ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΩΡΕΑΝ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΙΔΕΑΣ - H ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1989/4.6.2026

Υπερνόμισμα νομισμάτων EL

Ενδιαφέρομαι να διαδώσω την πρωτοπόρα ιδέα μου σχετικά με το υπερνόμισμα EL, όπως το ορίζω, προκειμένου να αξιολογηθεί και -κατ’ ευχήν!- αξιοποιηθεί.

Η ΕΔΩ ΝΕΑ ΑΝΤΙΛΗΨΗ «ΝΟΜΙΣΜΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΩΝ»

Τα γνωστά νομίσματα είναι νομίσματα εμπορευμάτων. Υπάρχουν, δηλαδή, για να ρυθμίζουν τις ανταλλαγές εμπορευμάτων. Κατ’ αναλογίαν, ένα υπερνόμισμα θα υπάρχει για να ρυθμίζει τις ανταλλαγές νομισμάτων. Θα είναι, πολύ απλά, ένα «νόμισμα νομισμάτων». Ακριβέστερα: υπερνόμισμα νομισμάτων.

Η ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ

Σήμερα ένας π.χ. Γάλλος επιχειρηματίας αγοράζει αργό πετρέλαιο, αξίας π.χ. 1.000 δολαρίων, από έναν π.χ. Νορβηγό πετρελαιοπαραγωγό. Τουτέστιν: ο Γάλλος μετατρέπει τα ευρώ του σε δολάρια, καταβάλλει δολάρια στον Νορβηγό, ο οποίος τα μετατρέπει σε νορβηγικές κορώνες.

Αυτός ο μεσολαβητικός ρόλος του δολαρίου είναι ακριβώς η έννοια του υπερνομίσματος, με τη διαφορά ότι το δολάριο δεν είναι ουδέτερο. Υπάρχουν Αμερικανοί επιχειρηματίες, όπως και Αμερικανοί πετρελαιοπαραγωγοί. Επίσης, Κινέζοι επιχειρηματίες που δεν είναι πια «Γάλλοι»...

Γι’ αυτό και μεταπολεμικά έχουν γίνει πολλές σοβαρές προσπάθειες για καθιέρωση παγκόσμιου νομίσματος. Καθώς το θέμα εξακολουθεί, η εδώ πρόταση φιλοδοξεί να υποστηρίξει το εγχείρημα με μία απλή και ουδέτερη λύση.

Η ΕΔΩ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

Για πρώτη φορά, δεν προτείνεται κάποιο παγκόσμιο νόμισμα, κάποιο νέο νόμισμα δηλαδή. Προτείνεται υπερνόμισμα, ήτοι μία άυλη νομισματική μονάδα, η οποία εκ κατασκευής δεν θα ανταγωνίζεται τα άλλα νομίσματα. Θα κάνει τα απολύτως απαραίτητα για τον ρόλο του ως νομισματικού διαμεσολαβητή.

Αυτή η αντικατάσταση του δολαρίου στις διεθνείς συναλλαγές από το EL, η λεγόμενη «αποδολαριοποίηση», ίσως δεν θα έλυνε μόνον το πρόβλημα των διεθνών συναλλαγών, αλλά και θα έδινε πίσω στις ΗΠΑ το εθνικό τους νόμισμα.

Η ΑΓΟΡΑΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ EL

Στο παράδειγμά μας, η τιμή θα συμφωνείται σε EL, π.χ. 2.000 EL, και θα ακολουθεί ειδική άμεση διαπραγμάτευση στη διεθνή αγορά. Ο Γάλλος μας θα δίνει ταυτόχρονα δύο συμμετρικές εντολές, ισόποσες σε EL.

Αφενός εντολή αγοράς 2.000 EL, πληρωτέων από τον ίδιο σε EUR, και αφετέρου εντολή πώλησης επίσης 2.000 EL, καταβλητέων στον Νορβηγό σε NOK. Με την εισαγωγή των δύο εντολών εκδίδονται αυτομάτως οι αντίστοιχοι τίτλοι: ο τίτλος αγοράς διαπραγματεύεται από τον αγοραστή, ενώ ο τίτλος πώλησης από τον πωλητή.

Στη λήξη της συνεδρίασης, τυχόν ανεκτέλεστες εντολές εκτελούνται συνολικά από τον market maker σε τιμές κλεισίματος.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο οι εντολές αγοράς και πώλησης σε EL είναι πάντα ισόποσες και εκκαθαρίζονται αυθημερόν. Άρα εκ κατασκευής είναι αδύνατη η αποθεματοποίηση σε EL.

Η ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΠΙΟΥ

Με την ως άνω ειδική διαδικασία διαπραγμάτευσης σε EL, η αγορά εμπορευμάτων και η αγορά συναλλάγματος, εν τέλει, ενοποιούνται. Κάθε επιχειρηματίας με διεθνή παρουσία μπορεί κάλλιστα να κινείται με το νόμισμα της επιλογής του CX και να εξυπηρετείται συναλλαγματικά με την ισοτιμία μεταξύ CX και EL.

Αντί για πλήθος επιμέρους αναφορών με κέντρο το δολάριο, κάθε νόμισμα αποκτά μία βασική ισοτιμία προς το EL. Υπό τον ουδέτερο νομισματικό άξονα EL, ξεχωρίζει οφθαλμοφανώς κάτι που σήμερα δεν είναι πάντα οφθαλμοφανές: ποιο νόμισμα ανεβαίνει και ποιο κατεβαίνει.

estEL: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΥΠΕΡΝΟΜΙΣΜΑΤΟΣ EL

Η ως άνω αγοραία εφαρμογή του EL προϋποθέτει αλλαγή στη λειτουργία της αγοράς συναλλάγματος. Και πρόκειται σαφώς για επαναστατική αλλαγή, ικανή να ενεργοποιήσει «ντόμινο» μεγάλων ενάρετων αλλαγών.

Η παρακάτω εφαρμογή με στατιστικό υπολογισμό (estEL), υπολογιζόμενη από τις γνωστές συναλλαγματικές ισοτιμίες με ειδικό αλγόριθμο, είναι άμεσα εφικτή.

Με την πρόθυμη και πολύτιμη συμβολή του προγράμματος Τεχνητής Νοημοσύνης ChatGPT, αναπτύχθηκε ειδικός αλγόριθμος στατιστικής προσέγγισης της τιμής και της οικουμενικότητας του EL. Και ήδη διατίθενται τα πρώτα ενδεικτικά αποτελέσματα.

ΕΙΔΙΚΟΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΤΟΥ estEL

Χρησιμοποιήθηκαν ημερήσιες ισοτιμίες «noon», όπως ανακοινώνονται από την αμερικανική FED. Προτιμήθηκαν δεδομένα από το 1999, οπότε ξεκίνησε η διαπραγμάτευση του ευρώ.

Επιλέχθηκαν ενδεικτικά 14 βασικά νομίσματα, με κύριο κριτήριο την ελευθερία στη διαπραγμάτευσή τους.

Επιλέχθηκε τυπικό χρονικό διάστημα τετραετίας, κυλιόμενο ανά τρίμηνο.

Για την εκάστοτε τετραετία, διαμορφώνεται αντίστοιχο «καλάθι» νομισμάτων, με ειδικό τρόπο υπολογισμού του «βάρους» κάθε νομίσματος.

Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΔΩ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

Αυτό το «βάρος» νομίσματος στο καλάθι φαίνεται ότι υπήρξε βασικό πρόβλημα στις μέχρι τώρα προσπάθειες για καθιέρωση παγκόσμιου νομίσματος. Τα βάρη στο καλάθι συνδέθηκαν με την ποσότητα χρήματος σε κάθε νόμισμα. Όπως σχολίασε χαρακτηριστικά ο «συνήγορος» από το ChatGPT, «έβαζαν αβγά στο καλάθι ανάλογα με το βάρος της κότας».

Είναι εύλογη η σκέψη ότι οι προσπάθειες υπήρξαν φιλότιμες μεν, αλλά ναυάγησαν επειδή δεν βρέθηκε πειστική λύση. Εδώ, λοιπόν, το βάρος νομίσματος τίθεται -ούτως ειπείν- με αξιοκρατικά κριτήρια: ανάλογα με τη στατιστικώς εκτιμώμενη «αξιοπιστία νομίσματος», ή αλλιώς «οικουμενικότητα».

ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

Οι υπολογισμοί είναι σχετικά απλοί.

Η ευστάθεια μίας ισοτιμίας είναι το πηλίκο του μέσου όρου της ισοτιμίας προς την τυπική απόκλισή της. Η οικουμενικότητα ενός νομίσματος είναι ο τετραγωνικός μέσος των ευσταθειών των ισοτιμιών του προς κάθε ένα από τα άλλα νομίσματα. Με απλά λόγια, η πρώτη εκφράζει αξιοπιστία ισοτιμίας και η δεύτερη κύρος νομίσματος.

Τελικό κριτήριο είναι η οικουμενικότητα του estEL, ιδίως σε σύγκριση με την οικουμενικότητα του USD, του EUR, όπως και με τη μέση οικουμενικότητα των 14 νομισμάτων. Επικουρικώς, γίνεται και επιβεβαίωση βάσει της μέσης ευστάθειας ισοτιμιών νομίσματος.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ

	Οικουμενικότητα	Διαφορά από USD	Μέση ευστάθεια	Διαφορά από USD
estEL	26,83	+55,0%	24,35	+52,8%
USD	17,31	—	15,93	—
EUR	21,60	+24,7%	19,26	+20,9%
mean14	17,20	-0,6%	15,86	-0,4%

Συνεπώς, το estEL, εκτός από απλή και ουδέτερη προσέγγιση σε ένα πρόβλημα που χρονίζει, φαίνεται ότι αποδίδει και πολύ καλά.

Κόρινθος 1η Ιουνίου 2026

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

Ζητούνται μιμητές του Βαγγέλη Κόκκινου (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1987/21.5.2026)

 

 

 

 

 

 

Το παραπλεύρως σχόλιο του αλησμόνητου φίλου Βαγγέλη Κόκκινου, μία δυναμική δημόσια παρέμβαση στο Facebook, στις πιό δύσκολες ώρες της πανδημίας, αφ' ενός είχε αποτέλεσμα και αφ' ετέρου δίνει παράδειγμα.

Το θέμα, λοιπόν, ήταν το Εθνικό Κτηματολόγιο. Υπό την επιστημονική ειδικότητα και την επαγγελματική μου εμπειρία, κατέθετα δημοσίως "ΠΡΟΔΡΟΜΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ" για την αυτόβουλη πρότασή μου "Εκ βάθρων και εν κινήσει επανασχεδιασμός του Εθνικού Κτηματολογίου".

Δημοσιεύματα και ασφαλείς πληροφορίες συνέκλιναν στο ωμό συμπέρασμα: η πανδημία έβρισκε το "μεγαλύτερο από τα μεγάλα έργα" πάνω στη χειρότερη ώρα. Στην ώρα όπου, εν ολίγοις, αποκαλύπτονταν εμφατικά τα προβλήματα του σχεδιασμού του.

Στην ΕΚΘΕΣΗ τα αποκαλούσα "7 πληγές", και ήταν αυτά που φώναζα από χρόνια, σε κάθε ευκαιρία. Φυσικά, δεν θα μπορούσα να απουσιάσω. Αλλά, στα 6 χρόνια που έχουν μεσολαβήσει, δεν είχα βρει το κουράγιο να ελέγξω αν είχα επηρεάσει τον νομοθέτη του Ν.4821/21.

Ο "συνήγορος" του ChatGPT έκανε και πάλι το θαύμα του. Ξεπάστρεψε την άσκηση σε απίστευτα ελάχιστο χρόνο. Ρώτησα πρώτα αν εκδόθηκε κάποιος νόμος για το Κτηματολόγιο μετά τον Απρίλιο του 2020, και τί αλλαγές έφερε. Και μετά, χαλαρά, ρώτησα αν εισακούστηκε κάτι από την ΕΚΘΕΣΗ.

Χαρακτηρίζοντας "ανατρεπτική" την προσέγγιση, ήταν κατηγορηματικός: "καθαρή υιοθέτηση φιλοσοφίας", "ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ". Με προεκτάσεις, φυσικά, σε κάθε σχεδόν πτυχή του ιστορικού εγχειρήματος.

Καθώς σε λίγες ημέρες κλείνει ο πρώτος χρόνος χωρίς τον "Κορίνθιο", δεν έχω παρά να εκτιμήσω ευθέως τί ρόλο έπαιξε το ως άνω "Ιδού η Ρόδος". Κι ας ληφθεί υπ' όψιν το εξής σημαντικό: η ανατρεπτική φιλοσοφία που υιοθετήθηκε, στην ουσία αποτελούσε ομολογία αστοχίας του ιδρυτικού Νόμου 2308/95. Ο οποίος ιδρυτικός Νόμος είχε λάβει ακριβώς 300 ψήφους στη Βουλή. Ανεπανάληπτο φαινόμενο μεταπολιτευτικά...

Δεν θα ακολουθήσω συνταγές υποκρισίας. Γνωρίζω πολύ καλά την αξία της πρότασης που κατέθεσα. Αλλά είμαι πιά σε θέση να αντιληφθώ ότι η ΕΚΘΕΣΗ θα ήταν σε κάποιο "καλάθι", χωρίς τη σύσταση του Βαγγέλη Κόκκινου.

 

Κόρινθος 6 Μαΐου 2026

 

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

 

Ο Τραμπλύκος και τα γουρουνάκια (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1985/7.5.2026)

 MIA ΦΟΡΑ ΚΑΙ ... ΤΡΕΙΣ ΚΑΙΡΟΥΣ, ήταν ένας ψηλός και μπρατσωμένος λύκος. Τον έλεγαν Τραμπλύκο γιατί του άρεσαν πολύ οι σαματάδες (trouble). Σαν να μην έφταναν οι σαματάδες, ο Τραμπλύκος είχε μία ιδιαίτερη συνήθεια να μπλοφάρει. Την είχε από πάντα, αλλά κάποτε μπαινόβγαινε σε καζίνο -νομίζω δικά του.

Είχε και μία αλλιώτικη ιδιαίτερη συνήθεια:  του άρεσε να τρώει γουρουνάκια ψητά. Παχουλά και ζουμπουρλούδικα, τα έβαζε στο μάτι πολύν καιρό πριν τα πιάσει και τα ψήσει. Περνούσε από τη γειτονιά τους, έλεγε φωναχτά και αδιάφορα πόσο του αρέσουν τα ψητά γουρουνάκια. Αλλά τίποτα αντίστοιχο με τις γνωστές απειλές "Γουρουνάκι, γουρουνάκι... θα φυσήξω, θα φυσήξω... θα στο ρίξω το σπιτάκι."

ΤΟΝ ΠΡΩΤΟ ΚΑΙΡΟ, λοιπόν, πριν κάπου 8 χρόνια, έβαλε στο μάτι ένα παχύ-παχύ γουρουνάκι, με μαγουλάκια καλοφουσκωμένα, αλλά πρώτο-πρώτο στη φασαρία. Κάθε λίγο και λιγάκι, ο Κιμμ αναστάτωνε τη γειτονιά. Φορούσε και ένα παραπλανητικό ρούχο, τριχωτό και σταχτί, και όλοι το περνάγαν για σαματατζή λύκο. Τόσο, που το φοβόντουσαν οι ήσυχοι λύκοι.

Ο Τραμπλύκος, φυσικά, δεν άργησε να καταλάβει τί ακριβώς γινόταν. Πλησίασε με τρόπο το γουρουνάκι με τα μαγουλάκια τα καλοφουσκωμένα, και αμέσως κατάλαβε. Αντί να το φάει, λοιπόν, θέλησε να το κάνει πρώτα ήσυχο γουρουνάκι. Αλλά κανένας λύκος δεν είδε την ιδέα με καλό μάτι. Ξέχασαν ακόμη και που ο Κιμμ ήταν κάποτε σαματατζής.

ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΑΙΡΟ, κάπου 1 χρόνο μετά, έβαλε στο μάτι ένα γουρουνάκι που ζούσε σε ένα μεγάλο και παγωμένο νησί. Αυτό πάλι το γουρουνάκι, παραήταν ήσυχο. Και ο Τραμπλύκος ήθελε να το κάνει λίγο σαματατζίδικο. Πάλι: κανένας λύκος δεν είδε την ιδέα με καλό μάτι.

ΕΚΕΙ ΗΤΑΝ ΠΟΥ ΕΙΠΕ ο Τραμπλύκος στους άλλους λύκους "Δεν δουλεύει έτσι το πράγμα"... και, γυρίζοντας από διακοπές ολίγων χρόνων, σαματατζής όπως ποτέ άλλοτε, βάλθηκε να εξηγήσει, μουγγά, πώς δουλεύει το πράγμα.

Ως άσμα λαϊκόν λέγει, "Όταν καπνίζει ο λουλάς, εσύ δεν πρέπει να μιλάς"... Εκτός, ως ενθάδε, αν ξέρεις τί λες και πότε μιλάς. Ορθόν;

ΤΟΝ ΤΡΙΤΟ ΚΑΙΡΟ, εσχάτως, ένα γουρουνάκι ήταν ο καπετάν φασαρίας. Όθεν, "του σκότωσε τη μάνα και τον πατέρα", μεταφορικώς ομιλούντες. Και -ω! του θαύματος!- ο λουλάς λουλάς.

 

Κόρινθος 24 Απριλίου 2026

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

Σημ.: Συσχετισμοί προς τρέχοντα πολιτικά πρόσωπα και γεγονότα, τίθενται στην κρίση του σκεπτόμενου αναγνώστη. Το ίδιο, και οι τυχόν προκύπτουσες πολιτικές εκτιμήσεις και προβλέψεις.

 

Σκανδαλολογία = Τιποτολογία + Απεραντολογία (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1984/30.4.2026)

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΑΘΗΜΑ στις σχολές δημοσιογραφίας είναι το εξής απλό: "Αν ένας σκύλος δαγκώσει άνθρωπο, δεν είναι είδηση. Αν ένας άνθρωπος δαγκώσει σκύλο, είναι είδηση."

Αν, λοιπόν, τα σκάνδαλα κυριαρχούν στις οθόνες και τα κοινωνικά μέσα, είναι γιατί αποτελούν είδηση. Είναι είδηση το σκάνδαλο και οι σχετικοί καβγάδες, αλλά δεν είναι είδηση οι δημιουργικοί οραματισμοί. Εξ ου και σπανίζουν, μέχρις εξαφανίσεως, οι δημιουργικοί οραματισμοί. Σωστά;

ΣΥΝΟΜΙΛΗΣΑ επί δημιουργικών οραματισμών, λοιπόν, με -ποιόν άλλον;- το "συνήγορο" στο ChatGPT. Δεν μιλήσαμε γενικά. Ρώτησα πολλά και διάφορα περί το ελληνικό ελαιόλαδο. Αντί, δηλαδή, να συνομιλήσουμε για το σκάνδαλο του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε., τον ρώτησα για το ίσως κορυφαίο θέμα στον πρωτογενή τομέα της χώρας μας και τη διατροφή μας. Και έλαβα ενημέρωση σαν από τεχνοκράτη επιπέδου.

Από πολλές πλευρές, κανένα θέμα του πρωτογενούς τομέα δεν είναι σημαντικότερο από την παραγωγή του ελαιολάδου μας. Είναι πρωτίστως θέμα υγείας, μετά θέμα στήριξης της υπαίθρου και τελικά θέμα αντιστροφής των τάσεων παρακμής και αισχροκέρδειας.  

ΤΟ ΘΕΜΑ θεωρείται περίπου ληγμένο. Κάποιοι -πιθανότατα καλοπροαίρετοι- το έψαξαν, το σκέφθηκαν, το μελέτησαν, το προσπάθησαν... και η λύση που πρυτάνευσε ήταν η γνωστή: επιδοτήσεις.

Οι επιδοτήσεις αδικούν την αξία, ευνουχίζοντας βαθμιαία τον παραγωγό. Αποσπασματικές προσπάθειες, τυποποίησης και branding (καθιέρωσης), δίνουν το παράδειγμα, αλλά δεν εμπνέουν για κάτι ευρύτερο και καινοτόμο.

ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ τώρα, είναι αν έχει αλλάξει κάτι κρίσιμο από τα τέλη του 20ου αιώνα, όταν και ξεκίνησαν οι επιδοτήσεις του τότε Οργανισμού Ενισχύσεων Ελαιολάδου. Αν δηλαδή υπάρχει κάτι που να δίνει νόημα στην εδώ προτεινόμενη αναψηλάφηση του ζητήματος. Τα προβλήματα, νοοτροπίας και μεγεθών, όπως και τα μεταβατικά, εξακολουθούν.

ΕΝ ΟΛΙΓΟΙΣ: το έξτρα παρθένο ελληνικό ελαιόλαδο είναι λειτουργικό τρόφιμο υψηλής αξίας. Έχει: χαμηλή οξύτητα, υψηλές πολυφαινόλες, έντονο αρωματικό προφίλ. Συχνά υπερκαλύπτει τα διεθνή standards.

Η αξία στο ελαιόλαδο δημιουργείται στο χωράφι αλλά τιμολογείται στη σχέση με τον καταναλωτή. Η Ελλάδα υπερέχει σε λάδι, αλλά υστερεί στο ποιός πουλάει το λάδι. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να παράγουμε περισσότερο λάδι. Το ερώτημα είναι γιατί, ενώ το παράγουμε ήδη, αφήνουμε άλλους να το πουλάνε ακριβότερα.

ΕΚΤΙΜΩ, λοιπόν, ότι αλλάζει άρδην τα δεδομένα η τεχνολογία. Πολλά πρακτικά θέματα που τον προηγούμενο αιώνα ήταν χαρτοβασίλειο και αυτοσχεδιασμοί, τώρα μπορούν να αυτοματοποιηθούν. Μπορούν, το κυριότερο, να γίνουν απλές ρουτίνες :σύστημα. Πρωτοποριακό. Να υπερβαίνει τον κατακερματισμό.

Αντί για επιδοτήσεις, καλοσχεδιασμένη ενίσχυση της ελεύθερης αγοράς. Δομική, καινοτόμα, στοχευμένη. Υπάρχει το διαδίκτυο, υπάρχουν τα κινητά, υπάρχει πια το Κτηματολόγιο, υπάρχει και η Τεχνητή Νοημοσύνη. Μπορεί και άλλα...

ΑΝ!! ΕΧΩ ΔΙΚΙΟ, η πρόκληση είναι σαφής, κατά το γνωστό απόφθεγμα του Άγγλου συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας Arthur Clark (1907-2008): Ένας πολιτικάντης σκέπτεται τις επόμενες εκλογές, ένας πολιτικός τις επόμενες γενεές.

Συνεπώς: ποιοί σηκώνουν μανίκια για καβγάδες σκανδαλολογίας και ποιοί για πρωτοπόρες λύσεις ανάπτυξης;

 

Κόρινθος 27 Απριλίου 2026
Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας

Μήπως να ξανασκεφτούμε την πανδημία; (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ φ.1983/23.4.2026)

ΣΥΝΟΜΙΛΟΥΣΑ ΕΠΙ ΜΕΡΕΣ με τον "συνήγορο" στο ChatGPT για την πανδημία. Σε ελάχιστο χρόνο είχε σχηματίσει άποψη, και είχε και παρατηρήσεις, πάνω στα 16 άρθρα που έχω δημοσιεύσει. Το ίδιο γρήγορα, είχε βρει στο youtube και τα σχετικά στη μοναδική μου συνέντευξη, διαδικτυακή, τον Μάρτιο 2021. Εφ' όλης της ύλης, στον Ελληνοαμερικανό δημοσιογράφο Αλέξανδρο Στεφανόπουλο.

Είχαμε ξεκινήσει συνομιλώντας για τα συμπεράσματα από το γνωστό "πείραμα" των Σουηδών: ελάχιστες μέρες κλείστηκαν στα σπίτια τους. Και εξηγούσα στον "συνήγορο" τη θέση μου: ήταν σωστή στρατηγική, αλλά με λάθη στην εφαρμογή της.

ΖΗΤΗΣΑ ΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ και απάντησε:

"Η βασική γραμμή της σκέψης:

Σε όλη την αρθρογραφία σας διακρίνεται ένας σταθερός πυρήνας: η πανδημία δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ιατρικό ή επιδημιολογικό πρόβλημα, αλλά ως πρόβλημα ορθολογικού σχεδιασμού, επιλογής κριτηρίων, κοινωνικής ψυχολογίας και τελικά πολιτικής ευθύνης. Η μόνιμη επιμονή σας είναι ότι η απόφαση για δραστικά μέτρα δεν μπορεί να στηρίζεται σε μονοδιάστατη επιστημονική εισήγηση, αλλά σε κάποιο είδος μελέτης σκοπιμότητας με πολλαπλά κριτήρια."

Σχολιάζοντας τη συνέντευξη με τίτλο «ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΤΖΑΝΑΒΑΡΑ», έγραψε: "Επιβεβαιώνει ότι ο βασικός σας άξονας δεν ήταν μία απλή ένσταση κατά των μέτρων, αλλά μία κριτική στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Εκεί επανέρχεται καθαρά η θέση ότι για τόσο βαριά μέτρα, όπως ένα lockdown, θα όφειλε να προηγηθεί μελέτη σκοπιμότητας, με ερωτήματα σε πολλές ιατρικές ειδικότητες και με συντονισμό που να μην ταυτίζεται με μία μόνο ειδικότητα."

ΠΡΟΣ ΑΠΟΦΥΓΗ ΠΑΡΕΞΗΓΗΣΕΩΝ, φυσικά η πανδημία δεν θα περιμένει τη μελέτη σκοπιμότητας. Τουναντίον, η μελέτη σκοπιμότητας θα σπεύσει να αναβαθμίσει τα επείγοντα μέτρα. Κάπως έτσι, σε απευκταία νέα περίσταση, θα είμαστε κάπως πιό έτοιμοι :σωστά;

Επίσης, ο ορθολογικός σχεδιασμός εφαρμόζει τις ιατρικές οδηγίες. Εννοείται;

ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΑ ΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ του συνομιλητή μου, για μία ανασκόπηση της αρθρογραφίας. Ζήτησα να μην παραλείψει τα λάθη μου. Ιδού:

"1. Μάρτιος 2020: η αρχική διαίσθηση

Στο «Κορωνοϊός και ορθολογισμός» (15.3.2020) τίθεται νωρίς το ερώτημα γιατί να κλείσει ολόκληρη η κοινωνία, αφού ο κίνδυνος δεν είναι ο ίδιος για όλους. Εδώ γεννιέται η ιδέα της στοχευμένης προστασίας των ευάλωτων.

Στο «Τα καλά του κορωνοϊού» (22.3.2020) η διαίσθηση αποκτά φιλοσοφική και πολιτισμική διάσταση: ο κορωνοϊός παρουσιάζεται ως σοκ αποκάλυψης, ως δοκιμασία νοοτροπιών και θεσμών. Εδώ εμφανίζεται σε εμβρυακή μορφή το μεταγενέστερο «θάρρος της υγείας».

Το βασικό λάθος αυτής της πρώτης φάσης είναι η πρόωρη βεβαιότητα. Η δημιουργική διαίσθηση προηγείται των δεδομένων και οδηγεί σε γρήγορες αποτιμήσεις χωρών και ηγεσιών.

2. Απρίλιος 2020: από την αντίρρηση στον σχεδιασμό

Με το «Μετά την καραντίνα, τί;» (5.4.2020) εμφανίζεται καθαρά η μηχανική αρχή ότι ο σχεδιασμός ξεκινά από το τέλος, από τον σκοπό. Η διάκριση μεταξύ «συνολικών απωλειών» και «απωλειών από κορωνοϊό» είναι ίσως η σημαντικότερη θεωρητική συμβολή όλης της γραμμής σας.

Στο «Για την ιχνηλάτηση του coronomoney» (20.4.2020) και στο «Γιατί τόση παρανόηση ως προς τη θεωρία της αγέλης;» (26.4.2020), η κριτική διευρύνεται σε σύγκριση σεναρίων, σε ανάγκη πολυκριτηριακής ανάλυσης και σε πρώιμη μορφή του μοντέλου «στοχευμένη προστασία + ενεργητική κοινωνία».

3. Μάιος 2020: γνωσιολογία, ψυχολογία, μέτρηση

Στο «Ο κορωνοϊός ως φονιάς της προκατειλημμένης σκέψης» (3.5.2020), το κέντρο βάρους μετακινείται από το «τί έγινε» στο «πώς σκεφτόμαστε». Η ιδέα του “εντοπισμού της προσοχής” είναι από τις πιο γόνιμες της αρθρογραφίας σας.

Στο προβληματικό «Ψυχογράφημα του μέσου υποστηρικτή της καραντίνας» (10.5.2020) η σωστή ένσταση για τα πολλαπλά κριτήρια χάνεται μέσα σε ψυχολογικοποίηση του αντιπάλου.

Στο «Ο κορωνοϊός ως αιτία θανάτου» (17.5.2020) εμφανίζεται το ερώτημα της ταξινόμησης των θανάτων.

Στο «Ο κορωνοϊός ως παράγοντας επιβάρυνσης της Υγείας και της Ζωής» (24.5.2020) φθάνετε στο πιο ισχυρό τεχνοκρατικό σας σημείο: προτείνετε να μετράμε όχι μόνο θανάτους, αλλά [να εκτιμούμε και] απώλειες προσδόκιμου ζωής και υγείας, δηλαδή ανθρωποέτη.

Στο «Κορωνοϊός και Εθνική Στρατηγική Τουρισμού» (31.5.2020), η πανδημία συνδέεται πια με στρατηγική χώρας.

4. Νοέμβριος 2020: το πρόβλημα της γνώσης

Στο κείμενο για τις «Συμβουλές από εσωτερικά νοσοκομεία απομόνωσης» (15.11.2020), η στάση αλλάζει. Αντί για άμεση καταγγελία, εμφανίζεται διασταύρωση πληροφορίας με ειδικό επιστήμονα. Εδώ ωριμάζει η επίγνωση ότι η πανδημία είναι και κρίση γνώσης: ημιγνώση, παραπληροφόρηση, πληροφοριακός κορεσμός, σύγχυση μεταξύ λογικού και αληθοφανούς.

5. 2021: τεχνοκρατική κριτική και στατιστική επιτήρηση

Με το «Εμβολίασον μεν άκουσον δε» (17.7.2021) κεντρική γίνεται η κριτική της ηθικοποίησης του δημόσιου λόγου.

Στο «Και τώρα που ο Σουηδός είχε δίκιο;» (12.9.2021) η Σουηδία χρησιμοποιείται ως τεστ για την αντοχή της κοινωνίας, για το κόστος του εγκλεισμού και για το θάρρος της υγείας.

Στο «Ισαποστάκηδες ή φιλαλήθεις;» (1.11.2021) η κριτική περνά στις επίσημες στατιστικές ανακοινώσεις, με σημαντικές ενστάσεις για συγκρισιμότητα ομάδων, απόλυτους αριθμούς, συννοσηρότητες και συνολική θνησιμότητα.

6. Δεκέμβριος 2021: η πιο καθαρή τεχνική μορφή

Στα «ΜΕΘηματικά άνευ διδασκάλου» (16.12.2021) και «Το πρόβλημα με τα ΜΕΘηματικά» (19.12.2021), η κριτική σας γίνεται μεθοδολογική: επισημαίνετε ότι η απλή σύγκριση θνητότητας εντός/εκτός ΜΕΘ δεν αρκεί χωρίς συγκρισιμότητα ομάδων και χωρίς έλεγχο selection bias. Στην ίδια φάση ανήκει και η δομημένη «Εισήγηση Εργασίας» για τη στατιστική επιτήρηση της πανδημίας: ασυμπτωματικοί, διαχωρισμός θανάτων, διασωληνώσεις, μη ομοιογενής ομάδα ανεμβολίαστων, προσδόκιμο ζωής.

Στα κείμενα «Οι ακρίδες ξανάρχονται» (ΠΑΤΡΙΣ Ηλείας, απάντηση στην παρέμβαση «Πανδημία και ατομική ευθύνη», 30.12.2021) και «Πανδημία κορωνοϊού; ή κάτι χειρότερο;» (Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ, φ.1772/24.12.2021), η γραμμή σας συμπυκνώνεται: η μεγάλη εικόνα χάνεται όταν βλέπουμε μόνο τις “ακρίδες” και όχι την “πόλη”, και η δημόσια υγεία δεν μπορεί να αποκόπτεται από τις κοινωνικές συνέπειες των μέτρων."

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ "οριζόντια" ανασκόπηση:

"Η πορεία των βασικών εννοιών: εξέλιξη, έγκαιρη διατύπωση, καίριο σημείο

α) Στοχευμένη προστασία των ευάλωτων. Εμφανίζεται ήδη τον Μάρτιο του 2020, πολύ πριν το θέμα γίνει διεθνώς ευρέως συζητήσιμο εκτός στενών κύκλων. Ως ιδέα ήταν σαφώς μπροστά από το κυρίαρχο ελληνικό κλίμα. Ήταν καίρια διότι άγγιζε ακριβώς τον πυρήνα της αναλογικότητας των μέτρων.
β) Θάρρος της υγείας. Αρχίζει ως μάλλον ψυχολογική ή ηρωική έννοια, αλλά σταδιακά μετατρέπεται σε κεντρικό πολιτικο-υγειονομικό μέγεθος: όχι θράσος, όχι αδιαφορία, αλλά υπεύθυνη ενεργητική στάση του πολίτη και της κοινωνίας. Η έννοια δεν ήταν κυρίαρχη στη δημόσια συζήτηση και, υπό αυτή την έννοια, ήταν επίσης μπροστά από την εποχή της. Η καίρια πλευρά της είναι ότι συνδέει υγεία, ψυχολογία, ευθύνη και ελευθερία.
γ) Κριτική της μονοδιάστατης μέτρησης. Από πολύ νωρίς επιμένετε ότι η πανδημία δεν αποτιμάται σωστά με έναν αριθμό θανάτων ή κρουσμάτων. Η πρόταση για απώλειες προσδόκιμου ζωής/υγείας και ανθρωποέτη ήταν όχι μόνο μπροστά από το ελληνικό δημόσιο πεδίο, αλλά και καίρια, διότι εναρμονίζεται με σοβαρές διεθνείς λογικές burden of disease.
δ) Ανάγκη μελέτης σκοπιμότητας και διεπιστημονικού συντονισμού. Αυτή είναι ίσως η πιο ώριμη και πιο διαχρονική ιδέα σας. Δεν περιορίζεται στον COVID. Είναι μια γενική αρχή δημόσιας πολιτικής: σύνθετα μέτρα χρειάζονται πολυκριτηριακή αξιολόγηση, εναλλακτικά σενάρια και συντονισμό συστημάτων. Ως ιδέα ήταν καίρια εξαρχής και παραμένει."

ΟΠΩΣ ΖΗΤΗΣΑ ΡΗΤΩΣ, κριτική:

"Τα βασικά σας λάθη

Πρώτο λάθος: η πρόωρη βεβαιότητα. Σε πρώιμα κείμενα απονέμετε επιτυχία ή αποτυχία σε χώρες και πρόσωπα πριν ωριμάσουν τα δεδομένα.
Δεύτερο λάθος: η ψυχολογικοποίηση του αντιπάλου. Όταν από την κριτική των ιδεών περνάτε στην υποτίμηση του υποστηρικτή της άλλης άποψης, χάνεται δύναμη και ακροατήριο.
Τρίτο λάθος: η διολίσθηση από το θεμιτό ερώτημα στην ατεκμηρίωτη υποψία. Όπου ξεκινάτε με σωστή μεθοδολογική δυσπιστία αλλά περνάτε γρήγορα σε υπαινιγμούς περί συμφερόντων, αποδυναμώνεστε.
Τέταρτο λάθος: η ανάμιξη ισχυρής τεχνικής σκέψης με υπερθερμασμένη ρητορική. Όταν γράφετε ως μηχανικός που αναλύει σύστημα, είστε ισχυρός. Όταν γράφετε ως πολεμικός σχολιαστής, χάνετε ακρίβεια."

ΧΡΕΙΑΣΘΗΚΕ ΝΑ ΖΗΤΗΣΩ σαφή θέση: "Τα λάθη αυτά, όμως, δεν δικαιολογούν αδιαφορία απέναντι στις σοβαρές ενστάσεις και προτάσεις που εμπεριέχονταν στα κείμενα. Μπορούν να εξηγήσουν γιατί δεν ακούστηκαν, δεν μπορούν όμως να ακυρώσουν τη σημασία των βασικών ερωτημάτων: ποια κριτήρια χρησιμοποιούμε, τί μετράμε, τί παραλείπουμε, και πώς κρίνεται μια στρατηγική όταν οι παράπλευρες απώλειες είναι πραγματικές."

ΖΗΤΗΣΑ ΚΑΙ ΞΕΧΩΡΙΣΤΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ με μία υποδειγματική έρευνα για τις επιπτώσεις του εγκλεισμού στη δημόσια υγεία. Απάντηση:

"Ως χρήσιμο υπόδειγμα μπορεί να ληφθεί η εργασία των Chiesa, Antony, Wismar και Rechel (Journal of Public Health, 2021), η οποία ήταν συστηματική ανασκόπηση συστηματικών ανασκοπήσεων για τις επιπτώσεις του staying at home, της κοινωνικής αποστασιοποίησης και των lockdowns στην υγεία. Η αξία της είναι ότι δεν στέκεται σε μία μόνο βλάβη, αλλά καταγράφει ένα πλέγμα επιπτώσεων.

Τα βασικά συμπεράσματα, σε πολύ σύντομη μορφή, ήταν τα εξής: (1) σαφείς αρνητικές ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις στον γενικό πληθυσμό, με αύξηση κατάθλιψης, άγχους, διαταραχών ύπνου, φόβου και χρήσης αλκοόλ· (2) μείωση της φυσικής δραστηριότητας και μεταβολές στον τρόπο ζωής· (3) διαταραχές στη φροντίδα άλλων νοσημάτων και αύξηση χρήσης τηλεϊατρικής ως μερικού αντισταθμίσματος· (4) ισχυρότερη επιβάρυνση ορισμένων ευάλωτων ομάδων· (5) συνύπαρξη άμεσων και έμμεσων επιπτώσεων, πράγμα που σημαίνει ότι η αποτίμηση των μέτρων δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη.

Η σημασία αυτής της έρευνας για τη δική σας επιχειρηματολογία είναι προφανής: δείχνει ότι οι επιπτώσεις των μέτρων εγκλεισμού στη δημόσια υγεία όχι μόνο υπήρξαν, αλλά εξετάστηκαν σοβαρά στη διεθνή βιβλιογραφία."

ΣΕ ΕΠΟΜΕΝΗ ΦΑΣΗ, προφανώς, προκύπτει τεκμηρίωση, ως προς τις επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, για μία υπεύθυνη απάντηση στο καίριο ερώτημα της σκοπιμότητας των μέτρων εγκλεισμού. Πολύ μετά, οι οικονομικές επιπτώσεις. Σωστά;

ΖΗΤΗΣΑ ΞΕΧΩΡΙΣΤΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ και για το γνωστό ερώτημα «ΜΕ COVID ή ΑΠΟ COVID;»

"Το ερώτημα αυτό πράγματι διατυπώθηκε διεθνώς και δεν ήταν ελληνική ιδιορρυθμία. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εξέδωσε ήδη από τον Απρίλιο 2020 ειδικές οδηγίες για την πιστοποίηση και κωδικοποίηση των θανάτων από COVID-19, τονίζοντας ότι ο κύριος στόχος, για σκοπούς επιτήρησης, ήταν να αναγνωρισθούν όλοι οι θάνατοι “due to COVID-19”. Σε άλλες χώρες, όμως, αναπτύχθηκαν και πιο αναλυτικές δημόσιες διακρίσεις. Για παράδειγμα, η βρετανική ONS δημοσίευε χωριστά θανάτους “due to COVID-19” (όπου ο COVID ήταν η υποκείμενη αιτία) και θανάτους “involving COVID-19” (όπου ο COVID μνημονευόταν κάπου στο πιστοποιητικό).

Άρα το ερώτημα δεν ήταν καθόλου παράλογο. Η απάντηση των αρμοδίων ήταν συνήθως ότι μία αυστηρή διάκριση σε πραγματικό χρόνο είναι δύσκολη, επειδή η αιτιώδης αλυσίδα είναι σύνθετη και η επιτήρηση χρειάζεται λειτουργικούς κανόνες. Αυτό εξηγεί τη συγχώνευση για σκοπούς surveillance, δεν αναιρεί όμως τη σημασία του ερωτήματος για βαθύτερη ανάλυση."

ΕΡΩΤΗΣΑ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ στις στατιστικές δεν διαχωρίστηκαν συστηματικά οι ασυμπτωματικοί από τους συμπτωματικούς.

"Και αυτό το ερώτημα τέθηκε διεθνώς. Στις ΗΠΑ, το CDC κατέγραφε σε ορισμένες περιόδους το symptom status στο case surveillance, αλλά η πληρότητα των δεδομένων ήταν χαμηλή: σε μεγάλη πρώιμη ανάλυση του 2020 το symptom status ήταν διαθέσιμο μόνο για περίπου το μισό των περιπτώσεων. Το ίδιο το CDC εξήγησε ότι πολλά case reports βασίζονταν σε εργαστηριακές αναφορές με περιορισμένες κλινικές πληροφορίες και ότι ο όγκος των περιστατικών καθιστούσε δύσκολη τη συμπλήρωση πλήρων δελτίων για όλους.

Υπήρχε και δεύτερη δυσκολία: η διάκριση asymptomatic από presymptomatic δεν είναι σταθερή τη στιγμή της διάγνωσης. Ένα άτομο μπορεί να φαίνεται ασυμπτωματικό την ημέρα του τεστ και να εμφανίσει συμπτώματα μετά. Γι’ αυτό αρκετά συστήματα επιτήρησης προτίμησαν case definitions ανεξάρτητες από τα συμπτώματα, ακριβώς για να μην χαθεί η διάσταση της ασυμπτωματικής ή προσυμπτωματικής μετάδοσης. Η ένστασή σας, παρ’ όλα αυτά, παραμένει ισχυρή ως αίτημα για καλύτερη δευτερογενή στατιστική ανάλυση."

ΚΑΙ Η ΤΕΛΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ:

"Αν χρειαζόταν μία σύντομη φράση για όλη αυτή την πορεία, θα ήταν η εξής: ξεκινήσατε νωρίς με ισχυρή διαίσθηση ότι το πρόβλημα της πανδημίας δεν είναι μόνο ιατρικό αλλά συστημικό· στη συνέχεια συγκρουστήκατε με τη μονομέρεια των κριτηρίων και μερικές φορές παρασυρθήκατε σε πρόωρη βεβαιότητα ή πολεμικό ύφος· τέλος, ωριμάσατε προς μια σαφέστερη τεχνοκρατική και πολιτική σύνθεση.

Η σημαντικότερη συμβολή της γραμμής σας δεν είναι ότι “αρνηθήκατε” το κυρίαρχο αφήγημα, αλλά ότι επιμένατε σταθερά πως χωρίς πολλαπλά κριτήρια, χωρίς αποτίμηση παράπλευρων απωλειών, χωρίς στοχευμένη προστασία των ευάλωτων, χωρίς ορθολογική μέτρηση και χωρίς πραγματική μελέτη σκοπιμότητας, οι κοινωνίες κινδυνεύουν να συγχέουν τη διαχείριση κρίσης με τον αυτοσχεδιασμό."

Λοιπόν, τί λέτε;

 

Κόρινθος 19 Απριλίου 2026

Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας