σαφής αναφορά (2/2 10:07) στην προοπτική διόρθωσης προς τις 23,900 μονάδες, δηλαδή κάπου 2,285 μονάδες κάτω από το κλείσιμο της προηγουμένης, έγινε αμέσως αισθητή στην αγορά παραγώγων (futures).

Το ίδιο βράδυ, ο DJI έκλεισε στο 25,520.96, με πτώση 2,54%.

5.      Η "δεύτερη επική ανατροπή" Trump

 

 

6.      Το σαφές υπονοούμενο

Με τον DJI 25,711.20 (-1,82%).

7.      Οι δύο σαφείς προειδοποιήσεις

Αργά την Κυριακή 4/2

 

 

8.      Η παραγγελιά

Πρωί Δευτέρας, «πόνος ασήκωτος», «οι αλήθειες βαριές» -πιο κρεμούλα;

 

 

9.      Και γάτα και ζημιά

  

 

Και να τα αποτελέσματα…

Όπως φαίνεται στο διάγραμμα λεπτού, μέσα σε 11 (έντεκα) λεπτά, ο Dow Jones είχε φθάσει, από το 24,773,45 (-2,93%) στο ημερήσιο χαμηλό 23,923.88 (-6,26%).

10.      Rock party

11.      Πανικός

Real time, μέσ’ στον κακό χαμό…

12.      Τέτοια ώρα, τέτοια λόγια…

 

 

 

13.      Να αραιώνουμε

 

 

 

14.      Εν όψει απουσίας 

15.      Homework

Συνημμένη στην ανάρτηση, ήταν η στιχομυθία [βλ.4 ως άνω] της 1-2/2 με τον fb-φίλο Basilis Kutios

16.      Χρησμός

17.      Τρίτη 7/2/18

Μετά από ιδιαίτερα μεγάλες διακυμάνσεις, και έντονη αβεβαιότητα, ο Dow Jones έκλεισε στις 24,912.77 μονάδες, με άνοδο 2,33%.

Ενδοσυνεδριακά, αλλά σχεδόν με το άνοιγμα, είχε κάνει χαμηλό στις 23,778.74 μονάδες.

Απόκλιση 101,26 μονάδων, από το 23.900 της Παρασκευής. Συμβαίνουν…

Η συνέχεια στις οθόνες σας.

Το Σάββατο, πάντα από τα θεϊκά θεωρεία, «Η μακροεικόνα του Dow Jones».

Κόρινθος 7 Φεβρουαρίου 2018

Κώστας Τζαναβάρας

Από τον Orwell στο «Μακεδονικό»

Μια φορά κι έναν καιρό, πριν κάπου 2.300 χρόνια, η Μακεδονία ήταν χωριστό βασίλειο. Ο βασιλιάς της Φίλιππος Β’, είχε σχεδόν κυριαρχήσει στην διάσπαρτη τότε Ελλάδα, αλλά τον δολοφόνησαν δικοί του άνθρωποι.

Ο γιός του Αλέξανδρος τον διαδέχθηκε σε ηλικία μόλις 20 ετών. Πριν πεθάνει αήττητος στα 33 του, είχε ελληνοποιήσει το μεγαλύτερο μέρος του τότε γνωστού κόσμου –μέχρι την Ινδία.

Είχε εξαίρετη στρατηγική σκέψη, γι’ αυτό και νίκησε πολυαριθμότερους στρατούς. Το «μυστικό» είναι ότι υπήρξε μαθητής ενός γίγαντα του πνεύματος, του Αριστοτέλη. Αυτός που συστηματοποίησε την Λογική, του έμαθε να είναι φιλαλήθης και φρόνιμος: να βλέπει και να κρίνει αντικειμενικά, ακόμη και κόντρα στο συμφέρον του. Για να μπορεί –μετά!– να κάνει αυτό που θέλει.

Μιάν άλλη φορά κι έναν άλλον καιρό, πριν κάπου 70 χρόνια, ο Βρετανός George Orwell (1903-50), έγραψε το μυθιστόρημα επιστημονικο-πολιτικής φαντασίας «1984».

Έβλεπε καλά τι γινόταν. Διέβλεπε την πορεία εκφυλισμού της σκέψης, την επικράτηση των μηχανισμών, την ισοπέδωση του ατόμου. Έτσι προφήτεψε εκπληκτικά πού πηγαίνει το σύστημα.

Ο μηχανισμός του «Μεγάλου Αδελφού», απρόσωπος και με μυθοποιημένο αρχηγό-φάντασμα, επέβαλλε βαθμηδόν τον παραλογισμό. Η Σκέψη ήταν Έγκλημα, αν απέκλεινε. Ο παραλογισμός στην υποστήριξη της επίσημης «γραμμής», περιγραφόταν από τον Orwell με την εξίσωση «δύο και δύο κάνουν πέντε».

Επρόκειτο, κατ’ ουσίαν, για βίαιη ανατροπή της αριστοτελικής Λογικής. Κι αλίμονο σε όποιον την υπερασπιζόταν.

Πολλοί μπερδεύονται με τον Orwell. Συμβάλλει σε αυτό και το ότι υπήρξε ηθελημένα κάπως αινιγματικός. Χρειάζεται κάτι παραπάνω από απλή ανάγνωση, για να προκύψει ότι ο «Μεγάλος Αδελφός» του είναι κάτι απρόσωπο. Είναι απλώς παραπλανητική προσωποποίηση μιάς κοσμοαντίληψης.

Αστόχησε πράγματι, όμως, στο ΠΩΣ θα επιβαλλόταν ο παραλογισμός. Δεν υπήρξε μονολιθικό «Κόμμα», ούτε βασανιστήρια. Απεδείχθη επιτυχέστερος ως προς αυτό ο επίσης Βρετανός Aldous Huxley (1894-1963), στο «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» (1932). Περιέγραφε πιο ευέλικτους μηχανισμούς επιβολής ολοκληρωτισμού στη σκέψη.

Αντιθέτως, ο Orwell ευστόχησε εκπληκτικά στο ΤΙ θα επιβαλλόταν, ιδιαίτερα στο επίπεδο θράσους του παραλογισμού. Λίγο μετά το 1984 που «έβλεπε», είχαν εκτεθεί σε δημόσια θέα «αλήθειες» όπως τα «εγκλήματα» του Μιλόσεβιτς και τα «χημικά όπλα» του Σαντάμ. Η τελική αποκάλυψη των χοντρών ψεμάτων, δεν άλλαζε την πραγματικότητα: δύο ισοπεδωμένες χώρες. Κι ακολούθησαν κι άλλες.

Πλέον, «δύο και δύο» έκαναν «ό,τι πείτε». Ό,τι πει η ιθύνουσα τάξη, η “Rulling class”.

Σε αυτό το κλίμα, δεν ήταν κάτι αφύσικο αυτό που έγινε στο προς Βορράν μας κρατίδιο. Εν ολίγοις: Τα χρωματοσώματα του Μεγαλέξανδρου έκαναν άλμα επί κοντώ, κάπου εννέα αιώνων.

Ακολούθησε αλυτρωτική υστερία για την υψηλή καταγωγή, αλλά με «αποδείξεις» μόνον σε θέματα επιφανειακά. Ποια φιλοσοφία; ποια φιλαλήθεια; ποιος φρόνιμος; Ελληνική γλώσσα; –λεπτομέρεια. Σλάβοι; –και λοιπόν;

«Οι αρουραίοι δείχνουν μια εκπληκτική ικανότητα να καταλαβαίνουν πότε ένας άνθρωπος είναι ανήμπορος» παρατηρούσε ο Orwell. Και οι γείτονες το τερμάτισαν: όχι μόνον διεκδίκησαν το ιστορικό όνομα, αλλά θέλησαν και να το μονοπωλήσουν.

Φθάσαμε ακόμη και να συνηγορεί ο «μεσολαβητής» του ΟΗΕ στην ανάγκη μετονομασίας και της Μακεδονίας. Ποια πρωτεύουσα Πέλλα; ποια αδελφή Θεσσαλονίκη; ποια ελληνικότητα; –σκασίλα τους.

Οι Σκοπιανοί ήταν “in”. Είχαν πάρει την εργολαβία του εξευτελισμού του πατριωτισμού, στην μακράν πιο ένδοξη πατρίδα του πλανήτη. Εμείς ήμασταν παλιομοδίτες, “out”. Ακατανόητοι, ακόμη και από συμπατριώτες μας.

Η οργουελική «καταστροφή του παρελθόντος».

Και εκεί που όλα πήγαιναν καλά για τους νεοταξικούς, όχι μόνο στο «Μακεδονικό», προέκυψε το αναπάντεχο: Donald J. Trump. Ο ιστορικός λόγος του στο West Palm Beach,FL στις 13 Οκτωβρίου του ’16 είναι ακριβώς αυτό: η ανάσταση του πατριωτισμού –τουλάχιστον στη Δύση.

Ήταν στο δυσμενέστερο σημείο η προεκλογική καμπάνια του. Εμφανώς συγκινημένος, και με φωνή που κάποια στιγμή «έσπασε», τα είπε όλα. Και για την “corrupt machine” («διεφθαρμένη μηχανή») και για τα προσωπικά του κίνητρα. Και για τις αγωνιώδεις προειδοποιήσεις φίλων του.

Σαν άλλος Winston Smith, «Για πρώτη φορά αντιλαμβανόταν το μέγεθος του εγχειρήματος που αποτολμούσε». Μάθημα πατριωτισμού, όχι μόνο για απάτριδες…

Τώρα πια είναι πανίσχυρος πλανητάρχης. Απλώς τον βλέπουν αδύναμο, έως γραφικό και απεχθή, αυτοί που στοιχημάτιζαν εναντίον του, ακόμη και 5:1 την ημέρα των εκλογών. Δηλαδή τα θύματα των “crooked media” (Μ.Μ.«Ε.»).

Αλλά, φευ!, όπως έγραψε ο Γάλλος ποιητής, δραματουργός και διπλωμάτης Paul Claudel: «Η αλήθεια δεν έχει τίποτα να κάνει με τον αριθμό των ανθρώπων που είναι πεπεισμένοι για αυτήν».

Εμείς οι Έλληνες, ψύχραιμοι πια, δεν έχουμε παρά να απαντήσουμε στην ερώτηση που απηύθυνε από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ: “Are we patriots?” (είμαστε πατριώτες;) Και, χαλαρά, να δώσουμε την δέουσα –και με νόημα– ελληνική απάντηση: “We are still patriots” (είμαστε ακόμα πατριώτες).

Διαπραγμάτευση; Ποια διαπραγμάτευση; Υπό την παρούσα δυναμική περιστάσεων; Εθναρχιλίκι στο νεοταξικό πρωτοπαλίκαρο;

Καλύτερα, αντιπροτείνω, ας κρατήσουμε δύο κρίσιμα σχόλια του κακολογημένου Orwell:

1.      Το γριφωδώς διδακτικό: «Ήταν ένα μοναχικό φάντασμα που εξέφραζε μια αλήθεια την οποία δεν θα άκουγε ποτέ κανείς».

2.      Την περίτεχνη τρικλοποδιά του στον Οργουελισμό: «Έπρεπε να τους αποκαλείς όλους “συντρόφους” –αλλά με μερικές γυναίκες χρησιμοποιούσες το “κυρία” ενστικτωδώς».

Κόρινθος 28 Ιανουαρίου 2018

Κώστας Τζαναβάρας

Από τον Όμηρο στην Google

Η επαναστατική ανακάλυψη του αλγορίθμου AlphaGo έχει ανοίξει νέα σελίδα στον προγραμματισμό ηλεκτρονικών υπολογιστών: με την τεχνητή νοημοσύνη (Artificial Intelligence –AI), τα computers μπορούν πλέον να μαθαίνουν μόνα τους. Αυτό το ξέρουν πολλοί.

Μοιραία, όμως, η ίδια καινοτομία επαναφέρει ένα μείζον θέμα, που –ίσως– δεν το πρόσεξε κανείς: ΠΩΣ είναι καλύτερα να μαθαίνει ο άνθρωπος; Και ακόμη πιο πέρα: ΠΩΣ θα σκεπτόμαστε; ΠΩΣ θα συζητάμε, ΠΩΣ θα επιλέγουμε;

Σε γενικές γραμμές, η απάντηση είναι απλή: όπως ο AlphaGo. Ή, όπως ο AlphaZero, η μετεξέλιξή του. Πιο προσεκτικά, η απάντηση γίνεται απλούστερη: όπως ο Ντέμης Χασάμπης. Ένας Ελληνοκύπριος 40άρης, γεννημένος στο Λονδίνο, με μητέρα Κινέζα. Πολύ απλά και τέλος: το ελληνικό Υ χρωματόσωμά του, τον οδήγησε αβίαστα να σκεφθεί Ομηρικά. Χωρίς καν να χρειάζεται να έχει ακουστά από Όμηρο.

Ο AlphaGo ασχολήθηκε με το κινέζικο επιτραπέζιο παιχνίδι «Γκο». Ένα παιχνίδι σαν το σκάκι, αλλά πολύ πιο απαιτητικό σε σκέψη. Του δόθηκαν οι κανονισμοί του παιχνιδιού και διάφορες παρτίδες μεταξύ πρωταθλητών. Πολύ γρήγορα, ο πρωτοποριακός αλγόριθμος έμαθε τον ηλεκτρονικό υπολογιστή να νικά πρωταθλητές.

Η μετεξέλιξη μάλιστα, ο AlphaZero, τα …«καταφέρνει» χωρίς αντιγραφές. Μαθαίνει παίζοντας μόνος του. Και όχι μόνον νικάει «για πλάκα» τον AlphaGo, αλλά μαθαίνει και άλλα παιχνίδια –σκάκι, τάβλι κ.λ.π. Αυτό που λέμε «άπαιχτος».

Αν το καλοσκεφθούμε, «παρτίδες μεταξύ πρωταθλητών» είναι και τα Ομηρικά Έπη. Προσλαμβάνουσες παραστάσεις έδινε στα Ελληνόπουλα ο Όμηρος –δεν έδινε δασκαλίστικες συστάσεις. Δεν έδινε κανόνες –παρουσίαζε απόψεις. Παρουσίαζε ποικίλες συμπεριφορές, και τις αντίστοιχες συνέπειες.

Δεν μάθαινε τον άνθρωπο ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ να κάνει. Δίδασκε, περίτεχνα, ΤΙ ΚΑΝΕΙ ο άνθρωπος, και έδινε ιδέες για το ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ να κάνει.

Τα Έπη, ήσαν προφορικά, στο στόμα ραψωδών. Μερικούς αιώνες αργότερα, καταγράφηκαν. Έγιναν το «σχολικό» εγχειρίδιο με το οποίο τα Ελληνόπουλα διδάσκονταν τα πάντα, και με ελάχιστη καθοδήγηση δασκάλου.

Με αυτήν την Παιδεία, μεγαλούργησε η Κλασσική Ελλάδα. Έτσι «ζει» ο Όμηρος, ως ελληνικός τρόπος ζωής, χωρίς πια να τον πολυδιαβάζουμε.

Δεν είναι μυστικό, ούτε τυχαίο, ότι ο αλγόριθμος AlphaGo μιμείται την αρχιτεκτονική του ανθρωπίνου εγκεφάλου. Είναι ένα «νευρωνικό δίκτυο» που αντιγράφει τους νευρώνες, τα κύτταρα δηλαδή του νευρικού μας συστήματος. Κάθε τεχνητός νευρώνας είναι ικανός να προσλαμβάνει πληροφορίες, να τις επεξεργάζεται και να δίνει αποτελέσματα, αλλά και να συνεργάζεται με άλλους νευρώνες.

Το «μυστικό» είναι απλό: το όλο σύστημα μπορεί και βελτιώνεται με την εμπειρία. Μαθαίνει από τις επιτυχίες του αλλά και από τις αποτυχίες του. Βελτιώνει βαθμιαία κάποια «βάρη» εξισώσεων.

Και τα τωρινά ηλεκτρονικά προγράμματα βελτιώνονται με την εμπειρία, φυσικά, αλλά με την εμπειρία του προγραμματιστή –όχι του ίδιου του προγράμματος.

Αυτό το «μυστικό», όμως, εξηγεί εν τέλει και την καθυστέρηση στην εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης. Η αρχική ανακάλυψη είναι του ’10, και ήδη το ’14 η Google είχε εξαγοράσει την πρωτοπόρα εταιρεία DeepMind Technologies Limited για κάποιες εκατοντάδες εκατομμύρια στερλίνες. Η δυστοκία είναι εμφανής.

Έχει γραφεί, βέβαια, ότι το ’18 «θα είναι η πρώτη χρονιά που η τεχνητή νοημοσύνη θα αγγίξει τις ζωές μας», αλλά δεν είναι και τόσο σαφές ότι πρόκειται πράγματι για εφαρμογές όπου ο υπολογιστής μαθαίνει μόνος του. Ίσως –ίσως!– η ταμπέλα «τεχνητή νοημοσύνη» «πουλάει», και μάλιστα εύκολα.

Ίσως –ίσως!– γι’ αυτό και ο Bill Gates μιλάει σε βάθος χρόνου εκατονταετίας…

Αν είναι έτσι τα πράγματα –το τονίζω: αν!– είναι γιατί στις εφαρμογές ζωής δεν υπάρχει κάτι βασικό, που υπάρχει στα παιχνίδια: το σκορ, το αποτέλεσμα. Στο σκάκι, φερ’ ειπείν, υπάρχει το ματ στον κανονισμό. Έτσι έχει ο αλγόριθμος μέτρο της αποτυχίας και της επιτυχίας. Έτσι βελτιώνεται.

Απλή και ενδεικτική ερώτηση: ένας προσωπικός βοηθός υγείας, με τεχνητή νοημοσύνη, τι μέτρο επιτυχίας και αποτυχίας θα έχει; Πώς θα βελτιώνεται; Πώς θα είναι «προσωπικός» και όχι στερεότυπος;

Κάπως έτσι, ξαναγυρίζουμε στο θεμέλιο του πολιτισμού μας, στον Όμηρο. Είναι άραγε ασήμαντο το ότι αποδίδει την όλη διαδικασία αυτοβελτιώσεως μονολεκτικώς; μήτις. Και ο Οδυσσέας του, το διαχρονικό ελληνικό ανδρικό πρότυπο, είναι ο πολύμητις.

Φαίνεται αμπελοφιλοσοφία, αλλά υπάρχει ουσία. Αν πιστέψουμε την ειδησεογραφία, είναι γεγονός: η μήτις είναι εφικτή για την τεχνητή νοημοσύνη στα παιχνίδια. Για να καταστεί, όμως, η μήτις εφικτή για την τεχνητή νοημοσύνη και στην ζωή, στα ανθρώπινα δηλαδή, χρειάζεται κάτι περισσότερο: ενόραση.

Η ενόραση είναι αυτό ακριβώς που διδάσκει ο Όμηρος, χωρίς να το κατονομάζει.

Χωρίς ενόραση, χωρίς ανθρώπινη σφαιρική αξιολόγηση της επιτυχίας και της αποτυχίας δηλαδή, η εναλλακτική λύση για την τεχνητή νοημοσύνη είναι μία: Προκρούστης. Τεχνητά πρότυπα, της ιθύνουσας τάξης. Στερεότυπα, μόδα, μιμητισμός. Συμμόρφωση.

Ατυχώς, θα ήταν μάταιο να δοθεί μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης ενοράσεως. Είναι πολύ απλό για να πείσει δυτικούς φωστήρες. Κολλημένους δηλαδή στα πρότυπα. Αδύναμους να αντιλαμβάνονται την δυναμική των περιστάσεων.

Η Ιστορία θα αποδείξει αν κάποιοι είναι τόσο εγκληματίες ώστε να θελήσουν να αλυσοδέσουν την ανθρωπότητα. Ή να θελήσουν να την εμπαίξουν, στα πρότυπα του αλήστου μνήμης millennium.

Αν το επιχειρήσουν, όμως, η Ιστορία θα αποδείξει και κάτι σημαντικότερο: αν θα μπορέσουν. Αν θα αντιληφθούν –εν ολίγοις– το γνωστό ρωμαϊκό «Φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας». Και εγκαίρως –βασικό.

Τουτέστιν: ποιο είναι –σε όλες! τις περιπτώσεις– το μέλλον του υπερκαταναλωτισμού;

Κόρινθος 14 Ιανουαρίου 2018

Κώστας Τζαναβάρας