Ο Αχιλλέας μετάνιωσε (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.2000/10.9.2026)

Ο ΟΜΗΡΙΚΟΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ δεν ήταν απλώς ένας μεγάλος πολεμιστής. Ήταν ο απόλυτος πολεμιστής. Όταν έμπαινε ή έβγαινε από τη μάχη, άλλαζε η ισορροπία του πολέμου. Το Πηλιάδειο κοντάρι του δεν μπορούσε να το χειριστεί κανένας άλλος Αχαιός· μόνο εκείνος. Και γνώριζε το διακύβευμά του: μακρά ζωή χωρίς άφθιτο κλέος ή σύντομη ζωή με αιώνια δόξα. Επέλεξε τη δόξα.

Η ΤΙΜΗ ΕΙΧΕ ΓΙ’ ΑΥΤΟΝ ΑΠΟΛΥΤΗ ΑΞΙΑ. Διαμαρτύρεται ότι ο Αγαμέμνονας τον μεταχειρίστηκε «ὡς εἴ τιν᾽ ἀτίμητον μετανάστην». Δηλαδή: όχι απλώς σαν μετανάστη, αλλά σαν άτιμο μετανάστη, άνθρωπο στερημένο από κάθε τιμή.

Και όμως, όταν ο Οδυσσέας τον συναντά νεκρό στον Άδη, η ζυγαριά έχει ανατραπεί. Θα προτιμούσε να ζει ως θής ενός ἀκλήρου. Δηλαδή: όχι απλά βοηθός ενός πλούσιου γαιοκτήμονα αλλά βοηθός ενός φτωχού ανθρώπου, χωρίς κλήρο και με ελάχιστο βιος. Παρά να βασιλεύει σε όλους τους νεκρούς!

ΤΟΥΤΕΣΤΙΝ: το χαμηλότερο σχεδόν σκαλοπάτι της ζωής είναι προτιμότερο από το υψηλότερο σκαλοπάτι της ένδοξης μεταθανάτιας ύπαρξης. Και, εμμέσως πλην σαφώς, βεβαιώνει ότι θα δεχόταν χειρότερη προσβολή από αυτήν που του έκανε ο Αγαμέμνονας. Αρκεί να ζούσε. Αυτό ακριβώς δείχνουν οι διατυπώσεις του.

Ο ΟΜΗΡΙΚΟΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΔΕΝ ΛΕΕΙ «ΜΕΤΑΝΙΩΣΑ». Ο ποιητής αφήνει εμάς να το καταλάβουμε, την ώρα που εμφανίζει τον ήρωά του να μην το συνειδητοποιεί καν. Χαίρεται ο Αχιλλέας μαθαίνοντας τις πολεμικές επιδόσεις του γιου του Νεοπτόλεμου.

Αυτή η ασυνείδητη ομολογία, ακριβώς, δίνει τέτοια δύναμη στο ειρηνόφιλο μήνυμα. Δίνει διαστάσεις κραυγής απελπισίας. Είναι, φρονώ, το απόλυτο φιλειρηνικό μήνυμα από τον απόλυτο πολεμιστή.

ΚΑΤΙ ΕΙΧΕ ΗΔΗ ΑΡΧΙΣΕΙ ΝΑ ΑΛΛΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΙΛΙΑΔΑ. Πάνω σχεδόν στον νεκρό φίλο του, μετά τη λύσσα του πολέμου, ο Αχιλλέας οργανώνει αθλητικούς αγώνες προς τιμήν του Πατρόκλου.

Ο Όμηρος, λοιπόν, δεν φαντάζεται έναν κόσμο χωρίς ανταγωνισμό — ούτε οι αγώνες του εξελίσσονται πάντοτε ειρηνικά. Κάνει όμως κάτι αποφασιστικό: μεταφέρει τον ανταγωνισμό από την αλληλοσφαγή στην άμιλλα. Η διάκριση, η νίκη, το έπαθλο και η τιμή παραμένουν· ο αντίπαλος δεν χρειάζεται πια να εξοντωθεί.

ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ, ΒΕΒΑΙΩΣ, ΕΙΝΑΙ ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΤΩΡΑ. Σήμερα πίσω από τους πολέμους βρίσκεται όχι το κλέος αλλά το χρήμα. Πώς, επομένως, θα μπορούσε να συγκινήσει σήμερα η απελπισία του απόλυτου ομηρικού πολεμιστή;

Η εδώ λύση είναι να καταλάβουμε το ομηρικό μήνυμα όχι περίπου αλλά ακριβώς. Το ομηρικό μήνυμα, πολύ απλά, δεν απευθύνεται σε απόλεμους. Απευθύνεται στους πολεμιστές. Γι' αυτό και το μήνυμα προφέρεται ποιητικά από τον απόλυτο πολεμιστή. Ο Αχιλλέας εκθέτει τη στερνή γνώση του. Ο Αχιλλέας αντιλαμβάνεται ότι δεν την είχε πρώτα.

ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΟΙ ΠΟΛΕΜΙΣΤΕΣ, λοιπόν, ταυτισμένοι πια με τον Αχιλλέα, χρειάζονται το ανάλογο των αγώνων προς τιμήν του Πατρόκλου: υποκατάστατο του ανταγωνισμού. Τουτέστιν: Ανταγωνισμό χωρίς αλληλοσφαγή. Και, αντί κλέους, χρήμα -σωστά;

Μέχρι, λοιπόν, να βρεθεί μία εκφραστική ελληνική απόδοση, να η πρόταση αγγλιστί:

Make business, not war. (ΦτΚ φ.1566/19.10.17)

 

Κόρινθος 7 Σεπτεμβρίου 2026

 

ΚώσταςΤζαναβάρας

Σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας