Τον Μάρτιο του 2017 δημοσίευσα στο διαδίκτυο άρθρο με τίτλο «Μεταναστευτική πολιτική και μεταναστοκρατία». Υπάρχει στο επώνυμο blogμου.
ΞΕΚΙΝΟΥΣΕ ΚΑΠΩΣ ΠΑΡΑΞΕΝΑ, από ένα παλιό μάθημα στο ΕΜΠ, για υπερχειλίσεις αγωγών ακαθάρτων στη Γερμανία. Το πρόβλημα παρουσιαζόταν λίγο μετά τα μεσάνυχτα. Η εύκολη σκέψη θα ήταν να ασχοληθεί κανείς με τους αγωγούς. Η αιτία όμως βρισκόταν στην τηλεόραση: όλοι οι σταθμοί έκλειναν την ίδια ώρα και μετά οι τηλεθεατές τραβούσαν σχεδόν ταυτόχρονα το καζανάκι.
Άλλαξαν τις ώρες λήξης των προγραμμάτων. Και το πρόβλημα λύθηκε.
ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΑΦΟΡΟΥΣΕ ΚΑΤΙ ΕΥΡΥΤΕΡΟ: σοβαρή προσπάθεια επίλυσης προβλήματος σημαίνει αναζήτηση της απώτερης αιτίας και προσπάθεια αναίρεσής της. Αντιθέτως, η Δύση είχε ήδη αρχίσει να συνηθίζει στη διαχείριση των συμπτωμάτων και των ζημιών. Στις στατιστικές, μάλιστα, αυτές οι δαπάνες διαχείρισης προβλημάτων προσμετρούνται στο ΑΕΠ και μπορούν να εμφανίζονται ως αύξησή του.
Κάπως έτσι, η ριζική λύση προβλημάτων έγινε ασύμφορη. Και συμφέρουσα η διόγκωσή τους. Όχι;
ΣΤΟ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ, τα προβλήματα και οι λύσεις διαχείρισης παίρνουν διαστάσεις. Δουλειές με φούντες για πολλούς και διάφορους, νόμιμους και παράνομους. Μείζον ζήτημα πολιτικό η μετανάστευση και η λαθρομετανάστευση. Εκλογές επηρεάζονται συχνά από το μεταναστευτικό. Ακόμη και ο πιό μετριοπαθής σκεπτικισμός, κατατάσσει αυτομάτως τον σκεπτόμενο στην ακροδεξιά.
Άγραφοι νόμοι της πιάτσας των Μ.Μ.Ε. ενεργοποιούνται αυτομάτως εναντίον οιουδήποτε θα τολμούσε να ασχοληθεί σοβαρά με ριζικές λύσεις.
ΣΤΟ ΩΣ ΑΝΩ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ '17 σκιαγραφούσα αυτή την τελματώδη κατάσταση, συγκρίνοντάς την με την στάση απέναντι στο πρόβλημα αποχέτευσης ακαθάρτων που προανέφερα. Απέδιδα αυτή την κατάσταση μονολεκτικά: μεταναστοκρατία. Δεν είχα, όμως, δώσει τον ορισμό που σήμερα θεωρώ ότι είναι σε θέση να βάλει σε τάξη ολόκληρο το ζήτημα.
Μεταναστοκρατία, λοιπόν, είναι η υπέρμετρη επιβάρυνση της κοινωνίας υποδοχής από το μεταναστευτικό.
Η ΛΕΞΗ «ΥΠΕΡΜΕΤΡΗ», βεβαίως, είναι αυτή που κάνει τη διαφορά. Κρίσιμη είναι και η αναφορά όχι στη μετανάστευση αλλά στο μεταναστευτικό.
Δεν υπάρχει εδώ ούτε δαιμονοποίηση του μετανάστη ούτε άρνηση της μετανάστευσης. Υπάρχει ένα απλούστατο ερώτημα, που πρακτικά έχει εξαφανιστεί από τη δημόσια συζήτηση: Υπάρχει μέτρο;
ΓΕΓΟΝΟΤΑ: Η στέγαση επιβαρύνεται. Τα σχολεία επιβαρύνονται. Η υγεία, η πρόνοια, η αγορά εργασίας, η δημόσια διοίκηση, οι τοπικές κοινωνίες επιβαρύνονται. Αλλάζει ακόμη και το γλωσσικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Όλα αυτά μπορούν να απορροφηθούν μέχρι κάποιο σημείο.
Είναι γενικό και συχνό το φαινόμενο να γινόμαστε ξένοι στον τόπο μας.
ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΑΡΧΙΖΕΙ όταν η κλίμακα και η ταχύτητα των μεταναστευτικών ροών ξεπερνούν συστηματικά την ικανότητα της κοινωνίας να τις ενσωματώνει χωρίς σοβαρή αλλοίωση της λειτουργίας και της συνοχής της.
Η λέξη «μεταναστοκρατία», επομένως, αλλάζει την οπτική γωνία. Η συζήτηση παύει να είναι το παιδαριώδες «είσαι υπέρ ή κατά των μεταναστών;» Το αντικείμενο γίνεται η κοινωνία υποδοχής και μέτρο οι αντοχές της.
Και κάπου εδώ αρχίζει το βαθύτερο πρόβλημα.
Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ δεν έπαθε ξαφνικά μεταναστοκρατία. Είχε προηγηθεί μία μακρά εκπαίδευση στην παθητικότητα. Παθητικός δέκτης ειδήσεων, παθητικός ακόλουθος διαφημίσεων, παθητικός στόχος προπαγάνδας, παθητικός θεατής συμφερόντων, παθητικός "διώκτης" κυκλωμάτων ... παθητικός πολίτης. Θύμα.
Ο εύπορος πια ευρωπαίος προτιμά να πληρώνει αντί να προσπαθεί. Όλο και περισσότερο, συνηθίζει να αγοράζει λύσεις. Άλλος θα του καθαρίσει, άλλος θα τον φροντίσει, άλλος θα τον μεταφέρει, άλλος θα δουλέψει σκληρά. Ακόμη και όταν ζεσταίνεται, κατά γνωστό ανέκδοτο, μπορεί να ανοίγει το παράθυρο αντί να χαμηλώνει τη θέρμανση.
Μικρές εικόνες ενός πολύ μεγαλύτερου φαινομένου: απώλεια του μέτρου μέσω αφθονίας.
ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΦΘΟΝΙΑ ΚΑΚΗ. Κακό γίνεται το σημείο όπου η αφθονία καταργεί τη λιτότητα, την αυτάρκεια, την μαχητικότητα, τον αυτοπεριορισμό, την αντοχή, την κρίση.
ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΠΑΘΗΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ περιέγραψε ανάγλυφα, από τη δική του οπτική γωνία, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, στην πρόσφατη ομιλία του στην Αθήνα.
Δεν περιορίσθηκε στο μεταναστευτικό. Περιέγραψε μια Δύση που άρχισε να ντρέπεται για όσα την έκαναν ξεχωριστή. Η ευημερία της έγινε ενοχή. Ο εθνικισμός έγινε βρώμικη λέξη. Γκρεμίστηκαν μνημεία, καταδικάστηκε η ίδια η ιστορία της και παιδιά διδάχθηκαν να ντρέπονται για τις χώρες που επρόκειτο να κληρονομήσουν. Ταυτόχρονα, άνοιξαν τα σύνορα, μεταφέρθηκε βιομηχανική παραγωγή στο εξωτερικό, οι στρατιωτικές δυνατότητες αφέθηκαν να φθίνουν και όλο και περισσότερη κυριαρχία εκχωρήθηκε σε υπερεθνικές γραφειοκρατίες, μακριά από τον έλεγχο των πολιτών.
ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΣΥΜΦΩΝΗΣΕΙ ΚΑΝΕΙΣ με κάθε πολιτική θέση του Ρούμπιο, για να προσέξει ότι εδώ υπάρχει διάγνωση συνολικού φαινομένου. Χάθηκε η στρατηγική σκέψη, η πρόνοια, το νόημα, οι προτεραιότητες...
Αυτό το φαινόμενο, λοιπόν, όπως εμφανίζεται στο μεταναστευτικό, προτείνω να το ονομάσουμε μεταναστοκρατία. Με τον ξεκάθαρο ορισμό που εδώ διατύπωσα.
ΑΝ ΘΕΛΟΥΜΕ ΜΙΑ ΚΑΛΗ ΑΡΧΗ, υπάρχει κάτι θεμελιώδες που έχει διατυπώσει ο Πρόεδρος Τραμπ ήδη από 17.3.2017: «Immigration is a privilege, not a right.» Η μετανάστευση είναι προνόμιο, όχι δικαίωμα. Το είπε έχοντας δίπλα του σιωπηλή την Άνγκελα Μέρκελ, τότε Καγκελάριο της Γερμανίας.
Η αντίληψη που επικρατεί στα ΜΜΕ είναι το αντίθετο: είμαστε υποχρεωμένοι -λένε- να δεχόμαστε ροές, ακόμη και χωρίς να είναι ξεκάθαρο αν πρόκειται για πρόσφυγες ή λαθρομετανάστες.
ΛΙΓΟΥΣ ΜΗΝΕΣ ΑΡΓΟΤΕΡΑ, πάλι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, αυτή τη φορά σε Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, πρόσθεσε κάτι ακόμη πιο ενοχλητικό για τη συμβατική σκέψη: με το κόστος επανεγκατάστασης ενός πρόσφυγα στις Ηνωμένες Πολιτείες, μπορούν να βοηθηθούν περισσότεροι από δέκα άνθρωποι μένοντας στην πατρίδα τους.
Και συνέχισε με κάτι που συζητείται πολύ λιγότερο: Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση, είπε, είναι άδικη και για τις χώρες προέλευσης. Τους αφαιρεί ανθρώπινο κεφάλαιο και ταυτόχρονα μειώνει την εσωτερική πίεση για τις πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις που θα άλλαζαν τις ίδιες αυτές κοινωνίες.
ΤΙΘΕΤΑΙ ΕΥΛΟΓΩΣ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Η ανθρώπινη ευαισθησία για τους μετοίκους υπάρχει αναλόγως συμφερόντων; Είμαστε, δηλαδή, ευαίσθητοι ανθρωπίνως για τον επιβάτη καϊκιού που έχει λαδώσει το κύκλωμα, αλλά όχι και γι' αυτόν που θα καθόταν να προκόψει στον τόπο του;
Μήπως, λοιπόν, μια πολιτική που εμφανίζεται ως αυτονόητα ανθρωπιστική δεν είναι πάντοτε η πιο ανθρωπιστική; Μήπως, εν τέλει, δεν είναι και τόσο αυτονόητα ανθρωπιστική;
ΟΣΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΥΠΟΔΟΧΗΣ, μεγάλο μέρος του κόστους πέφτει στους οικονομικά ασθενέστερους πολίτες. Και όταν αυτοί οι ασθενέστεροι διαμαρτύρονται, διαπιστώνουν ότι οι δικές τους ανάγκες δεν έχουν ληφθεί υπ όψιν στους σχεδιασμούς. Ότι τελικά η μεταναστοκρατία δεν αστειεύεται.
ΣΥΝΕΠΩΣ ΤΙΘΕΤΑΙ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Γιατί τόση ανοχή στη μεταναστοκρατία;
Δηλαδή: Γιατί τόση ελαστικότητα στην επιβάρυνση της εκάστοτε κοινωνίας υποδοχής; Τί επιστημονικούς υπολογισμούς περιμένουμε, την ώρα που η επιβάρυνσή της είναι οφθαλμοφανώς υπέρμετρη; Γιατί δεν απασχολούν ιδέες δημιουργικές που λύνουν προβλήματα αντί να τα διαχειρίζονται;
ΓΥΡΙΖΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΛΟΓΟ Ρούμπιο. Θέλοντας να ταρακουνήσει την Ευρώπη, την ώρα που εκδηλώνει πρόδηλη νοσοαγνωσία, πήγε βαθύτερα από την πολιτική. Ανέδειξε και διερεύνησε μία αρχαία ελληνική λέξη, και μάλιστα ομηρική: θυμός. Και εδώ αξίζει ακριβολογία.
Δεν εννοούσε τη σημερινή έννοια της λέξης, την οργή. Χοντρικά, θυμός είναι ομηριστί αυτό που μας κάνει μαχητικούς. Τον περιέγραψε ως το «πυρ» του πάθους, της δύναμης, του θάρρους και της υπερηφάνειας. Χωρίς αυτό, είπε, τα έθνη χάνουν τη θέληση να αγωνισθούν, να προσπαθήσουν, να επιβιώσουν.
Μία λέξη συγκεντρώνει όσα αλλιώς χρειάζονται ολόκληρες παραγράφους. Ο θυμός είναι εκείνο που κάνει έναν άνθρωπο να πει "για μισό λεπτό", "διαφωνώ", "μέχρι εδώ". Αλλά και "πάμε παραπέρα". Γι’ αυτό θα πρόσθετα στην «επιβίωση» του Ρούμπιο δύο ακόμη λέξεις: αναγέννηση και νίκη.
ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΘΥΜΟ δεν αρκείται να αποφύγει τον θάνατο. Θέλει να ξανασταθεί, να δημιουργήσει, να διακριθεί, να νικήσει. Όχι κατ’ ανάγκην κάποιον άλλον. Να νικήσει πρώτα τη δική της παρακμή.
Η ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΗ, εν ολίγοις: η σημερινή Ευρώπη ανέχεται τη μεταναστοκρατία γιατί της λείπει αυτός ο θυμός. Και δεν υπάρχει ούτε στους λαούς ούτε στους ηγέτες τους -εκτός εξαιρέσεων.
ΣΑΝ ΝΑ ΜΗΝ ΕΦΤΑΝΑΝ ΟΛΑ ΑΥΤΑ, προέκυψε και η Τεχνητή Νοημοσύνη. Σε κοινωνίες ήδη μαθημένες στην ανάθεση, στο "πληρώνω αντί να προσπαθήσω", εμφανίζεται τώρα ένα εργαλείο που μπορεί να αναλάβει όχι μόνο τον κόπο αλλά και τη σκέψη.
Η μεγάλη δυνατότητα είναι προφανής: να μας απαλλάξει από μηχανικές εργασίες ώστε να έχουμε περισσότερο χρόνο και δύναμη για κρίση και λύσεις. Η μεγάλη παγίδα, όμως, είναι εξίσου προφανής: να συνηθίσουμε να μην κρίνουμε ούτε εκεί όπου η κρίση είναι δική μας δουλειά.
ΤΙ ΘΑ ΓΙΝΟΤΑΝ, όμως, αν αξιοποιούσαμε την Τεχνητή Νοημοσύνη σε προβλήματα της κοινωνίας μας; Μήπως δεν την αξιοποιούμε γιατί -πάλι- δεν υπάρχει ο θυμός;
Η μεταναστοκρατία, επομένως, είναι ένα μόνο μέρος μεγαλύτερου προβλήματος. Του προβλήματος μιας κοινωνίας που κινδυνεύει να χάσει το μέτρο, την αυτοπεποίθηση και τελικά τον θυμό της.
Δεν λύνονται όλα με μία λέξη. Αλλά κάποτε, για να αρχίσει η λύση, πρέπει πρώτα να ονομαστεί σωστά το πρόβλημα.
Το "ΟΧΙ στη μεταναστοκρατία" είναι ένα πρώτο βήμα σοβαρότητας εκ μέρους μας.
Κόρινθος 11 Οκτωβρίου 2026
Κώστας Τζαναβάρας
σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου